INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Józef Edward Puzyna  

 
 
1878-09-24 - 1949-01-20
| poeta
 
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Puzyna Józef Edward, pseud. i krypt.: J. P., J. Pożoga, Jan Okwietko, Old Gentleman, Wejdawutas (1878–1949), historyk, poeta. Ur. 24 IX w Hrymiaczach (Hremiaczach) koło Brześcia nad Bugiem, był synem ziemianina Józefa Adolfa i Marii Tekli z domu Okwietko-Szyszło, bratem Ireny Puzynianki (zob.).

Szkołę średnią P. ukończył w r. 1898 w Warszawie, następnie studiował historię i literaturę na uniwersytecie we Fryburgu. Tam też uzyskał dyplom doktora filozofii. Przebywał w Szwajcarii ponad dwadzieścia lat. W okresie pierwszej wojny światowej brał udział w pracach Centralnej Agencji Polskiej w Lozannie. Był (wg informacji Tadeusza Estreichera, zanotowanej w katalogu B. Jag.) współwydawcą „Zbioru dokumentów dotyczących sprawy polskiej. Sierpień 1914 r. – styczeń 1915 r.” (Fribourg 1915). Należał do sygnatariuszy deklaracji lozańskiej polityków polskich za granicą z 11 XI 1916, potępiającej akt z 5 listopada 1916 (tj. proklamację cesarzy Niemiec i Austrii). Pracował w utworzonym w r. 1917 Komitecie Narodowym Polskim. Był wydawcą i zapewne redaktorem dwumiesięcznika „Przegląd Polski”, wychodzącego we Fryburgu od maja 1916 (znane są: R. 1: 1916 i R. 2: 1917). Do kraju powrócił P. w r. 1919, zamieszkał w Warszawie i przez jakiś czas pracował jako urzędnik w Min. Spraw Zagranicznych. W kilka lat później został redaktorem wychodzącego od r. 1925 czasopisma „Messager Polonais”, półoficjalnego organu tego Ministerstwa. W r. 1933 zrezygnował z pracy i przeniósł się do Wielkiej Brzostowicy koło Grodna, gdzie mieszkał do wybuchu drugiej wojny światowej.

W badaniach historycznych koncentrował się P. na zagadnieniach dotyczących pochodzenia i roli politycznej kniaziów litewsko-ruskich w okresie ekspansji W. Ks. Lit. na Ruś. W r. 1911 ogłosił w lwowskim „Miesięczniku Heraldycznym” artykuł O pochodzeniu kniazia Fedka Nieświzkiego, dając nim początek wieloletniej i zaciętej polemice genealogicznej. Badania genealogiczne przyniosły P-ie spore uznanie i w r. 1930 wszedł on w skład redakcji „Miesięcznika Heraldycznego”, wznowionego t. r. (po przerwie spowodowanej wojną) jako warszawski organ Polskiego Tow. Heraldycznego. Na łamach „Miesięcznika” oraz w „Ateneum Wileńskim” ogłosił P. jeszcze kilka artykułów z tej dziedziny (m. in. Potomstwo Narymunta Gedyminowicza „Mies. Herald.” 1931–2, Koriat i Koriatowicze „Ateneum Wil.” 1932, 1936), wysuwając w nich nowe hipotezy, które – zdaniem nowszych badaczy, m. in. Włodzimierza Dworzaczka – «należy przyjmować z wielką ostrożnością». Dotyczy to zwłaszcza «rodzin, uważanych od szeregu stuleci za potomków Ruryka», w których P. «dopatrywał się Giedyminowiczów lub Olgierdowiczów». P. przygotowywał nadto większą pracę omawiającą Wielkie Księstwo Litewskie przed Mendogiem; fragment z niej ogłosił w r. 1937 pt. W sprawie pierwszych walk Litwinów z Tatarami o Ruś w latach 1238–1243 („Przegl.-Hist. Wojsk.”).

Twórczość literacką rozpoczął P. jeszcze w latach gimnazjalnych; pierwsze wiersze publikował w czasopismach warszawskich (m. in. w „Tyg. Pol.” 1898, 1899, „Romansie i Powieści” 1900, „Wędrowcu” 1905). W r. 1905 wydał tomik wierszy pt. Ongi (W.), w których znalazły się typowe dla liryki młodopolskiej motywy (m. in. opisy przyrody tatrzańskiej), pomieścił w nim nadto autor kilka utworów satyrycznych. Wybuch pierwszej wojny światowej i jej przebieg wpłynął na ożywienie literackiej twórczości P-y. Ogłaszał wówczas (w niewielkiej ilości egzemplarzy) pod pseud. Wejdawutas liczne utwory o charakterze głównie patriotycznym, a po części zarazem publicystycznym, w formie poematów, poetyckich modlitw, hymnów i dramatów. Nawiązywały one do naszej wielkiej poezji romantycznej i do twórczości Stanisława Wyspiańskiego, a autor dawał w nich wyraz swej proalianckiej i antyniemieckiej orientacji. Były to m. in. utwory: Poemat dnia dzisiejszego. Sztuka w pięciu aktach ([Fryburg] 1914), Z kurzem krwi bratniej ([Fryburg] 1916) – zbiór wierszy, Ojcze nasz (Fryburg 1916) – zbiór wierszy, Krakowskie wesele (Fryburg 1916) – zbiór wierszy, poemat oktawą, Księgi przyszłości polskiej ([Fryburg] 1918). Do „Wyzwolenia” Wyspiańskiego nawiązywała druga część nienazwanego cyklu zatytułowana Konrad. Tragedia narodowa Trzy akty (Fryburg 1917), którego pierwszym był wyżej wspomniany Poemat dnia dzisiejszego. W r. 1922 P. opublikował w Warszawie zbiorowy tom Po drodze, zbierający utwory poetyckie napisane w l. 1895–1921. Znalazły się tu wiersze z tomu Ongi oraz drukowane później w czasopismach (m. in. w „Tyg. Ilustr.”, „Ilustracji Pol.” w r. 1920), ponadto okolicznościowe utwory patriotyczne i in. (np. wierszowana – w sonetach! – polemika z „Marchołtem” Jana Kasprowicza), poematy oraz kilka sonetów przełożonych ze współczesnych włoskich poetów. Krytyka ówczesna oceniła ten tom P-y dosyć życzliwie, chociaż zauważano banalność tematów, niewybredność rymów, to przecież pochwalano wrażliwość na piękno przyrody (zwłaszcza w cyklu Z litewskich strun). P. pisał także prozą, jest autorem kilku powieści, m. in. współczesnych obyczajowych: W naszej to mocy … („Wędrowiec” 1906), Przed burzą („Głos Narodu” 1907–8 pod pseud. Jan Okwietko). P. przełożył nadto z francuskiego głośny ówcześnie dramat. H. Ibsena „Gdy się zbudzimy spośród zmarłych” (W. 1900).

Po wybuchu drugiej wojny światowej zamieszkał P. w Warszawie, tu przeżył okupację niemiecką. Wywieziony z Warszawy po powstaniu 1944 r. osiedlił się w Częstochowie. Od r. 1945 był kierownikiem wydziału kultury tamtejszego magistratu. W Częstochowie opublikował P. swą ostatnią pracę – Moje wspomnienia o Rodziewiczównie (Częstochowa 1947, poznał ją w r. 1942). Zmarł 20 I 1949 w Częstochowie i został pochowany na tamtejszym cmentarzu.

Z małżeństwa (16 VIII 1903) z Aleksandrą Marią Chrapowicką miał P. dzieci: Józefa (1904–1966), Marię, zamężną Kossakowską (1905–1983), Krzysztofa (1908–1938), inżyniera, i Aleksandrę, zamężną Zaleską (1917–1966).

 

Bibliogr. dramatu pol., II; Pol. Bibliogr. Liter. za l. 1946–8, 1970; Encyclopedia Lithuanica, Boston 1975 IV; Lietuvių Enc., XXIV; W. Enc. Powsz. (PWN); Dworzaczek; Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., III 197; – Jodkowski J., J. E. Puzyna, „Kwart. Hist.” R. 57: 1949 s. 344–5; Rec. utworów P-y: „Książka” 1906 nr 1 (Gostomski W.), „Gaz. Warsz.” 1922 nr 299 ([Smolarski M.] M. S.), „Kur. Lwow.” 1922 nr 247 (J. S. P.), „Wiek Nowy” 1922 nr 6432 (Bukowski K.); – Seyda M., Polska na przełomie dziejów. Fakty i dokumenty, P. 1927 I; [Wdowiszewski Z.] Z. Wd., Puzyna Józef, „Przegl. Hist.” T. 39: 1949 s. 225–6; – Hertz P., Zbiór poetów polskich XIX w., W. 1967 Ks. 5; – IBL PAN: Kartoteka Bibliograficzna (A. Bara).

Cecylia Gajkowska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Henryk Julian Martyna

1907-11-14 - 1984-11-17
olimpijczyk
 
 

Aleksander Wacław Ładoś

1891-12-27 - 1963-12-23
dyplomata
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 
 

Ludwik Semkowski

1891-11-22 - 1977-08-18
jezuita
 

Aleksander Saloni

1866-06-26 - 1937-06-25
pedagog
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.