INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Józef Noji     

Józef Noji  

 
 
1909-09-08 - 1943
Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Noji Józef (1909–1943), lekkoatleta, olimpijczyk. Ur. 8 IX we wsi Pęckowo w Poznańskiem, był synem Pawła (zm. 1917), miejscowego stolarza, oraz Józefy z Kowalów. Już w dzieciństwie zarobkował pracą fizyczną, pomagając matce utrzymać rodzinę. Ukończył 5-klasową szkołę powszechną i zdobył uprawnienia czeladnika stolarskiego. Od wczesnej młodości pragnął uprawiać biegi długodystansowe i mimo niechęci otoczenia, przygotowywał się do tego, poświęcając samotnym treningom każdą wolną chwilę. Pierwszy raz stanął na starcie w czasie służby wojskowej w Bydgoszczy, ale właściwy sport zaczął uprawiać dopiero od r. 1932 w barwach poznańskiego «Sokoła». Lokalne sukcesy nie zwróciły uwagi na jego talent, póki zaskakujące zwycięstwo nad silną stawką przeciwników w r. 1934 w Narodowym Biegu na przełaj w Warszawie nie odkryło go oczom fachowców. Ujrzano w nim następcę Janusza Kusocińskiego, wtedy właśnie wyeliminowanego na kilka lat przez kontuzję ze sportu. W lipcu 1934 zajął drugie miejsce w trójmeczu bałtyckim w Rydze pomiędzy Polską, Łotwą i Estonią w biegu na 10 km, za innym polskim zawodnikiem Kazimierzem Fiałką. W r. 1935 przeniósł się do Warszawy i jako stolarz z zawodu podjął pracę w warsztatach Zarządu Tramwajów, a równocześnie wstąpił do Wojskowego Klubu Sportowego «Legia». W t. r. zdobył I miejsce w biegu na 5 km w mistrzostwach Polski w Białymstoku (lipiec 1935). Sukces ten ponawiał rokrocznie do r. 1939. Wyznaczono go do reprezentacji narodowej na trójmecz Polska–Łotwa–Estonia w Tallinie, gdzie w biegu na 10 km zajął pierwsze miejsce. Zwyciężył również w biegu na 5 km. Ponownie reprezentował kraj w Budapeszcie w meczu Polska–Węgry, będąc drugim w biegu na 5 km. W r. 1936 zdobył również mistrzostwo kraju na 10 km i ustanowił rekord w hali na 1 500 m (4 min. 10 sek.). T.r. zwyciężył w biegu przełajowym podczas Mistrzostw Polski (sukces ten powtarzał w l.n.), a w czasie międzynarodowych mistrzostw Anglii w Londynie pokonał silną stawkę w biegu na 6 mil angielskich, ustanawiając rekord Anglii (29 min. 43,4 sek.). N. był uważany za jednego z faworytów w biegach długodystansowych na XI Olimpiadzie w Berlinie. Trenował pod okiem Stanisława Petkiewicza, zwycięzcy słynnego Paavo Nurmiego, którego metody okazały się jednak zawodne. W biegu na 10 km w połowie dystansu poczuł silne bóle w prawym boku i nodze, w rezultacie został zdublowany przez czołówkę. Sędziowie sklasyfikowali N. na czternastym miejscu, bo nie spostrzegli, że finiszował o jedno okrążenie za wcześnie, a więc biegu nie ukończył. W biegu na 5 km, mimo że zajął tylko piąte miejsce, to jednak ustanowił rekord Polski (14 min. 33,4 sek.), lepszy o 7 sekund od rekordu Kusocińskiego. W meczu Polska–Belgia i Polska–Węgry w Warszawie na 1 500 m był czwarty, a na 5 km drugi. W czasie zawodów w Warszawie z udziałem Finów i Szwedów, w biegu na 3 km uległ świetnemu Finowi Iso-Hollo (jednak z identycznym czasem), ale pokonał go w biegu na 5 km. W tydzień później w Katowicach przegrał z nim na 5 km, mając znowu ten sam czas co Fin.

W r. 1937 N. został motorniczym tramwajowym, a niezadowolony ze stosunków w sekcji lekkoatletycznej «Legii», przeniósł się do stołecznego Klubu Sportowego (KS) «Syrena». W trójmeczu w Atenach pomiędzy Polską, Grecją a Czechosłowacją N. zwyciężył w biegach na 5 i 10 km; na obu tych dystansach znowu zdobył mistrzostwo Polski. Uczestniczył w międzynarodowych mityngach w Monachium (drugi na 5 km), Antwerpii (drugi na 5 i 10 km), Wrocławiu (pierwszy na 3 km), Londynie (trzeci na 3 mile) i Budapeszcie (czwarty na 1 500 m, drugi na 5 km). Wreszcie w meczu Polska-Niemcy zwyciężył zarówno na 5, jak i 10 km. W r. 1938 zaczęła się dwuletnia rywalizacja N. z powracającym na bieżnię Kusocińskim, mimo że obaj zawodnicy starali się unikać bezpośredniej konfrontacji. W biegu „Wieczoru Warszawskiego” N. zajął pierwsze miejsce, Kusociński dziewiąte. Drugi raz zmierzyli się na 5 km na Mistrzostwach Polski i N. znowu zwyciężył. Bronił barw narodowych w trzech meczach: z Francją (pierwszy na 5 i 10 km), z Niemcami (drugi na 5 km, pierwszy na 10 km, osiągając swój rekord życiowy na tym dystansie 31 min. 17 sek.) i z Norwegią (drugi na 1 500 m i pierwszy na 10 km). Startował także na międzynarodowych mityngach w Kopenhadze (drugi na 5 mil) i w Londynie (pierwszy na 3 mile), jak również na Mistrzostwach Europy w Paryżu (piąty na 5 km). R. 1939 przyniósł N. trzecie i ostatnie zwycięstwo nad Kusocińskim w biegu na przełaj o puchar Walentego Forysia, po czym przegrał w biegu „Wieczoru Warszawskiego” i dwukrotnie na zawodach KS «Polonia» na 3 km (był czwarty) i 5 km (był trzeci). W meczu Polska-Litwa zwyciężył na 5 km, zaś na Mistrzostwach Polski na tym dystansie zdobył tytuł mistrzowski, natomiast na 1 500 m był trzeci. Uczestniczył w Igrzyskach Bałtyckich w Malmö, gdzie zwyciężył na 5 km, oraz w międzynarodowych mityngach w Londynie (piąty na 3 mile) i w Helsinkach (drugi na 5 km). Z powodu mocnej, krępej budowy N. biegał brzydkim stylem, ale rozporządzając dużą siłą i wytrzymałością, popartymi ambicją i wytrwałością w treningu, wyrobił sobie umiejętność długiego finiszu, którym zwyciężał większość przeciwników.

W czasie okupacji N. pracował w warsztatach tramwajowych. Niemcy dwukrotnie nakłaniali go do podpisania niemieckiej listy narodowościowej (Volksliste), gdyż pochodził z Poznańskiego, ale N. zdecydowanie odrzucił te propozycje. Rychło przystąpił do konspiracji w szeregach Związku Walki Zbrojnej. Dn. 18 IX 1940 został aresztowany przez gestapo i osadzony w więzieniu na Pawiaku. Pracował tam w stolarni do 23 VII 1941, kiedy to wywieziono go do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu (otrzymał nr 18535). Tu także pracował w stolarni i szczęśliwie przetrwał tyfus. Z początkiem lutego 1943 złapany na przekazywaniu grypsu, został umieszczony w «bloku śmierci» i prawdopodobnie 15 II zamordowany strzałem w tył głowy pod «ścianą śmierci». Był żonaty od r. 1936 z Ireną z Francuzików i miał syna Ryszarda, oficera WP.

 

W. Enc. Powsz. (PWN); Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Olszewicz, Lista strat kultury pol.; Tuszyński B., Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej, W. 1999; – Bartoszewski W., Warszawski pierścień śmierci 1939–1944, W. 1970; Głuszek Z., Polscy olimpijczycy, W. 1976 s. 48–9, 189 (fot.); Jak zginął Noji, „Dzien. Lud.” 1946 nr 29; Jucewicz A., Stępiński W., Chwała olimpijczykom, W. 1968 s. 66–9 (fot.); Legia 1916–1966. Historia, wspomnienia, fakty, W. 1966 s. 168–70, 185–8, 203, 227, 229, 234 (kilka fot.); Mielech S., Sportowe sprawy i sprawki, W. 1963 s. 264–6; Otałęga J., Za metą był Oświęcim, „Tempo” 1983 nr 2; Sieniarski S., Pamięci olimpijczyków, „Stolica” 1972 nr 37 s. 13–14 (fot.); – Szymkowiak M., Jeden bieg, w: Pół wieku Królowej, W. 1969 s. 47–9, 51–2; – „Przegl. Sportowy” 1932–9 (liczne fot.); „Raz, Dwa, Trzy…” 1932–9 (liczne fot.); – Informacje Państw. Muzeum Oświęcim – Brzezinka i Centralnego Wojskowego Klubu Sportowego «Legia».

Red.

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.