INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Józef Poniński h. Łodzia  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Poniński Józef h. Łodzia (zm. 1770), starosta piotrkowski i ostrski, poseł na sejmy i w misjach zagranicznych. Był najstarszym synem Antoniego Józefa (zob.) i jego pierwszej żony Zofii z Woroniczów, bratem przyrodnim Jana Nepomucena (zob.). Wg Franciszka Karpińskiego wyróżniał się P. wśród swego otoczenia «wyższą edukacją», «dużą wiedzą» i znajomością wielu języków. Główne dobra posiadał w ziemi halickiej i przemyskiej województwa ruskiego. O folwarki: Berendowice, Grochowce, Hermanowice, Kormanice, Małkowice, Stubno i Witoszyńce, położone w pobliżu Przemyśla, wiódł spory z Krasińskimi i innymi rodzinami. On to zapewne podpisał w r. 1733 z ziemią buską elekcję Stanisława Leszczyńskiego. Rychło jednak opowiedział się, idąc śladami swego ojca, za Augustem III, a w r. 1736 został wysłany do carowej Anny z zawiadomieniem o zakończeniu sejmu pacyfikacyjnego. Ojciec scedował mu w r. 1737, za zezwoleniem królewskim, starostwo grodowe piotrkowskie, które z kolei P. odstąpił w r. 1752 Pawłowi Michałowi Mostowskiemu; był już t. r. szambelanem królewskim. W kilka lat później został tytularnym starostą ostrskim (osterskim) na Ukrainie Zadnieprzańskiej. Pełnił również funkcję podskarbiego królewskiego na dworze Augusta III. Miał też stopień generał-lejtnanta wojsk koronnych. W r. 1756 posłował z ziemi halickiej na sejm warszawski, który jednak rozszedł się (4 X) bez zagajenia, gdyż król był wówczas oblężony w Saksonii. W dn. 27 IX – 9 X 1760 uczestniczył w uroczystościach związanych z wjazdem na stolicę lwowską arcbpa Wacława Hieronima Sierakowskiego. W r. 1761 posłował z ziemi halickiej na sejm nadzwycz. w Warszawie (27 IV–2 V), zerwany już 29 IV. We wrześniu t. r. wysuwany był na poselstwo do Rzymu. Chodziło o potwierdzenie tytułu «orthodoxus» królowi i poczynienie starań o kapelusz kardynalski dla bpa krakowskiego Kajetana Sołtyka. Jednak z braku pieniędzy do wyjazdu nie doszło.

W grudniu 1763 interreks prymas Władysław Łubieński, którego P. był krewnym, wysłał go z misją notyfikowania śmierci Augusta III w Holandii, Anglii, Hiszpanii, Portugalii (tu dostał Order Christi) i Sardynii (Turyn), gdzie miał poruszyć również sprawę sum neapolitańskich. W Madrycie doszło do jakichś komeraży w związku z tytulaturą. Do kraju P. powrócił już po koronacji nowego króla. Na misje notyfikacyjne otrzymał w r. 1763 ze skarbu Rzpltej 65 000 złp., ale rada senatu z 31 X 1765 na prośbę prymasa Łubieńskiego przyznała jeszcze P-emu «bonifikację» w wysokości 1000 dukatów. Przypuszczalnie była to ukryta forma finansowania przez skarb misji do Francji, którą P. miał wówczas odbyć formalnie jedynie z ramienia prymasa.

W związku ze staraniami o uznanie przez Francję elekcji Stanisława Augusta i o nawiązanie zerwanych w r. 1764 stosunków dyplomatycznych polsko-francuskich jedną z istotnych trudności stanowiło żądanie przez Ludwika XV satysfakcji z powodu głośnego w czasie bezkrólewia zatargu między prymasem a ambasadorem markizem de Paulmy. Król Francji domagał się od Łubieńskiego ekskuzy przedłożonej osobiście przez jednego z jego krewnych. Od jesieni 1765 P. był przeznaczony do tej misji (listy prymasa do Ludwika XV i francuskiego ministra spraw zagranicznych są datowane 19 X 1765). W Paryżu i Wiedniu (Austria miała główną inicjatywę w sprawie ugody «państw południowych» ze Stanisławem Augustem) z rosnącym zniecierpliwieniem oczekiwano wyjazdu P-ego, sygnalizowanego z Warszawy już we wrześniu. Rzecz się bardzo przewlekała, oficjalnie z powodu choroby «będącego już w drodze» P-ego, w gruncie rzeczy jednak przyczyną były przeszkody ze strony Rosji, starającej się utrudnić Stanisławowi Augustowi nawiązanie poprawnych stosunków z Francją, a także niemożność uzyskania od Francji zapewnienia, że prymas otrzyma od Ludwika XV tytuł «Altesse». Wreszcie, po przybyciu do Warszawy kuriera z Petersburga, P. z końcem stycznia 1766 «wyzdrowiał» i ruszył w drogę – jednak niespiesznie. Zdaje się, że istotnie dokuczała mu «érésupèle» (róża). Dn. 8 III został przyjęty przez ministra, a 11 III miał audiencję u Ludwika XV, na której wyrecytował starannie uzgodniony w drodze dyplomatycznej tekst przeprosin. Odblokowało to negocjacje o uznanie Stanisława Augusta, prowadzone z przybyłym do Paryża równocześnie z P-m Feliksem Łoyką, lecz obaj Polacy na audiencji u ministra Choiseula (21 IV) nie zdołali uzyskać dla prymasa tytułu «Altesse». Ponieważ P. w maju odmówił przyjęcia nie zawierających tego tytułu listów do Łubieńskiego, wrócił do Warszawy bez odpowiedzi na listy prymasa. Ta nie załatwiona sprawa tytulatury miała stanowić do końca istnienia Rzpltej trudność w stosunkach dyplomatycznych polsko-francuskich.

Dn. 12 VI 1767 przystąpił P. do konfederacji ziemi halickiej (przedradomskiej), ale żadnej funkcji w niej nie przyjął. W r. 1769 Andrzej Filipecki dedykował mu swój utwór „O nieśmiertelności duszy ludzkiej” (druk. we Lwowie). Zmarł P., po tygodniowej chorobie, 21 X 1770 w Luzwie. Pochowany został, po trzydniowych uroczystościach żałobnych, 24 X w kościele Kapucynów luzwieńskich.

P. był żonaty z Marianną z Kalinowskich (1727–19 XII 1797), starościanką winnicką, dziedziczką Gwoźdźca i Zahajpola w ziemi halickiej. W tym ostatnim przebywał przez kilka lat (od r. 1766) z przerwami Franciszek Karpiński jako guwerner synów P-ego. Romans ze starszą od siebie o 14 lat Ponińską stał się dla poety natchnieniem do napisania kilku utworów. Po śmierci męża (1770) Ponińska odrzuciła oświadczyny Karpińskiego, wyposażając go natomiast sumą 5000 złp. Była damą Krzyża Gwiaździstego (nadanego 3 V 1796). P. miał z nią dwóch synów: Antoniego i Franciszka, star. piotrkowskiego, oraz dwie córki: Antoninę i Józefę, która w r. 1776 poślubiła Wiktoryna Waleriana Dzieduszyckiego (1754–1832).

 

Estreicher; Finkel, Bibliografia (pomylony z Janem Ponińskim); Enc. Org.; PSB XII (Karpiński Franciszek), XVIII (Łubieński Władysław); Słown. Geogr., IV (Kormanice), VII (Ostr, błędnie przypisany Janowi Nepomucenowi Ponińskiemu); Borkowski J., Panie polskie przy dworze rakuskim, Lw. 1861; Uruski (z błędami); Żychliński, V; Elektorowie; – Askenazy S., Dwa stulecia XVIII i XIX, W. 1910; Bańkowski P., Archiwum Stanisława Augusta, W. 1958; Dzieduszycki M., Żywot Wacława Hieronima Sierakowskiego, Kr. 1868 s. 101; Klimowicz M., Oświecenie, W. 1972; Konopczyński W., Geneza i ustanowienie Rady Nieustającej, Kr. 1917; tenże, Stanisław Konarski, W. 1926; Polska służba dyplomatyczna XVI–XVIII w., W. 1966; Pułaski K., Kronika polskich rodów szlacheckich Podola, Wołynia i Ukrainy, Brody 1911 s. 91; Zielińska T., Magnateria polska epoki saskiej, Wr. 1977; – Akta grodz. i ziem., XXV; Diariusz sejmu… 1761; Karpiński F., Pamiętniki, W. 1898 s. 5, 33–6, 60; Listy Wojciecha Jakubowskiego do Jana Klemensa Branickiego, W. 1882 s. 66, 76, 78, 82, 87, 91 (błędnie rozszyfrowany przez J. Bartoszewicza jako Jan Nepomucen Poniński); Lubomirski S., Pod władzą księcia Repnina, W. 1971 s. 44, 47, 191 (pomylony przez wydawcę z jego bratem Janem, wojewodzicem poznańskim); Rzewuski L., Kronika podhorecka 1706–1779, Kr. 1860 s. 183–4; – „Gaz. Pol.” 1736 nr 3; „Wiad. Warsz.” 1770 nr 91; – Arch. Państw. w P.: Zapisy Trybunału Piotrkowskiego, 53 k. 113; B. Czart.: rkp. 878; – Misja P-ego do Francji przedstawiona na podstawie wypisów E. Rostworowskiego z Archives du Ministère des Affaires Etrangères w Paryżu: Correspondance Politique, Autriche 302, 303, 304, Pologne 288.

Wacław Szczygielski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Franciszek Karpiński h. Korab

1741-10-04 - 1825-09-16
poeta
 

Krzysztof Antoni Szembek

1667-03-25 - 1748-07-06
prymas Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

  więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.