INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Józef Bystry  

 
 
brak danych - 1783
Biogram został opublikowany w 1937 r. w III tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Bystry Józef, »na Bystrach« († 1783), kasztelan brzeski-litewski, rodem z ziemi ciechanowskiej, dorabiał się pierwotnie jako palestrant a chwilowo jako instygator »skrzynkowy« w trybunale piotrkowskim; w r. 1747 był już regentem skarbowym litewskim. Z pełnomocnika A. St. Grabowskiego, biskupa warmińskiego, stał się wiernym klientem Czartoryskich, którzy go osłonili przed karą za znieważenie pewnego deputata. Zamieszkawszy w Terespolu, prowadząc interesy prywatne podskarbiego J. Flemminga zdobywał wpływy i dobra ziemskie (m in. Antopol), przy czym z powodu rozbitych konkurów o rękę Tekli Matuszewiczówny popadł w ostre zatargi z jej rodziną. Kłótnia B-go z Matuszewiczami stała się jednym z głównych momentów walki Radziwiłłów i Czartoryskich. Nie dopuszczony przez wrogów do poselstwa w r. 1754, musiał B. czekać na mandat aż do końca czasów saskich. Sprytny i wyrachowany, wyrobił sobie starostwa: hutowskie (1760), ostryńskie i linowskie, po czym jął się pisać »na Bystrach«. Posłował na konwokację, gdzie bronił reformy sejmowej w duchu nauk Konarskiego, potem na sejm elekcyjny z ziemi zakroczymskiej a na sejm Czaplica 1766 z Brześciańskiego już jako łowczy nadworny litewski (od listopada 1765); został wtedy wybrany do pierwszego kolegium zreformowanej asesorii przy M. Czartoryskim. Zresztą o jego udziale w pracach ustawodawczych familii nie wiele wiadomo, więcej o różnych funkcjach komisarskich w sporach między osobami prywatnymi. Przetrwawszy ciężkie chwile konfederacji radomskiej, powołany do tzw. komisji radziwiłłowskiej, miał w niej trudną pozycję jako obrońca interesów kredytorów ks. Panie Kochanku wobec większości od tegoż księcia zależnej. Od konfederacji barskiej jak i od radomskiej przezornie stronił, to też po śmierci M. Matuszewicza nagrodzony kasztelanią brzeską (1774), a w styczniu 1779 orderem św. Stanisława. Z ramienia sejmu delegacyjnego przewodniczył lub uczestniczył w drobnych komisjach »dla przyspieszenia sprawiedliwości«. Wrócił do asesorii w r. 1775. Na sejmie Mokronowskiego obrany z senatu komisarzem skarbowym i emfiteutycznym (1776), a na okres 1778–80 wszedł do Rady Nieustającej; potem jeszcze dwukrotnie obierany 1780 i 1782 do Komisji Skarbowej Lit. (urzędującej w Grodnie). Znał się na skarbowości, redagował ustawę o podatku od tytoniu, to też widząc, że »podskarbi nadworny (Tyzenhauz) szaleje, po polach biega i żyć długo nie może«, przymawiał się o posadę po nim. Sam zresztą umarł przed podskarbim, ok. 1 VIII 1783, srodze zgryziony tym, że syn Romuald jako poseł »przez młodość i płochość« dał się użyć magnatom na sejmie 1782 do opozycyjnych przeciw królowi wystąpień. Po śmierci pierwszej żony, Ludwiki ze Zborowskich Szujskiej, kobiety pięknej i bogatej, którą mu wyswatali Czartoryscy, poślubił inną wdowę, Marię z O’Byrn’ów Tymanową; ta Niemka jako ulubienica Flemminga należała do najwpływowszych kobiet nie tylko w Brześciańskiem, ale i w stolicy. Usłużna, rządna, zręczna, zżyła się ze środowiskiem polskim, a otrzymawszy od podskarbiego w spadku miasto Kossów podlaski, nadała mu ordynację, podobną do tych, jakie nieco później ogłaszała w swych dobrach Anna Jabłonowska.

 

Bartoszewicz J., Pan Bystry, w Szkicach z czasów saskich, Dzieła VII, Kr. 1880; dr Antoni J. (Rolle), Wpływowa kobieta, Szkice i opow., Kr. W. 1887, V; Matuszewicz, Pamiętniki. Listy B-go i Marii B. do Stan. Augusta w B. Czart. 655, 657, 722, 818, 845; listy do Radziwiłłów w Arch. Ord. Nieśw.

Władysław Konopczyński

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.