INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jerzy Strakowski  

 
 
1614-01-30 - 1675-05-17
Biogram został opublikowany w latach 2006-2007 w XLIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Strakowski (von Strackwitz, Strakofski, Strakowitz) Jerzy (Georg, Georgius), (1614–1675), budowniczy i fortyfikator gdański.

Ur. 30 I, ochrzczony 2 II, był synem Jana (zob.) i Anny z domu Krüger.

Zapisany w kwietniu 1620 do gdańskiego gimnazjum, podjął S. naukę zapewne w sierpniu 1623 (ponownie wymieniony w metryce szkoły). Wcześnie, z pewnością pod wpływem ojca, zainteresował się sztuką fortyfikacyjną. Dn. 13 III 1630 zwrócił się do gdańskiej rady miasta z prośbą o udzielenie z funduszu miejskiego stypendium na studia zagraniczne; po przedłożeniu prac dokumentujących nabyte umiejętności i kompetencje otrzymał wiosną 1630 trzyletnie stypendium w wysokości 200 guldenów rocznie. Wyjechał do Republiki Zjednoczonych Prowincji, gdzie najprawdopodobniej przebywał głównie w Amsterdamie. Łączył studia teoretyczne z obserwacją obiektów ufortyfikowanych (np. twierdz Bergen op Zoom i ’s Hertogenbosch). Latem 1632 uczestniczył w wyprawie armii holenderskiej ks. orańskiego Fryderyka Henryka de Nassau na Limburgię. Wiosną t.r. przedłużono mu stypendium na trzy lata, a w grudniu podwyższono je do 300 guldenów rocznie. Jednak pod koniec r. 1634 przerwał pobyt za granicą i w listopadzie, zapewne w związku ze spodziewanym wznowieniem konfliktu polsko-szwedzkiego po wygaśnięciu rozejmu altmarskiego, wrócił do Gdańska. Nie uzyskał jednak stałego zatrudnienia w strukturach miejskich, prawdopodobnie z powodu szybkiego wyjaśnienia się sytuacji wojennej (w styczniu 1635 rozpoczęły się rokowania polsko-szwedzkie), a może z powodu zbyt młodego wieku. Dopiero 1 VI 1635 otrzymał podrzędne stanowisko kaprala z wynagrodzeniem 20 guldenów miesięcznie. Podczas niespełna rocznego pobytu w Gdańsku wykonywał S. na zlecenie rady prace projektowe, w których mógł się wykazać zdobytymi w Niderlandach umiejętnościami: zaprojektował fortyfikacje na jednym z górujących od zachodu wzgórz – Grodzisku oraz przebudowę dwóch bastionów frontu ciągu zachodniego – Bożego Ciała i św. Elżbiety, którym nadał bardziej nowoczesne formy. Uczestniczył też w rozbudowie fortyfikacji Wisłoujścia, chociaż jego projekt dzieła rogowego Szańca Wschodniego twierdzy został przez radę odrzucony. Zapewne zaprojektował też szańce przy przejściu przez Wisłę w Kieżmarku. W uznaniu za wykonane prace przyznano mu 8 X 1635 gratyfikację w wysokości 30 guldenów za każdy miesiąc pobytu w Gdańsku, a także dwuletnie stypendium na dalsze studia zagraniczne, w wysokości 400 guldenów rocznie; stypendium przedłużano następnie w l. 1637 i 1639. Na początku r. 1640 rada wstrzymała stypendium uznawszy, że spełniło swój cel. S. przebywał odtąd za granicą na własny koszt. W poł. lub w 2. poł. r. 1641 wrócił do Gdańska. W marcu 1642 został na własną prośbę zaangażowany przez radę na stanowisku inżyniera z pensją 1800 fl. rocznie. W l. 1643–5 zajęty był zapewne przy budowie Małej Zbrojowni na Starym Przedmieściu, w południowo-zachodnim narożniku fortyfikacji bastionowych, jedynej znanej dziś przypisywanej mu budowli murowanej. Ważną część działalności S-ego w tym czasie stanowiły prace kartograficzne. Sporządził m.in. mapę Mierzei Wiślanej (1643–4), plany: parcel w Grabinie-Zameczku (1645), łąk klasztornych w Oliwie (1647), gruntów na Biskupiej Górce (1652) oraz spornej granicy w Rudnikach pod Gdańskiem (1654). W r. 1648 wykonał projekt zagospodarowania terenu po zburzonym w r. 1454 zamku krzyżackim (Zamczysko). Ok. r. 1650 projektował umocnienia tzw. ciągu wodnego, czyli łańcucha redut łączących fortyfikacje Gdańska z twierdzą w Wisłoujściu. W r. 1654 wg jego projektu rozpoczęto korektę położenia tzw. Szańca Zachodniego Wisłoujścia. W r. 1655 nie sprawował już najprawdopodobniej funkcji inżyniera miejskiego.

W okresie «potopu» szwedzkiego S. aktywnie uczestniczył w przedsięwzięciach związanych z obronnością miasta, jednak jego stosunki z władzami gdańskimi nie były wolne od napięć. W obliczu zagrożenia szwedzkiego rada angażowała specjalistów wojskowych z zewnątrz, stanowiących dla S-ego konkurencję. W r. 1655 rywalizował S. z inżynierem Fryderykiem Getkantem o zlecenie na fortyfikację Doliny Siedleckiej na wzgórzach po zachodniej stronie miasta. Ostatecznie przyjęto do realizacji projekt Getkanta (jednak z poprawkami S-ego), natomiast S. zajął się rozbudową fortyfikacji ciągu wodnego. Na początku r. 1656 został dowódcą jednej z kompanii stacjonujących w Wisłoujściu; odtąd był pełnoprawnym uczestnikiem narad wojennych. W poł. t.r. mianowano go podporucznikiem, wkrótce uzyskał także stanowisko inżyniera (z pensją zaledwie 600 guldenów rocznie). Prawdopodobnie już w r. 1658 awansował na kapitana (z pensją 100 guldenów miesięcznie i dodatkiem na ordynansa). Jesienią 1659, podczas oblężenia zajętej przez Szwedów twierdzy Głowa Gdańska (w rozwidleniu Wisły na Leniwkę i Szkarpawę), kierował pracami oblężniczymi. Na początku r. 1660 wykonał kilka projektów przebudowy zdobytej w grudniu 1659 twierdzy. Po zawarciu pokoju w Oliwie projektował, a także nadzorował budowę i przebudowę założeń fortyfikacyjnych w kluczowych dla Gdańska miejscach: przede wszystkim w pasie umocnień na wzgórzach od zachodu, osłaniających bastionowy pierścień fortyfikacji miasta. Przygotował projekty rozbudowy dzieła rogowego na Grodzisku oraz przebudowy dzieła koronowego Biskupiej Górki; zrealizowane już po jego śmierci, nadały ostateczny kształt temu elementowi gdańskiego systemu obronnego. Ok. r. 1665 zaprojektował S. drugi, tzw. niski wał w linii ziemnych fortyfikacji staroholenderskich, zaniechany podczas budowy wałów w l. 1622–36, najpewniej ze względów oszczędnościowych. Zaprojektował również lunety strzegące dostępu do Śluzy Kamiennej. Najbardziej zaangażowany był w rozbudowę twierdzy Wisłoujście, która dzięki jego projektom otrzymała najpełniejszy kształt (znany z planu autorstwa jego syna Efraima). Zajmował się nadal kartografią; wykonał m.in. plany: ujścia Wisły (głębia morska, 1655), terenów leśnych w Pruszczu i Drzewinie (oba 1662) oraz fragmentów Wisły i Szkarpawy (l. sześćdziesiąte). W l. 1672–5, wraz z Danielem Wilcke i Johannem Heinrichem Thimem, uczestniczył w dyskusjach na temat poprawy stanu głębi morskiej w rejonie Wisłoujścia i opracował kilka ekspertyz w tej sprawie. W zakresie swoich kompetencji fortyfikacyjnych cieszył się S. zapewne uznaniem w Gdańsku, chociaż czasami mógł (podobnie jak ojciec) czuć się niedoceniony. O jakości jego prac kartograficznych świadczy wykorzystanie niektórych z nich jako podstawy dla sporządzenia miedziorytów (np. oblężenie Głowy Gdańskiej).

Już ok. r. 1630 podpisywał się S. «von Strackwitz»; prawdopodobnie taka forma wynikała z przełożenia na język niemiecki szlachecko brzmiącego nazwiska Strakowski (Strakofski), choć mogła to być także uzurpacja pokrewieństwa ze śląską rodziną von Strachwitz. S. zmarł 17 V 1675. Poświęcony mu napis epitafijny znajdował się na zaginionej obecnie chorągwi nagrobnej w kościele Mariackim w Gdańsku.

S. był żonaty od 12 XII 1641 z Barbarą de Neri, córką osiadłego w Gdańsku Piotra de Neri z Lukki. W małżeństwie tym miał córki: Aurelię, Katarzynę i Adelgundę, oraz synów: Gottlieba, Karola, żonatego od r. 1695 z córką Piotra Willera, autora rycin do dzieła Reinholda Curickego „Der Stadt Danzig historische Beschreibung” (Danzig 1687), Jana Jerzego, Gotfryda i Efraima. Jedynie Efraim poszedł w ślady ojca; znany jest jako autor planu Wisłoujścia z r. 1673, planu ujścia Wisły (głębi) z r. 1674 oraz obszernego, zachowanego w kilku rękopiśmiennych egzemplarzach, topograficznego opisu Wisły w rejonie Białej Góry Szpicy Mątowskiej i przemian tego odcinka w l. 1552–1677.

 

Altpreuss. Biogr., II; Łoza, Architekci; Słownik Biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Gd. 1997 IV; Thieme–Becker, Lexikon d. Künstler, XXXII; – Cuny G., Danzigs Kunst und Kultur im. 16. und 17. Jahrhundert, Frankfurt am Main 1910 s. 57–9; Dybaś B., Fortece Rzeczypospolitej, Tor. 1998; Friedrich J., Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII w., Gd. 1997; Historia Gdańska, Gd. 1982 II, Gd. 1993 III/1; Hoburg K., Geschichte der Festungswerke Danzigs, Danzig 1852 s. 133, 174–84; Keyser E., Baugeschichte der Stadt Danzig, Köln–Wien 1972; Stankiewicz J., Nadmorska twierdza w Wisłoujściu, „Kwart. Architektury i Urban.” T. 1: 1956 z. 2 s. 115–56; tenże, Strakowscy – fortyfikatorzy, architekci i budowniczowie gdańscy, Gd. 1955; tenże, System fortyfikacyjny Gdańska i okolicy w czasie wojny 1655–1660 r., Studia i Mater. do Hist. Wojsk., XX 73–121; Stankiewicz J., Biskup K., Fortyfikacje miejskie Gdańska od XVI do XIX wieku, w: Gdańsk pomnik historii (teka gdańska 3), Gd. 1998 s. 82–114; – Gregorius Frisch, Der Sankt Marien Pfarrkirchen in Dantzig inwendige Abriss, Wyd. K. Cieślak, Gd. 1999 s. 225; Księga wpisów uczniów gimnazjum gdańskiego 1580–1814, Oprac. Z. Nowak, P. Szafran, W.–P. 1974; – AP w Gd.: sygn. 300,10 nr 29 k. 18, nr 30 k. 128, 132v, 146v, 221, sygn. 300,MP 206, 281, 294, 318, 319, 322, 365, 395, 408, 416, 518, 523, 524, 531, 581, 622, 632, 633, 635, 640–645, 668, 669, 674, 678, 681–684, 686, 691, 693, 701, 704, 705, 711, 715–719, 723, 730, 731, 747, 753–758, 760, 761, 765, 766, 774, 776, 781, 792–800, 801, 802, 804, 805, 807, 809, 811–813, 815, 817, 818, 826, 828, 829, 833, 835, 856, 868, 904, 905, 961, 1039, 1041, 1111, 1116, 1118, 1129, 1161, 1210, 1221, 300,R/E nr 1, 3, 5; B. Gdań. PAN: Ms. Uph. fol. 144.

Bogusław Dybaś

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jan Strakowski

ok. 1567 - 03.1642 murarz
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Władysław IV Waza

1595-06-09 - 1648-05-20
król Polski
 

Jan Wężyk

1575 - 1638-05-27
prymas Polski
 

Kazimierz Czartoryski

ok. 1614 - 1674-05-15
prymas Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Krzysztof Krzykawski

XVII w. - 1705-11-07
teolog
 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.