INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Juliusz Schuster     

Juliusz Schuster  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1995-1996 w XXXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Schuster Juliusz pseud. Wir (1906–1978), organizator tajnej produkcji materiałów wojennych dla potrzeb Armii Krajowej. Ur. 2 IX w Sierszy w pow. chrzanowskim, był synem Filipa, niższego urzędnika sądowego, i Wiktorii z Czapników.

W r. 1925 S. ukończył Gimnazjum Humanistyczne w Oświęcimiu, w r.n. wstąpił na Wydz. Górniczy Akademii Górniczej (AG) w Krakowie. W czasie studiów był sekretarzem Stow. Studentów AG i prezesem Koła Akademickiego Oświęcimiaków. Na skutek trudnych warunków materialnych rodziny studia niebawem przerwał i w l. 1927–31 pracował w biurze mierniczym Aleksandra Skrachy (przyszłego swego teścia) w Krakowie. S. odbył w tym czasie sześciomiesięczne praktyki węglowe i naftowe w kraju (1930) i w Rumunii (1931). W l.n. był zatrudniony dorywczo nadal w biurze A. Skrachy. W l. 1935–9 pracował jako inspektor Okręgu Krakowskiego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP) do spraw rozbudowy lotnisk i szybowisk oraz jako kierownik warsztatów szybowcowych.

Podczas kampanii wrześniowej 1939 r. brał S. udział w ewakuacji na południowy wschód kraju części bazy (sprzętu lotniczego i szybowcowego) LOPP. Od początku r. 1940 do końca 1942 r. był pracownikiem fizycznym w wytwórni soków Władysławy Navratilowej w Krakowie, w l. 1943–4 – kierownikiem zakładu przetwórczego torfu w Czarnym Dunajcu, należącym do biura budowlanego inż. Karola Weissa w Krakowie.

Od r. 1941 S. należał do Związku Walki Zbrojnej, jednak aż do poł. 1942 r. brak bliższych danych o jego działalności konspiracyjnej. W czerwcu 1942 został zaprzysiężony, po raz drugi w swej działalności w podziemiu, do Szefostwa Produkcji Konspiracyjnej Okręgu Krakowskiego Armii Krajowej (AK) krypt. «Ubezpieczalnia». Objął w nim funkcję kierownika działu chemicznego i I zastępcy szefa «Ubezpieczalni». W okresie od jesieni 1942 do wiosny 1943 S. zorganizował dział chemiczny, którego zadaniem było m.in. wyszukiwanie surowców potrzebnych do produkcji materiałów wybuchowych i prochu oraz wytwarzanie szedytu, prochu czarnego, tarełek (zapalników) i butelek zapalających. Na terenie Krakowa S. przygotował sieć wytwórni niezbędną do prowadzenia ich ciągłej produkcji: 6 – szedytu, 7 – tarełek i wytwórnię butelek zapalających. Punkty te bezpośrednio nadzorował oraz dostarczał im wszystkich potrzebnych urządzeń, narzędzi i surowców. Większość środków produkcji (m.in. misy ze specjalnej blachy z podgrzewaczami elektrycznymi, siatki kalibrowane, prasy, wagi) sam projektował i starał się o ich wykonanie. Wytwórnie chemiczne «Ubezpieczalni» wyprodukowały w okresie 15 miesięcy (do kwietnia 1944) ok. 20 ton szedytu, którym napełniono 50 tys. granatów typu «U» (dla zapalnika uderzeniowego) i typu «sidolówka» lub «Cz» (dla zapalnika czasowego) oraz bliżej nieustaloną liczbę ładunków saperskich. S. przyczynił się do stworzenia warunków organizacyjnych i materiałowych dla wyprodukowania ok. 5. tys. butelek zapalających typu «Chartreuse» przez kilkuosobowy zespół «Ubezpieczalni» w hucie szkła «Prądniczanka» przy ul. Nad Strugą w Krakowie. Również w mieszkaniu S-a przy ul. H. Siemiradzkiego 33 w Krakowie mieściła się przez prawie rok konspiracyjna wytwórnia szedytu nr 1. W jej siedmiosobowym zespole m.in. pracowała jego najbliższa rodzina. W wytwórni tej w grudniu 1942 wyprodukowano 100 min saperskich (o wadze 1 kg) i 50 kg szedytu.

Z początkiem wiosny 1944 S. objął funkcję oficera broni sztabu Inspektoratu Rejonowego AK krypt. Maria (Miechów, Olkusz, Pińczów). Późnym wieczorem 30 IV 1944 S. został aresztowany przez Gestapo i przewieziony do więzienia przy ul. Pomorskiej 2. W rękach policji znalazło się wówczas kilkanaście osób z «Ubezpieczalni». Ich ujęcie było częścią wielkiej akcji aresztowań spowodowanej przekazaniem Gestapo przez szefa kancelarii sztabu Komendy Okręgu Krakowskiego AK, plutonowego podchorążego «Tomasza» (Wiesława Dawida) list odznaczeniowych i awansowych oficerów AK; było na niej również nazwisko S-a. Już podczas pierwszego przesłuchania S. był okrutnie przez Gestapo torturowany. Dn. 1 V 1944 został przewieziony do więzienia przy ul. Montelupich. Na rozplakatowanej w Krakowie 15 V t.r. liście 44 członków podziemia skazanych przez policyjny sąd doraźny na karę śmierci z informacją, że wyrok na pierwszych dziesięciu został już wykonany, nazwisko S-a znalazło się jako piąte. Nie został jednak rozstrzelany, co być może było jednym z licznych wówczas zabiegów władz zmierzających do pozyskania grupy dowódców AK do wspólnego wystąpienia przeciwko ZSRR. Dn. 27 VII 1944 S. wraz z innymi więźniami został ewakuowany do obozu w Gross-Rosen, a stąd skierowany do podobozu (komanda) Aslau, z kolei do Nordhausen, potem do Mittelbau-Dora i wreszcie do Bergen-Belsen. W dn. 15 IV 1945 S. został uwolniony przez wojska brytyjskie i przeniesiony jako wycieńczony i chory do szpitala w Zelle, gdzie przebywał do 13 VIII 1945.

Po powrocie do Polski S. ujawnił swą działalność w AK; został zweryfikowany do stopnia porucznika czasu wojny. Od 1 I 1946 pracował jako kierownik budowy w firmie budowlanej inż. arch. Kazimierza Sołtykowskiego w Mysłowicach. Od 1 III 1949 był zatrudniony jako starszy projektant w Centralnym Biurze Projektów Architektury i Budownictwa (Oddział Mysłowice). Kierował wówczas odbudową mostów w Krzyżanowicach i Raciborzu. Ponadto pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Izby Przemysłowców i równolegle radcy Izby Przemysłowo-Handlowej w Katowicach. Dn. 1 XII 1950 podjął pracę w Przedsiębiorstwie Państwowym Wyodrębnionym (PPW) Nowa Huta, przekształconym w r. 1955 w Biuro Studiów i Projektów Hutnictwa «Biprostal». W PPW Nowa Huta S. był starszym kalkulatorem, a później prowadził dział kosztorysowy inwestycji związanych z budową kombinatu metalurgicznego Huta im. Lenina. Z kolei był kierownikiem pracowni ekonomiczno-kosztorysowej w «Biprostalu» aż do przejścia na emeryturę w końcu 1972 r.

S. był członkiem ZBoWiD. Po październiku 1956 położył duże zasługi dla budowy mauzoleum partyzanckiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (1956–8). Swoje wspomnienia oraz różne uwagi o działalności konspiracyjnej przekazał do Archiwum Okręgowej Komisji Historycznej ZBoWiD w Krakowie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie i do zbiorów dokumentów gromadzonych przez historyków «Ubezpieczalni». Po ujawnieniu w 1. poł. l. sześćdziesiątych całokształtu spraw «Ubezpieczalni» został zweryfikowany do stopnia majora czasu wojny i otrzymał Order Virtuti Militari V kl. Ponadto był odznaczony Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami i dwukrotnie Krzyżem Walecznych. S. zmarł 19 X 1978 w Krakowie i został pochowany na cmentarzu Rakowickim.

W małżeństwie (od r. 1936) z Anną ze Skrachów miał S. córkę Małgorzatę (ur. 1938), zamężną Gawłowską, profesora ASP w Krakowie, oraz synów: Łukasza (ur. 1940), fotografa, pracownika Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu, i Andrzeja (ur. 1946), inżyniera mechanika, pracownika Huty im. T. Sendzimira w Krakowie.

Żona Anna (1908–1948), historyk sztuki, konserwator obrazów w Muz. Narodowym w Krakowie, w czasie okupacji niemieckiej pod pseud. Skra pracowała w wytwórni szedytu i razem z Ireną Bobrowską, pseud. Ćma, prowadziła w pracowni konserwacji obrazów Muz. Narodowego skrzynkę pocztową «Ubezpieczalni».

 

40 lat w służbie hutnictwa żelaza i stali PRL. Biuro Studiów i Projektów Hutnictwa Biprostal, Kr. 1989 s. 105; Dąbrowa-Kostka S., Hitlerowskie afisze śmierci, Kr. 1983; Jankowski S. M., Steny biją celnie, Kr. 1983 (podob.); tenże, Steny z ul. Mogilskiej, Kr. 1977 s. 35, 36 (fot.), 37, 41, 43–4, 48, 145–8, 186, 196; Mazur G., Podziemna produkcja broni w Okręgu AK Kraków w świetle wspomnień i relacji, „Studia Hist.” 1978 z. 3 s. 435, passim; Moskwa J., Krakowskie Steny. Nieznana karta, „WTK” 1975 nr 39 s. 7, nr 40, 41 s. 6–7; Nieczuja-Ostrowski B., Ubezpieczalnia, „Życie i Myśl” 1965 Nr 7–8, s. 39, 41–2, 48–9; Nowiński S., Arcydzieło Matejki wraca do świetności, „Przekrój” 1945 nr 14 s. 8–9 (dot. żony Anny); Przewoźnik A., Ubezpieczalnia. Montownia numer 5 w Krakowie przy ulicy Mogilskiej 97. Wsypa, Kr. 1983; Satora K., Produkcja uzbrojenia w polskim ruchu oporu 1939–1944, W. 1985 (fot.); Skrobecki C., Montownia Nr 4 w Krakowie przy ul. Paulińskiej 28, „Studia Hist.” 1982 z. 2 s. 284 (jako: Szuster); Tor E., „Hołd Pruski” Matejki w Zamościu, Zamość 1946 s. 4, 9, 10, 12 (dot. żony Anny); 30 lat w służbie hutnictwa żelaza i stali PRL…, Kr. 1979 s. 88; Wójcikowski W., Wojenne losy dzieł Matejki, L. 1974 s. 29 (dot. żony Anny); – Daroszewski L., Wspomnienia z okupowanego Krakowa, „Dzien. Pol.” 1989 nr 278, 281, 283, 285; – „Dzien. Pol.” 1948 nr 351 s. 7 (nekrolog żony); „WTK” 1979 nr 20 s. 11 (nekrolog); – Arch. „Biprostal” w Kr.: Teczka osobowa S-a (nr 2445); Arch. Okręgowej Kom. Badania Zbrodni Hitlerowskich w Kr.: Zeznania S-a z 1971; Arch. Zarządu Woj. Związku Kombatantów RP i Więźniów Politycznych w Kr. (ZBoWiD): Zespół wspomnień byłych żołnierzy «Ubezpieczalni» i 7 relacji S-a (z l. siedemdziesiątych); Muz. Hist. m. Kr.: D.881/103 (klepsydra S-a); – Arch. S. Kostki-Dąbrowy w Kr.: Relacje S-a z r. 1974; – Informacje Bolesława Nieczui-Ostrowskiego z Elbląga, synów Łukasza i Andrzeja Schusterów z Kr., Janiny Gołębiowskiej z Kr., Andrzeja Zwolińskiego z Kanady, Stanisława Nawary-Gaczoła z Kr.

Stanisław Piwowarski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.