INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Kasper Karliński h. Ostoja  

 
 
1 poł. XVI w. - 2 poł. XVI w.
Biogram został opublikowany w latach 1966-1967 w XII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Karliński Kasper h. Ostoja (XVI w.), burgrabia zamku olsztyńskiego (pow. częstochowski) i jego obrońca w czasie najazdu arcyksięcia Maksymiliana (1587). Wywodził się z drobnej szlachty małopolskiej, której gniazdem rodzinnym była wieś Karlin w pow. lelowskim w woj. krakowskim. Zapis majątkowy dla niego i jego jedynego brata Marcina zamieścił w księgach lelowskich w r. 1527 ojciec Abraham. Szkolony za młodu w rzemiośle wojennym i zaprawiany w licznych wojnach na wschodzie, był w r. 1563 burgrabią olsztyńskim i objął dowództwo nad załogą Olsztyna, obronnego zamku na pograniczu śląskim, i pieczę nad jego stanem obronnym. Dn. 22 III 1563 r. ulokował część swoich funduszów (20 grzywien) na dochodach karczmy w Turowie w pow. lelowskim. Dało mu to znaczny dochód (karczma leżała na szlaku licznych pielgrzymek do Częstochowy) i pozwoliło zabezpieczyć dożywotnie utrzymanie jego żonie. Ok. r. 1580 wspólnie z nią posiadał wójtostwo w Dzbowie w pow. lelowskim. We wrześniu 1587 r. w wyniku bezpośredniego zagrożenia Krakowa od strony Śląska przez Maksymiliana, pretendenta do tronu polskiego, wydał J. Zamoyski polecenie K-emu, aby wzmocnił obronność Olsztyna. Wówczas K. zarządził dodatkową reperację murów zamkowych, zaopatrzył się dobrze w żywność i sprzęt wojenny oraz wzmocnił liczebnie załogę (wynosiła kilkadziesiąt ludzi).

Wojska arcyks. Maksymiliana i jego polskich stronników przeszły wprawdzie szlakiem Bytom–Olkusz–Rabsztyn na Kraków, lecz po nieudałym oblężeniu miasta skierowały się przez Siewierz do Krzepic i w połowie grudnia 1587 r. uderzyły na zamek w Olsztynie. Dowódcą wojsk oblężniczych był M. E. Lichtenstein. Jednakże kilkudniowe szturmy prowadzone przez zdemoralizowane już oddziały najemnych landsknechtów niemieckich i spieszonych rajtarów nie były w stanie złamać oporu obrońców. Celny ogień z artylerii fortecznej i ręcznej broni palnej, jakim dysponowała załoga zamku, okazał się skuteczny. Maksymilian już zamierzał zaniechać dalszych szturmów, gdy jedyny pozostały przy nim polski oddział (S. Stadnickiego «Diabła») ujął ukrytego w lesie 6-letniego synka K-ego, Zygmunta, w towarzystwie piastunki i starego sługi. Uprowadzone dziecko stało się zabezpieczeniem atakujących oddziałów. Jednakże w dramatycznym momencie K. wycelował działo na własnego syna i ze słowami: «pierwiej synem Ojczyzny niźli ojcem byłem», podpalił lont, oddając celny strzał. Szturm został odparty ze znacznymi stratami dla napastników. Po tej ostatniej walce K. ciężko zachorował i już nigdy nie wrócił do zdrowia (żył jeszcze kilka lat). Nie skorzystał też z zaproszenia Zamoyskiego, wzywającego go do Krakowa po nagrodę za ostatnie zasługi. Z licznego potomstwa, jakie miał z żoną Zofią Żeromską, z ośmiu synów pozostało tylko dwóch, Walenty i Marcin. Obaj służyli w wojsku za Zygmunta III i Władysława IV. Dramatyczna obrona Olsztyna upamiętniona została obrazkiem scenicznym A. Fredry „Obrona Olsztyna” (ok. 1827), poematem W. Syrokomli pt. „Kasper Karliński” (Wil. 1858) i dramatem W. Bełzy „Kasper Karliński” (1874).

 

W. Enc. Ilustr.; Boniecki; Niesiecki; Uruski; – K. M., Obrona Olsztyna, „Przyjaciel Ludu” (Leszno) 1838 s. 55–60 (rysunek przedstawiający K-ego na tle zamku); Nowakowski H., K. K., Lw. 1862; Piekosiński F., Polska XVI w. pod względem rozsiedlenia się szlachty, „Herold Pol.” (Kr.) 1905; Wimmer J., Odparcie najazdu arcks. Maksymiliana w 1587–1588, W. 1955; Wiśniewski J., Diecezja Częstochowska, Sandomierz 1936 s. 267; Witanowski M. R., Rodowód obrońcy Olsztyna, „Mies. Herald.” (W.) T. 8: 1930 nr 5 s. 82; – Bielski, Kronika, III 1601; Źródła Dziej., XIV 73, 78.

Henryk Kotarski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wacław z Szamotuł

około 1526 - około 1560
kompozytor
 

Mikołaj Dzierzgowski

c. 1490 - 1559-01-18
prymas Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Stańczyk

ok. 1470? - po 1556
błazen
 

Fryderyk

1569-11-25 - 1642-08-16
książę kurlandzki
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.