INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Józef Ludwik Hauke     

Józef Ludwik Hauke  

 
 
1834-09-19 - 1871-01-21
 
Biogram został opublikowany w latach 1960-1961 w IX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Hauke Józef Ludwik, pseud. Bosak (1834–1871), generał i polityk. Ur. 19 IX w Warszawie, syn Józefa, fligel-adiutanta carskiego, i Karoliny z Steinkellerów, siostry przemysłowca Piotra (zm. 1874), której pierwszym mężem był kupiec N. Bräunig. Po rychłej śmierci ojca (1837) Mikołaj I nakazał rozciągnąć opiekę nad potomkiem rodziny polskiej, zasłużonej dla caratu. H. wychowywał się w Instytucie Małoletnich w Carskim Siole, a następnie w Korpusie Paziów; dopiero w r. 1844 dozwolono mu spotkać się z matką. Szybko dzięki zdolnościom i protekcjom wznosił się po szczeblach kariery dworsko-wojskowej: w r. 1851 został kornetem w pułku gwardyjskim, w 1855 dowódcą szwadronu, w 1857 adiutantem ministra wojny, w 1859 podpułkownikiem. Powinowactwo z rodziną cesarską otwierało przed nim bardziej jeszcze olśniewające perspektywy. W r. 1854 H. znalazł się po raz pierwszy, na krótko, kwaterą w Warszawie; w 3 lata potem, wysłany do Paryża jako kurier dyplomatyczny, nawiązał znajomości z emigracją. Były to pierwsze jego kontakty z nie znanym dotąd polskim światem. Odżyciu świadomości narodowej sprzyjała również przyjaźń z kolegą, Mikołajem Kaczanowskim, i miłość do jego siostry, Marii. W r. 1859 H. zażądał przeniesienia do armii czynnej na Kaukazie, gdzie służył na zachodnim odcinku frontu, dowodząc samodzielnie w wielu operacjach jednostkami w sile kilku batalionów. W tych walkach z góralami zdobył 2 krzyże i złotą szablę «za waleczność». W r. 1860 pisał do matki z Kaukazu, że zamierza porzucić służbę i osiąść na stałe w Polsce. Przezwyciężając opory stawiane przez rodzinę i zwierzchników uzyskał w r. 1862 dymisję w stopniu pułkownika, a 21 I 1863 r. wziął ślub z Marią Kaczanowską. W kilka dni później przekradł się do Galicji, zamierzając wziąć udział w powstaniu. Małżeństwo to i powrót do Polski spowodowały z początku oziębienie, a w końcu zerwanie stosunków z matką.

W okolicznościach dotąd nie wyjaśnionych H. czekał z górą pół roku na powierzenie sobie jakiejś funkcji. Na zlecenie Rządu Narodowego opracował plan działań wojennych w Krakowskiem i Sandomierskiem; planował duże zgrupowanie sił powstańczych w Górach Świętokrzyskich, osłaniane przez partyzantkę chłopską. 28 VII Rząd Narodowy mianował go naczelnikiem wojennym woj. krakowskiego i podporządkował go gen. Z. Jordanowi. Równocześnie otrzymał polecenie prowadzenia działań partyzanckich i nieuzbrajania chłopów. H., który bawił wówczas w Pradze, z nie znanych nam bliżej przyczyn nie objął tego stanowiska, odrzucił również propozycję objęcia dyktatury, z czym zwracała się do niego opozycja czerwonych. Dopiero 29 IX Rząd w nowym składzie mianował go naczelnikiem województwa krakowskiego i sandomierskiego w randze generała. Przybrawszy pseudonim Bosaka, od rodzinnego herbu (miał również drugi pseudonim: Barko), H. przekroczył granicę 10 X.

Półroczna jego kampania pokrywa się z okresem rządów Traugutta. H. okazał się doskonałym realizatorem wskazań dyktatora, który odniósł się doń z pełnym zaufaniem. W styczniu 1864 r. mianował go naczelnikiem II. korpusu i podporządkował mu woj. kaliskie, a w marcu t. r., na żądanie H-go, oddał mu również organizację cywilną. Nie wiążąc się na stałe z żadnym oddziałem, przemierzał H. z małą eskortą podległy sobie obszar, koordynując działania podwładnych mu dowódców, Chmieleńskiego, Rudowskiego, Eminowicza, Kality (pseud. Rębajło) i in. Pobity pod Jeziorkiem (29 X), przeprowadził H. udatnie odwrót oddziału Chmieleńskiego w lasy Świętokrzyskie (bitwa pod Strojnowem 4 XI), w końcu listopada podjął kilka udanych operacji zaczepnych (zajęcie Opatowa 25 XI, bitwa pod Ociesękami 28 XI, raid na Szczekociny). Pod Bodzechowem jednak utracił większość kawalerii (16 XII) i najwybitniejszego podkomendnego płk. Z. Chmieleńskiego, który wzięty do niewoli, w kilka dni później został rozstrzelany. Mimo porażek zdołał H. zachować pod bronią do 4 tys. ludzi, z którymi przezimował w rejonie Cisowa, kierując stąd śmiałymi wypadami swych podkomendnych (Kalita – napad na Iłżę 17 I 1864). Sukcesy swe zawdzięczał poparciu ludności, którą pozyskał sobie demokratyczną postawą i naciskiem, jaki położył na wprowadzenie w życie dekretu uwłaszczeniowego. Stosownie do wskazań Traugutta traktował zimę jako czas przygotowań do pospolitego ruszenia, na wiosnę zaś planował przejście do ofensywy. Niestety, gros sił II. korpusu poszło w rozsypkę podczas nieudałego napadu na Opatów (21 II), kierowanego przez szefa sztabu A. Kurowskiego. Mimo tej klęski H. jeszcze w ciągu miesiąca kontynuował walkę w oparciu o topniejące oddziały, potem ukrywał się w klasztorze w Solcu. Opuścił plac boju 19 IV 1864 r.

Nie tracąc wiary w możliwość dalszej walki, porozumiał się w Dreźnie z Guttrym, Kurzyną i Działyńskim, w czerwcu 1864 r. ogłosił kilka odezw, wzywając lud do powstania, już wtedy nierealnego. Wydał wówczas 2 broszury pt. Szkice projektu szkoły podoficerskiej (Bendlikon 1864) i Projekt szkoły podoficerskiej piechoty (Bendlikon 1865). Wciąż wierząc w trwanie Rządu Narodowego w kraju, wszedł w styczniu 1865 r. do tzw. Komitetu Reprezentacyjnego, który miał przewodzić emigracji z ramienia rządu. Przedsięwzięcie to zakończyło się kompromitacją. H. po krótkim pobycie w Genewie przeniósł się z rodziną do Włoch (Florencja, Spezia). W maju 1865 r. poznał się z Garibaldim i stał się jego wiernym zwolennikiem. Jako republikanin odrzucił propozycję wstąpienia do armii włoskiej i francuskiej. W czasie wojny 1866 r. daremnie zabiegał o utworzenie legionu polskiego po stronie Włoch. Po wojnie tej powrócił do Szwajcarii i od r. 1867 osiadł na stałe z żoną i dziećmi na przedmieściu Genewy Carouge.

W końcu 1866 r. został H. obrany niemal jednomyślnie do władz Zjednoczenia Emigracji Polskiej, lecz uchylił się od zajęcia miejsca w tym komitecie. W r. 1867 ogłosił Listy do Gromady o zmowie ludowej Polski, Litwy i Rusi, w których wysnuwał wnioski z niedawnej klęski i dawał wyraz wierze w wywalczenie niepodległości przez lud. Wypowiadał się również przeciw tradycyjnym granicom 1772 r. W l. 1867–8 współpracował z L. Bulewskim w Ognisku Republikańskim Polskim, zbliżając się w pojmowaniu kwestii agrarnej do stanowiska rewolucyjno-demokratycznego. Rozszedłszy się z Bulewskim, poświęcił się głównie pracy w mazzinistowskiej Lidze Pokoju i Wolności. Jako członek Komitetu stałego Ligi bronił interesów Polski na kongresach (Genewa 1867, Bern 1868, Lozanna 1869, Bazylea 1870), zwalczając zasadę «pokoju za wszelką cenę» w imię koniecznej wojny sprawiedliwej (broszura La paix ou la guerre, Genewa 1867). W r. 1869 przeprowadził w Lidze uchwałę o potrzebie rozwiązania sprawy polskiej. W t. r. w broszurze pt. La grève bronił tezy, że strajk powszechny może się stać skutecznym narzędziem w walce robotników o 8-godzinny dzień pracy i o demokrację.

Po wybuchu wojny francusko-pruskiej w r. 1870 H. odmówił zrazu udziału w nowej Reprezentacji wychodźstwa polskiego w Paryżu. Za to po upadku II. Cesarstwa objął na wezwanie Garibaldiego dowództwo I. brygady w walczącej z Prusakami francuskiej Armii Wogezów. Ogłosił wtedy dla potrzeb tworzących się wojsk ochotniczych praktyczny Manuel d’organisation et de combat, dedykując go robotnikom z zakładów w Creusot. W czasie jesiennej operacji na Dijon dał wielokrotne dowody nieustraszonej odwagi; 21 I 1871 r. poległ pod Fontaine-les-Dijon powstrzymując z garstką ludzi natarcie wielokrotnej przewagi nieprzyjaciela. Pochowany został uroczyście w Genewie. Pozostawił 3 córki i syna Maurycego, stale osiadłego we Francji.

 

Fot.: Płażewski J., Szabla i pióro, W. 1952; „Rocz. Tow. Hist.-Liter. (Paryż) 1870–2 s. 583–4; – Gąsiorowski S., Bibliografia druków dotyczących powstania styczniowego, W. 1923; Łoza S., Rodziny polskie pochodzenia cudzoziemskiego, W. 1934 II; – Bobińska C., Ideologia rewolucyjnych demokratów polskieh w latach 60-tych XIX w., W. 1956; Brzostowski A., Jenerał Bosak-Hauke, „Przyjaciel Domowy” 1871 nr 5–8; Ćwiek Z., Przywódcy powstania styczniowego. Sześć sylwetek, W. 1955; Gielniewski K., Bohater Polski i Francji, W. 1925; Kieniewicz S., Adam Sapieha, Lw. 1939; Kozłowski E., Działania wojenne oddziałów gen. Bosaka w powstaniu 1863–4, „Studia i Materiały do Hist. Wojsk.” (W.) T. 3: 1957; Oppman E., Józef Hauke-Bosak, Wodzowie Polski, W. 1934; Przyborowski W., Ostatnie chwile powstania styczniowego, P. 1887 I 183–195, III 74–6; Sabowski W., Józef Hauke-Bosak, Kr. 1871; Szczęsnowicz A., Józef Hauke-Bosak, „Mrówka” 1869 nr 11; Walewska M., Polacy w Paryżu, Florencji i Dreźnie, W. 1930 s. 80–3, 90–5; Wyczańska K., Polacy w Komunie Paryskiej, W. 1957; Zieliński S., Bitwy i potyczki 1863–4, Raperswil 1913; Złotorzycka M., Ideologia Ogniska Republikańskiego Polskiego, „Niepodległość” T. 12: 1935; Żmigrodzki J., Józef Bosak-Hauke, „Niepodległość” T. 8: 1933; – Daniłowski W., Notatki do pamiętników, Kr. 1908; Dubiecki M., Traugutt i jego dyktatura, P. 1924 s. 125, 155–6; Janowski J. K., Pamiętniki o powstaniu styczniowym, W. 1925 II; Kalita K., Ze wspomnień krwawych walk, Lw. 1913; Maciejowski I., Na pobojowisku, P. 1927; Modrzewski W., Pamiętniki powstańca, Lw. 1881; Rzewuski Z. N., Wspomnienia obozowe, Lw. 1883; W 40. rocznicę powstania styczniowego, Lw. 1903 s. 74 n., 506 n.; Walewska M., Z dziejów powstania styczniowego. Trzy wspomnienia. Spisała… W. 1928; Zapałowski W., Pamiętniki z r. 1863–70, Wil. 1913; Zeznania śledcze o powstaniu styczniowym, Wr. 1956; Zienkiewicz K., Wspomnienia powstańca 1863 r., W. 1932; – B. Narod.: rkp. 5549 (odpisy z papierów Bosaka); B. Jag.: rkp. 6506 (Listy H-go do Kraszewskiego).

Stefan Kieniewicz

 
 

Powiązane artykuły

 

Powstanie Kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska rozpoczęta 24 marca 1794 roku, zakończona 16 listopada 1794 roku, to powstanie narodowe początkowo przeciwko Rosji, później także skierowane przeciwko Prusom. Jedno z najbardziej......
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Dezydery Adam Chłapowski

1788-05-23 - 1879-03-27
generał polski
 

Narcyza Żmichowska

1819-03-04 - 1876-12-24
powieściopisarka
 

Julian Bartoszewicz

1821-01-17 - 1870-11-05
historyk
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Jan Paczkowski

1852-01-26 - 1928-09-09
przemysłowiec
 

Jakub Ignacy Rogowicz

1839-07-15 - 1896-11-25
lekarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.