INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Józef Maciej Wawrzyniec Onufry Krasiński     

Józef Maciej Wawrzyniec Onufry Krasiński  

 
 
Biogram został opublikowany w 1970 r. w XV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Krasiński Józef Maciej Wawrzyniec Onufry (1783–1845), oficer wojsk Ks. Warsz., senator, kasztelan Król. Pol., literat. Ur. 10 VIII w Zegrzu (w Płockiem); był synem Kazimierza (zob.) i Anny z Ossolińskich. W r. 1792 został zapisany do mirowskiego pułku gwardii konnej, lecz wychowywał się i uczył w domu rodzinnym pod kierunkiem ks. Paszkowskiego; rysunku i malarstwa uczył go J. P. Norblin, a matematyki – Francuz Dufour. Po wybuchu insurekcji w Warszawie w r. 1794 K. wyjechał wraz z rodzicami do Zamościa, gdzie przez 2 lata uczęszczał do liceum. W r. 1800 przyjmował u przeprawy przez Narew w Zegrzu pruską parę królewską i towarzyszył jej w czasie pobytu w Warszawie. W r. 1802 osiedlił się, wraz z matką i siostrą, w swych dobrach Radziejowice pod Warszawą, a następnie przez krótki czas uczęszczał na wykłady na uniwersytecie w Lipsku. Po powrocie do kraju należał do kółka warszawskiej arystokratycznej «złotej młodzieży», któremu przewodził daleki jego krewny Wincenty Krasiński (zob.). Wspólnie z nim założył Tow. Przyjaciół Ojczyzny zbierające się w pałacu Małachowskich w określone dni na sesje (połączone przeważnie z grą w karty i sutymi biesiadami). Osłonięte niektórymi formami masońskimi stanowiło opozycję przeciw gromadzącemu się w Pałacu pod Blachą towarzystwu ks. Józefa Poniatowskiego.

W końcu 1806 r. zgłosił się K. na ochotnika do formującego się 5 p. piechoty. W r. 1807 służył w drugim szwadronie tworzonego przez Wincentego Krasińskiego pułku lekkokonnego gwardii, lecz w momencie wysłania szwadronu do Francji pozostał w kraju i uczestniczył w organizowaniu pułku gwardii narodowej w Warszawie, a od 16 VI 1808 r. w randze majora kierował jego administracją, pod zwierzchnictwem Piotra Łubieńskiego. Wiosną 1809 r. przydzielony chwilowo do sztabu ks. Poniatowskiego, brał udział w bitwie pod Raszynem, następnie obsadził gwardią narodową wały obronne od Belwederu ku Wiśle. Po zajęciu Warszawy przez Austriaków wysłany przez Poniatowskiego z listem do arcyksięcia Ferdynanda, został tu zatrzymany i oddany pod nadzór policji, utrzymywał jednak stały kontakt z J. Hornowskim, dowódcą polskiej załogi na Pradze. Po opuszczeniu Warszawy przez Austriaków pełnił w dn. z 2 na 3 VI obowiązki dowódcy gwardii narodowej i komendanta miasta. W r. 1810 organizował gwardię narodową i spisy wojskowe w departamentach krakowskim i radomskim, a nawet podobno pełnił przejściowo funkcje komendanta Krakowa. Dn. 15 XII 1811 r. otrzymał dymisję z gwardii na własne żądanie, a mianowany został członkiem komisji obrachunkowej sprawdzającej rachunki wojskowe. W r. 1812 powrócił do wojska i jako adiutant gen. K. Kniaziewicza uczestniczył w wojnie przeciw Rosji. W sierpniu t. r. awansował na podpułkownika 1 p. strzelców konnych. Przy boku Kniaziewicza, a następnie J. Zajączka uczestniczył w odwrocie wojsk polskich. W toku walk o przeprawę przez Berezynę uniósł z pola bitwy rannych kolejno Zajączka i Kniaziewicza i pomagał przy ich transportowaniu do Wilna. Wraz z Kniaziewiczem przybył do Zegrza, a następnie schronił się do Krakowa i Galicji; 31 III 1813 r. otrzymał definitywną dymisję z wojska.

Od r. 1814 zamieszkiwał przeważnie w Warszawie lub w pobliskich Radziejowicach. W r. 1815 mianowany był szambelanem dworu Aleksandra I, a w r. 1820 wybrany marszałkiem sejmiku błońskiego, z ramienia którego posłował na sejmy 1820 i 1825 r., lecz niczym się na nich nie odznaczył. W r. 1820 otrzymał dziedziczny tytuł hrabiowski w Król. Pol., w r. 1826 wraz z F. Ks. Lubeckim i biskupem A. Prażmowskim brał udział, jako przedstawiciel izby poselskiej, w deputacji hołdowniczej wysłanej przez Królestwo do nowego władcy Mikołaja I. W czasie podróży do Petersburga zaznajomił się z A. Puszkinem, J. T. Bułharynem i malarzem A. Orłowskim. Konserwatysta, zdecydowanie niechętny tendencjom rewolucyjnym i opozycji sejmowej, wierzył w dobre intencje Aleksandra I względem Polaków; potępiał jedynie politykę i intrygi N. Nowosilcowa. Procesował się kilkakrotnie z rządem Królestwa, uzyskując, dzięki Zajączkowi, dość korzystne odszkodowania za utratę dochodów z przewozu na Narwi pod Zegrzem (1821) i starostwa przasnyskiego (1827) oraz z powodu zniesienia stacji pocztowej w Zegrzu (1828). Dn. 24 V 1829 r. mianowany został kasztelanem i mistrzem dworu Mikołaja I. W okresie powstania listopadowego w stopniu pułkownika dowodził 1 p. gwardii narodowej w Warszawie, a zarazem brał udział w pracach sejmu. Poparł tu wniosek o zatwierdzenie kary śmierci na zdrajcę Rafała Cichockiego i był członkiem deputacji sejmowej witającej powracającego po klęsce ostrołęckiej J. Skrzyneckiego. Swą niewielką aktywnością nie zdobył autorytetu, skoro przy wyborze kandydatów na wakujące godności wojewodów otrzymał zaledwie 5 głosów. Po kapitulacji Warszawy nadal uczestniczył w obradach sejmu, badał więźniów, wysyłał drobne oddziały z Modlina na zwiady i służył w sztabie gen. M. Rybińskiego. Po upadku powstania przebywał pewien czas w Krakowie. K. był wybitnym masonem, a w loży Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego osiągnął najwyższy VII ryt.; był podobno założycielem w Warszawie loży «Eden» (14 VI 1810), skupiającej polskie arystokratki, i został jej mistrzem, a w l. 1819–20 był pierwszym dozorcą loży «Kazimierz Wielki».

Już od pierwszych lat Królestwa K. interesował się teatrem i literaturą. W Radziejowicach zorganizował domowy teatr, w którym występowała okoliczna młodzież ziemiańska, i drukarnię (1815), gdzie publikował swe sztuki redagowane przez siostrę Elżbietę Jaraczewską (zob.). Napisał, przetłumaczył i przerobił (głównie z francuskiego) kilkanaście słabych komedii, których większość grano w teatrach warszawskich i krakowskich: Stary komendant w kłopotach (tłum. komedii Charlesa, premiera w Teatrze Narodowym, 1819), Wilia Nowego Roku (komedioopera, premiera w Teatrze Narodowym, 1820, wyd. 1821), Lis w obrotach (premiera 1821, wyd. 1822), Panna pułkownik huzarów (Teatr Narodowy, 1829), Suknie pożyczane (tłum. komedii Duvarta i Nicole’a, premiera w Teatrze Rozmaitości, 1829), Pani mecenasowa (tłum. z niemieckiego, grana w 1834 w Krakowie) i in. Stworzył niezłe, choć nieco długie, libretta do dwu oper K. Kurpińskiego: Zamek na Czorsztynie (premiera w Teatrze Narodowym 5 III 1819, wyd. 1819) i Leśniczy w kozienickiej puszczy (Teatr Narodowy, 28 X 1821, wyd. 1822). W r. 1828 został mianowany członkiem dyrekcji teatrów w Warszawie. Kierował też podobno teatrem domowym ordynatowej Z. Zamoyskiej w Warszawie. Opracował i wydał gruntowny Przewodnik dla podróżujących w Polsce i Rzeczypospolitej Krakowskiej (W. 1821; wyd. francuskie 1820, rosyjskie 1822), zbiór pasjansów (W. 1839) i praktycznych rad gospodarskich (Kr. 1845), a w l. 1829–31 wydawał popularne i przystępne czasopismo (mające 1,2–2,5 tys. prenumeratorów) pt. „Piast – pamiętnik technologiczny obejmujący przepisy dla gospodarstwa domowego i wiejskiego, ogrodnictwa, sztuk pięknych, rękodzieł i rzemiosł, nie mniej lekarstwa domowe pospolite i zwierzęce”. Od r. 1838 spisywał, na podstawie wcześniejszych notatek, Pamiętniki czyli wspomnienia i znaczniejsze wypadki życia mojego zaczynające się od urodzenia mego w 1783 r. 18 tomów rękopiśmiennych pamiętników obejmowało lata 1783–1841; mówiły głównie o prywatnym życiu autora, ale zawierały interesujące charakterystyki znanych postaci i wyższych kręgów społeczeństwa. Z tej spuścizny rękopiśmiennej (zniszczonej w czasie drugiej wojny światowej) zostały wydane: Pamiętniki od r. 1790–1831, skrócone przez dra F. Reuttowicza (P. 1877), Doświadczenia hypnotyczne z pierwszej ćwierci naszego wieku. Z pamiętników… („Przegl. Pol.” 1883 t. 3), Z pamiętników. Uroczystości dworskie w czasie koronacji Mikołaja („Przegl. Powsz.” T. 15: 1887), Ze wspomnień („Bibl. Warsz.” 1912 t. 2, 3), W pierwszych latach Królestwa Kongresowego (tamże 1913 t. 2).

K. działał w Warszawskim Tow. Dobroczynności. Posiadał Złoty Krzyż Virtuti Militari (1810) i Krzyż Kawalerski Legii Honorowej (1812?). Był postacią bardzo charakterystyczną i dość popularną wśród współczesnych. Zmarł 19 (lub 14) X 1845 r. w Krakowie, pochowany w Zegrzu, w kościele parafialnym. Żonaty (27 IX 1809) z Emilią Ossolińską ze Sterdyni, pozostawił dwie córki i synów: Stanisława, Karola, Joachima i Adama Henryka.

 

Wizerunek K-ego (wykonany przez A. G.) w: Kraushar A., Typy i oryginały warszawskie, W. 1912 I (tu podstawowe dane biogr.); – Estreicher; Maliszewski, Bibliografia pamiętników: Enc. Org.; W. Enc. Ilustr.; Boniecki; Uruski; Żychliński, XII 212–4; Cieszkowski S. Dołęga, Senatorowie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego, W. 1891; – Falkowski J., Obrazy z życia kilku ostatnich pokoleń w Polsce, P. 1877–87 I 248–53, III 10–5, 78–80, 103 passim, V 33–49, 79–91, 101–3, 116–33 passim; Gembarzewski, Wojsko pol., 1807–14; Łoza S., Legia Honorowa w Polsce, Zamość 1923 s. 53; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich, s. 125; Pawłowski B., Warszawa w r. 1809, Tor. 1948 s. 9, 31 n., 50, 54, 86 n.; Więckowska H., Opozycja liberalna w Królestwie Kongresowym, W. 1925; – Diariusz sejmu z r. 1830–1831, Wyd. M. Rostworowski, Kr. 1907–12 I–VI; Diariusz senatu z r. 1830–1831, Wyd. S. Pomarański, Kr. 1929; Ostrowski A., Pamiętnik z czasów powstania listopadowego, Wyd. K. i W. Rostoccy, Wr. 1961; Recenzje teatralne towarzystwa Iksów 1815–1819, Oprac. J. Lipiński, Wr. 1956; Źródła do historii teatru warszawskiego 1762–1833, Wyd. K. Wierzbicka, W. 1955 II; – „Gaz. Codz.” 1845 nr z 20 X; „Gaz. Koresp. Warsz.” 1819 nr 21; „Gaz. Warsz.” 1819 nr 20, 1820 dod. do nr 16; –AGAD: Komisja Rządowa Wojny vol. 69c, 69d (order V. M.), Protokoły Rady Admin. Król. Pol. t. 8, 9, 11, 14–17; B. Narod.: rkp. III 5762 (fragmenty korespondencji rodzinnej E. i J. Krasińskich, 1834–1840); B. Ossol.: rkp. 5091 (Chwila płochości czyli wiecznie modny tłum. z francuskiego przez K-ego), 6144 (wyciągi z pamiętników K-ego dokonane przez F. Reuttowicza), 12156 (nekrolog); B. PAN w Kr.: rkp. 2031 t. 1 (list do K. Koźmiana, 1827), 2159 t. 9 (Materiały do słownika biograficznego M. Frąckiewicza).

Jerzy Skowronek

 
 

Powiązane artykuły

 

Księstwo Warszawskie

Po pokonaniu – w grudniu 1805 roku – armii austriacko-rosyjskiej pod Austerlitz (Sławkowo na Morawach) cesarz Napoleon I zawarł pośpiesznie pokój z Austrią, rezygnując z kontynuowania......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
Partner ms-warszawa.png

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Walenty Wańkowicz

1799 lub 1800 - 1842-05-12
malarz
 

Piotr Wysocki

1797-09-10 - 1875-01-06
spiskowiec
 

Kazimierz Wojniakowski

1771 lub 1772 - 20.01 lub 20.12.1812
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Wawrzyniec Engeström

1751-12-24 - 1826-08-19
kanclerz
 

Augustyn Brzeżański

1789 - marzec 1855
ziemianin
 

Karol Adolf Antoni Ruprecht

1821-12-24 - 1875-03-31
spiskowiec
 

Henryk Leonard Schmitt

1817-07-05 - 1883-10-16
spiskowiec
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.