INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Kajetan Sosnowski     

Kajetan Sosnowski  

 
 
1913-03-28 - 1987-11-06
Biogram został opublikowany w latach 2000-2001 w XL tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sosnowski Kajetan (1913–1987), malarz, działacz kulturalny i społeczny. Ur. 28 III w Wilnie, był najmłodszym dzieckiem Aleksandra, kolejarza, i Malwiny z Ogonowskich. Z siedmiorga rodzeństwa jedynie S. i jego starsza o 11 lat siostra Maria dożyli wieku dojrzałego – pięcioro zmarło w dzieciństwie.

W r. 1920 rodzina S-ego przeniosła się do Chełma. Tam S. ukończył szkołę powszechną oraz Seminarium Nauczycielskie, w którym uzyskał świadectwo dojrzałości w r. 1934. Po maturze przeniósł się do Warszawy, gdzie podjął pracę w Państwowym Inst. Robót Ręcznych. W l. 1935–9 studiował malarstwo w warszawskiej ASP; był uczniem Tadeusza Pruszkowskiego i Wojciecha Jastrzębowskiego. Okres drugiej wojny światowej i okupacji przeżył głównie w Siedlcach. Malował tam portrety na zamówienie, a od r. 1942 prowadził wraz z malarzem Wacławem Polakowskim tajne komplety rysunku i malarstwa. W l. 1944–8 był członkiem Polskiej Partii Robotniczej (PPR). Z ramienia Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego uczestniczył w przeprowadzaniu reformy rolnej oraz organizowaniu szkolnictwa artystycznego w Łodzi. Z polecenia PPR był organizatorem Tow. Robotniczych Domów Kultury w Łodzi i dyrektorem Centralnego Robotniczego Domu Kultury. Współorganizował Oddział łódzki Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków (ZZPAP), w l. 1945–6 był redaktorem naczelnym miesięcznika „Świetlica”. W r. 1947 został kierownikiem graficznym tygodnika „Kuźnica”. W r. 1949 przeniósł się do Warszawy, nadal pracował w „Kuźnicy”, a następnie po połączeniu się tego czasopisma z tygodnikiem „Odrodzenie”, w „Nowej Kulturze”. W tym czasie ożenił się (po rozwodzie z pierwszą żoną) z Wandą Leopold, która na krótko przed małżeństwem tak charakteryzowała S-ego w liście do Tadeusza Borowskiego z 4 XII 1949: «Niesamowicie zdolny, narwany, kpiący, złośliwy, bez krzty tzw. „ogłady”, neurastenik, fantasta […], do nadwrażliwości uczuciowy […], tzw. prawy charakter w najwyższym stopniu».

Do r. 1954 uprawiał S. przede wszystkim ilustratorstwo i grafikę. Był autorem ilustracji m.in. do „Pożegnania z Marią” T. Borowskiego i „Pożegnań” Stanisława Dygata, publikowanych w „Kuźnicy”. W r. 1955 wraz z Marianem Boguszem i Zbigniewem Dłubakiem był współorganizatorem «Grupy 55». W r.n. został członkiem Sekcji Plastycznej Klubu Krzywego Koła. Na wystawach prezentował obrazy z powstałego w l. 1955–6 cyklu Pamiętnik liryczny, w którym dostrzec można m.in. wpływy twórczości F. Légera. W r. 1957 malował cykle Epitafia i Sny o nieznanym mieście, odchodząc stopniowo od przedmiotowości. W l. 1958–60 pracował nad cyklami Erotyki, Obrazy białe oraz Portrety biblijne. Szukając nowych rozwiązań artystycznych, ograniczał paletę barwną i skupiał się na odcieniach jednego koloru (np. bieli) i zróżnicowaniu malarskiej faktury. Stopniowo eliminował także i efekty fakturalne. Powstałe w l. 1963–5 Obrazy puste są wyrazem jego zainteresowania zjawiskiem promieniowania świetlnego. W drugiej poł. l. sześćdziesiątych kontynuował pracę nad zagadnieniami światła i barwy, podejmował eksperymenty wywoływania doznań powidokowych w zamykanych jedną ramą dyptykach i tryptykach. Liczne próby i doświadczenia artysty, wykorzystującego w znacznej mierze optyczną analizę widma spektralnego, stały się punktem wyjścia dla cyklu Poliptyków.

Na przełomie l. sześćdziesiątych i siedemdziesiątych S. działał w polskiej awangardzie artystycznej, brał udział m.in. w Plenerach Koszalińskich w Osiekach, sympozjach i wystawach «Złotego Grona» w Zielonej Górze, sympozjach we Wrocławiu i Turoszowie. Uczestniczył w licznych zbiorowych prezentacjach sztuki poszukującej w kraju i za granicą, miał także w tym okresie wystawy indywidualne, m.in. w Poznaniu, Warszawie, Wrocławiu, Turynie, Lublinie, Chełmie Lubelskim i Łodzi. W r. 1962 był współzałożycielem Galerii «El» w Elblągu, zaś w r. 1972 Galerii «72» w Chełmie. W l. 1965–72 redagował dział plastyczny miesięcznika „Poezja”. W r. 1972 rozpoczął cykl «obrazów chemicznych» Metalepseis, które zmieniały kolor od błękitu do różu w zależności od stopnia wilgotności powietrza, zajmował się także zapisem chemicznych i fizycznych zmian chlorku kobaltu, którego używał w procesie twórczym. W r. 1975 eksperymenty S-ego nad strukturalnymi «obrazami szytymi» zaowocowały cyklem monochromatycznych prac Katalipomena, a następnie, począwszy od r. 1980, cyklami kompozycji wielobarwnych Interwencje oraz Układy równowartościowe.

S. był artystą nieustannie eksperymentującym nie tylko w zakresie dwuwymiarowego obrazu. Interesowało go zagadnienie trójwymiarowości, poszukiwał rozwiązań na pograniczu rzeźby i malarstwa, kompozycji przestrzennych. W r. 1965 wziął udział w I Biennale Form Przestrzennych w Elblągu, prezentując ażurową formę Kula w sześcianie, ustawioną na tle zieleni, przy jednej z głównych ulic miasta. Także w l.n. zaprojektował wiele «asymetrycznych osiowych struktur geometrycznych», z których najbardziej znana była Kolumna pamięci i marzeń, przygotowana w r. 1978 na plener «Przestrzeń miasta» w Chełmie.

S. otrzymał Nagrodę Krytyki im. C. K. Norwida w r. 1968 (za wystawę Poliptyków w Galerii Współczesnej w Warszawie), Odznakę Zasłużonego Działacza Kultury w r. 1974 oraz Nagrodę Dziennikarzy na wystawie «Złotego Grona» w Zielonej Górze w r. 1975. Zmarł 6 XI 1987 w Warszawie, pochowany został na cmentarzu Powązkowskim.

Z małżeństwa z Henryką z Jarosińskich miał S. syna Aleksandra (ur. 1940), matematyka, ze związku z Zofią Czerwińską, córkę Ewę (ur. 1946), projektanta mody, zaś z małżeństwa z Wandą Leopold (1920–1977), krytykiem literackim, córkę Honoratę (ur. 1950), matematyka, oraz syna Marcina (ur. 1952), aktora.

Wystawy pośmiertne S-ego odbyły się w r. 1987 w galerii «New Space» w Langen Bieber pod Fuldą w Niemczech (wybór prac z wczesnego okresu), w r. 1989 w Galerii «Studio» w Warszawie oraz w r. 1990 w Muz. Okręgowym w Chełmie (wybór prac obrazujących całokształt twórczości). W r. 1998 w Galerii Sztuki Współczesnej «Zachęta» w Warszawie, a następnie w Galerii Sztuki Współczesnej Biura Wystaw Artystycznych (BWA) w Katowicach przedstawiono najobszerniejszą prezentację jego twórczości. Największy zespół prac S-ego znajduje się w posiadaniu dzieci artysty w Warszawie i Łodzi (łącznie ok. 350 prac). Ponadto większe ich kolekcje są w zbiorach Muzeów: Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, Okręgowych w Chełmie i Koszalinie, im. L. Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Sztuki w Łodzi, a także w Muzeach Narodowych w Warszawie, Poznaniu i Gdańsku.

 

Fot. w: Arch. ASP w W.; – Artyści plastycy okręgu warsz. ZPAP 1945–70; Galeria Krzywe Koło, Muzeum Narodowe (katalog źródłowy wystawy retrospektywnej), W. 1990; Muzeum Miasta Wrocławia (katalog wystawy, artykuły: M. Hermansdorfer, M. Seuphor, J. Starzyński, B. Kowalska, kalendarium i bibliogr.), Wr. 1970; – Kępińska A., Nowa Sztuka. Sztuka polska w latach 1945–1978, W. 1981; Kowalska B., Kajetan Sosnowski – malarz niewidzialnych światów, W. 1998 (bibliogr., dok., fot.); taż, Polska awangarda malarska 1945–1970. Szanse i mity, W. 1988; taż, Twórcy – postawy: artyści mojej galerii, Kr. 1981; Piwocki, Hist. ASP; Pol. życie artyst. w l. 1945–1960; Wojciechowski A., Polskie malarstwo współczesne. Kierunki – programy – dzieła, W. 1977; Zawadzka A., Szkoła siedlecka w okresie okupacji hitlerowskiej 1939–1944, W. 1986; – Niedyskrecje pocztowe. Korespondencja Tadeusza Borowskiego, [Wyd.] T. Drewnowski, W. 2001; – „Roczn. Centralnego Biura Wystaw Artyst.” 1956–61, 1965–7, 1968–70; „Więź” 1988 nr 4; „Życie Warszawy” 1987 nr 265, 267–268 (nekrologi); – Arch. ASP w W.: Teczka personalna S-ego (m.in. własnoręcznie napisany życiorys, podanie o przyjęcie do ASP, świadectwa, semestralne wykazy ocen); Galeria Sztuki Współcz. «Zachęta» w W.: Dział Wydawnictw, Zbiory dok. CBWA; IS PAN: Mater. Pracowni Dok. Plastyki Współcz.; – Mater. Red. PSB: Ankieta Wydawnictwa Interpress (1979).

Wanda Maria Rudzińska

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.