INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Józef Tadeusz Polkowski      Frag. "Autoportretu" Józefa Polkowskiego z 1880 r.

Józef Tadeusz Polkowski  

 
 
1820-10-17 - 1895-08-31
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Polkowski Józef Tadeusz (1820–1895), malarz, rysownik, ilustrator. Ur. 17 X w Warszawie, był synem Tadeusza, wojskowego. Jako dziecko uczył się rysunku u działającego w Warszawie Włocha P. Benedettiego. Uczęszczał do gimnazjum realnego, a w malarstwie zaczął się kształcić w r. 1840 w pracowni Bonawentury Dąbrowskiego. W r. 1841 przeniósł się do prywatnej szkoły Aleksandra Kokulara, pod którego kierunkiem pracował do śmierci swego mistrza w r. 1846; był też jego pomocnikiem w pracowni i w szkole. W l. 1843 i 1844 uczęszczał także, jako wolno praktykujący, na studia z natury i do gabinetu gipsów warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych. W r. 1847 złożył egzamin państwowy, a w r. 1848 otrzymał posadę nauczyciela rysunków w Powiatowej Szkole Realnej przy ul. Królewskiej w Warszawie, w l. 1855–62 uczył w Instytucie Szlacheckim, od r. 1862 – w II, a następnie w III Gimnazjum Realnym, skąd przeszedł na emeryturę ok. r. 1878. Równolegle uczył w szkołach prywatnych i udzielał prywatnych lekcji.

Po raz pierwszy pokazał P. swe prace olejne na wystawie warszawskiej w r. 1845. Były to obrazy «w guście flamandzkim», chwalone przez krytykę i nabyte przez Komitet wystawy: Wesele żydowskie, Chłop drzemiący, Baba z obwarzankami, Uboga rodzina – scena przy świecy oraz trzy portrety. W r. 1851 w pracowni P-ego znajdowały się obrazy: Żyd nad Talmudem, Piwniczy z hajdukiem, Kochanowski z Urszulką i Św. Franciszek. W r. 1858 na Wystawie Krajowej pokazał Familię szewską i Scenę w miasteczku. Józef Kenig pisał w „Gazecie Warszawskiej”, iż artysta «nie poetyzuje natury»; «pomimo usterków rysunkowych» maluje sceny przemawiające do widza swą prawdą. W Tow. Zachęty Sztuk Pięknych wystawiał P. prace olejne kilkakrotnie: w r. 1875 – Wnętrze chaty (obecnie w Muz. Świętokrzyskim w Kielcach – jako depozyt Muz. Narod. w Warszawie), w r. 1876 – Kłótnię w karczmie, w r. 1879 – Po jarmarku, w r. 1880 – Stręczenie furmanki, Kuźnię wiejską, Obiad wyrobnika. P. malował też portrety, jak wykończony w r. 1867 portret pastora Leopolda Otto. Wykonywał również wizerunki świętych do kościołów; m. in. namalował w r. 1892 obrazy do ołtarza św. Józefa w Bedlnie koło Opoczna. W malarstwie rodzajowym nawiązywał P. do tradycji Jana Feliksa Piwarskiego; obrazy – często o tematyce wiejskiej – mają przemyślaną kompozycję, rysunek poprawny i silnie akcentowany światłocień. P. był artystą bardzo pracowitym; w własnoręcznym życiorysie pisze, iż liczba jego prac «rozrzuconych po kościołach i domach prywatnych dochodzi do paruset».

Jako ilustrator związał się P. w r. 1859 na kilka lat z „Tygodnikiem Illustrowanym”; wykonywał rysunki na drzewie, przeważnie portrety postaci historycznych (wg dawnych rycin i wizerunków) i osobistości współczesnych, widoki miast i kościołów, niekiedy – sceny rodzajowe. Winieta tytułowa „Tygodnika lllustrowanego” z r. 1862 była jego kompozycji. W l. 1861 i 1862 rysował P. również dla „Przyjaciela Dzieci”, wykonał «nowe nadgłówki» dla „Kalendarza Astronomiczno-Gospodarskiego» na r. 1864, ilustrował „Kalendarz Polski Jana Jaworskiego” na r. 1865 i 1866 i współpracował sporadycznie z „Opiekunem Domowym”, „Kółkiem Domowym”, a także z pismem „Postęp” wydawanym w Wiedniu w l. 1859–63. Portrety królów polskich w wydawnictwie Lucjana Siemieńskiego „Wieczory w Ojcowie” (W. 1858), litografowane przez Maksymiliana Fajansa, są jego rysunku. W r. 1851 P. wziął udział w Delegacji Rady Administracyjnej «do opisu zabytków starożytności i dzieł sztuki» znajdujących się na terenie Królestwa Polskiego, a działającej pod przewodnictwem Kazimierza Stronczyńskiego. W atlasach stanowiących część ilustracyjną sprawozdania tej delegacji (tzw. Albumy Stronczyńskiego – w zbiorach Gabinetu Rycin B. Uniw. Warsz.) jest m. in. ponad trzydzieści rysunków P-ego (przeważnie z okolic Płocka), wykonanych piórem i akwarelą, przedstawiających kościoły, kaplice, fragmenty miast, nagrobki, pomniki, portale itp. W marcu 1895 czterech malarzy zostało uczczonych uroczystością jubileuszową w Salonie Artystycznym w Warszawie, Należał do nich P., który z powodu choroby nie mógł wziąć w jubileuszu udziału. Zmarł kilka miesięcy później, 31 VIII 1895.

Żoną P-ego była Lucyna Florentyna Anna, córka Aleksandra Kokulara (zob.); miał z nią pięcioro dzieci: Marię (ur. 1852), Józefa (ur. 1854), Tadeusza (ur. 1855), Stanisława (ur. 1859) Mariana (ur. w 1863).

Prace P-ego wystawiane były wielokrotnie również po jego śmierci; m. in. w r. 1898 na Wystawie Retrospektywnej w Warszawie, w r. 1902 – pośród zbiorów Mathiasa Bersohna, w r. 1918 – na wystawie szkiców ze zbiorów Dominika Witke-Jeżewskiego. Na wystawie widoków architektonicznych w malarstwie polskim w Muzeum Narodowym w Warszawie w r. 1964 pokazano Kościół farny w Warce nad Pilicą i Widok bramy warownej w Rypinie; szkice te pochodzą z albumu P-ego z l. 1847–55 (własność Muz. Narod. w W.), zawierającego rysunki i akwarele przedstawiające fragmenty zabytków, a także sceny historyczne i z życia ludu. Muzeum Narodowe w Warszawie posiada również kilka akwarelowych scen rodzajowych oraz – w albumie ze zbiorów Dominika Witke-Jeżewskiego – ponad 60 szkiców rysunkowych i akwarelowych P-ego (studia typów wiejskich i miejskich, sceny z życia wsi). W tamtejszych zbiorach są też – poza autoportretem – prace olejne: Nędza w chacie wiejskiej i Portret starej kobiety w czepku.

 

Autoportret (olej. 1880) w Muz. Narod. w W. (ze zbiorów Tow. Zachęty Sztuk Pięknych); – Grajewski, Bibliografia ilustracji; Pol. Bibliogr. Sztuki I cz. 2; Enc. Org. (portret); Słown. Pracowników Książki Pol.; Thieme–Becker, Lexikon d. Künstler; [Husarski W.], 150 lat malarstwa pol. Katalog, s. 38; Katalog rysunków z Gabinetu Rycin Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Cz. 2 Miejscowości różne, Oprac. Teresa Sulerzyska, W. 1969; Katalog tymczasowy zbiorów Tow. Zachęty Sztuk Pięknych, W. 1901 S. 5, Wyd. n.: 1904 s. 13, 21, 1938 s. 9, 15; Katalog wystawy zbioru obrazów Feliksa Gebethnera, W. 1881; Katalog zbioru rysunków, szkiców i akwarel artystów malarzy polskich… Mathiasa Bersohna, W. 1902 poz. 68, 137, 182, 184; Krótkie wzmianki o nieżyjących malarzach polskich na Wystawie Retrospektywnej…, W. 1898 s. 58 poz. 276 (mylne daty ur. i zgonu); Modrzejewska B., Oborny A., Zbiory malarstwa polskiego. Katalog Muz. Świętokrzyskiego w Kielcach, W. 1971 s. 53; [Piątkowski H.], Katalog zbiorów Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, W. 1925 s. 73, poz. 116, 239 (mylny rok ur.); Sztuka warsz. Katalog; Widoki architektoniczne w malarstwie polskim 1780–1880. Katalog Muz. Narod. w W., W. 1964; Wiercińska J., Katalog prac TZSP; – Banach A., Polska książka ilustrowana 1800–1900, W. 1959; Batowski Z., Zbiór graficzny w Uniwersytecie Warszawskim, W. 1928; Cicha D., Gabinet J. I. Kraszewskiego, P. 1974; Gerson W., Pamięci profesorów i kolegów b. Szkoły Sztuk Pięknych… z r. 1847, W. 1897 s. 22, 29; Jaworska J., Widoki Mazowsza, „Roczn. Muz. Narod. w W.” T. 12: 1968; Kozakiewicz S., Warszawskie wystawy sztuk pięknych w latach 1819–1845, W. 1952; Walicki M., Sprawa inwentaryzacji zabytków w dobie Królestwa Polskiego, W. 1931; Wiśniewski J., Dekanat opoczyński, Radom 1913 s. 4; – „Gaz. Warsz.” 1851 nr 132 (J. Kenig); „Kraj” (Pet.) 1895 nr 34 s. 20, nr 36 s. 19; „Kur. Warsz.” 1867 nr 55, 1895 nr 240, nr 241; „Roczn. Urzędowy Król. Pol.”, W. 1850–66; „Tyg. Illustr.” 1895 nr 5 s. 84 (podob.), 1898 nr 30 s. 578 (W. Gerson), 1909 nr 50 s. 1051, 1052, 1055, 1938 nr 39 s. 757; „Wędrowiec” 1895 nr 30 s. 719; „Ziemia” 1912 s. 254; – Arch. PAN: III – 2. Zespół Z. Batowskiego, teka q-2, q-4, q-10; B. Publ. m. st. Warszawy: rkp. 892, Arch. „Przeglądu Tygodniowego”, zbiór życiorysów dla kalendarza „Ruch” (życiorys własny); IS PAN: Materiały do Słownika Artystów Polskich.

Elżbieta Szczawińska

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.