INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Kasper Maciejowski h. Ciołek      Portret Kaspra Maciejowskiego (zapewne fikcyjny) w "Gnieździe Cnoty" Kaspra Paprockiego, 1578, s. 34.

Kasper Maciejowski h. Ciołek  

 
 
Biogram został opublikowany w 1974 r. w XIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Maciejowski Kasper h. Ciołek (zm. 1611), koniuszy kor., kasztelan lubelski. Syn Stanisława (zob.) i Anny Czuryłówny. Uczył się w dworskiej szkole ojca. W r. 1561 jeden z synów Stanisława udał się pod opieką magistra Akad. Krak. Benedykta Kotarskiego do Wiednia na dwór cesarski. Był nim najprawdopodobniej Kasper, który następnie wszedł w skład dworu Zygmunta Augusta i należał do jego zaufanych dworzan. W r. 1572 był przy królu w Knyszynie i po jego śmierci zabezpieczył skarbiec. W czasie drugiego bezkrólewia działał wśród szlachty woj. ruskiego na rzecz elekcji Stefana Batorego. Prawdopodobnie on w zastępstwie przebywającego w Rzymie brata stryjecznego Bernarda, przyszłego prymasa, a wówczas chorążego kor. (zob.), niósł chorągiew podczas koronacji Stefana Batorego w maju 1576 r. T. r. został koniuszym kor. W r. 1580 otrzymał star. łęczyckie, które w r. 1583 zamienił na starostwo spiskie ze swoim krewnym Janem Maciejowskim, kaszt. zawichojskim. Sprawy finansowe związane z tą zamianą ciągnęły się jeszcze kilka lat (w r. 1591 M. scedował z kolei starostwo spiskie Sebastianowi Lubomirskiemu).

Poparcie udzielane M-emu przez Stefana Batorego (np. w r. 1585 król odroczył banicję nałożoną na niego) wynikało z jego zasług, które położył służąc własnym kosztem w licznych wyprawach wojennych, np. w r. 1581 pod Pskowem. W czasie bezkrólewia po Stefanie Batorym M. rozwinął ożywioną działalność na rzecz elekcji Zygmunta Wazy, przy boku kanclerza w. kor. Jana Zamoyskiego, swojego powinowatego przez Herburtów. Współdziałał m. in. w umocnieniu i obronie Krakowa przed wojskami arcyksięcia Maksymiliana. W czasie kampanii przeciwko arcyksięciu walczył pod Byczyną na lewym skrzydle wojsk. Umocnił własnym kosztem twierdzę w Lubowli na Spiszu, a po jej odzyskaniu z rąk austriackich (początek 1588 r.) odbudował, za co sejm 1590 r. zwolnił go z kwarty z tego starostwa za r. 1588–9. Na dworze Zygmunta III M. przebywał stale, przynajmniej w początkowych latach jego panowania. Rola jego na dworze ograniczała się do spraw drobnych, jak np. łagodzenie sporów między cechami a radą miejską krakowską (1589, 1594, 1602). W r. 1593 otrzymał starostwo parczowskie, w 1594 starostwo radomskie, a w 1595, po zgonie swego brata Stanisława, starostwo zawichojskie. W tym też czasie został burgrabią zamku krakowskiego. W r. 1604 zrzekł się burgrabstwa krakowskiego, a w 1607 starostwa radomskiego. W czasie rokoszu 1606–7 trwał przy królu. W r. 1607 otrzymał godność kasztelana lubelskiego.

Z wiekiem M. oddalił się od spraw publicznych, rozwijając swoje zainteresowania kulturalne. W r. 1602 wpisał się do ksiąg nacji polskiej w uniwersytecie w Padwie, gdzie przebywał jeszcze w r. 1603. Na dwukrotne listowne prośby M-ego ksiądz Stanisław Grochowski, wierszopis i klient kardynała Bernarda Maciejowskiego, jego brata stryjecznego, przetłumaczył wiersze Franciszka Bencjusza (1611). W opinii współczesnych uchodził M. za wzór magnata: «liberalis, humanus, catholicus i wszystkie inne cnoty w nim na stan pański należące były» (Paprocki).

Z działu z bratem wziął M. miasto Maciejów ze wsią i 6 folwarkami w ziemi chełmskiej, Wielopole w pow. pilzneńskim oraz kamienicę w Krakowie, którą sprzedał w latach osiemdziesiątych. W r. 1580 kupił wieś Brudaków w pow. łęczyckim. W r. 1581 występuje wraz z bratem jako właściciel Chodla w woj. lubelskim i Ratoszyna w pow. lubelskim. Po pierwszej żonie Katarzynie z Radochonic Wapowskiej (ślub 1578, zm. 1584), wziął wieś Radochonice. Drugą żoną M-ego była (1586) Katarzyna z Fulsztyna Herburtówna, podobno córka Stanisława, kaszt. lwowskiego (zob.). M. zmarł bezpotomnie w r. 1611.

 

Enc. Org., XVII 614, 617, 744; Korytkowski, Arcbpi gnieźn.; Boniecki, XVI 220–1, VII 263–4, IV 35; Czarnecki K. Łodzia, Herbarz polski…, Gniezno 1881 II 101; Niesiecki; Paprocki, s. 475, 890; Uruski; Bartoszewicz J., Tablice historyczne, „Bibl. Warsz.” 1865 t. 2 s. 130–1; – Radziszewska J., Studia z dziejów ustroju Spisza, Kat. 1969 s. 126; – Acta rectoralia, II; Akta grodz. i ziem., X 141, 150, XX 45; Akta Metryki Kor., s. 205; Arch. Sapiehów, I 143, 171, 237; Arch. Zamoyskiego, III 383/4, 398; Archiwum nacji polskiej w uniwersytecie padewskim I; Bibl Ord. Krasińskich, XXIII–XXIX; Grochowski S., Cudowne wiersze z indiyskiego…, Kr. 1611; tenże, Threny na żałosne świata zeszcie… x. Bernata Maciejowskiego…, Kr. 1608; Heidenstein R., Dzieje Polski, Pet. 1857 II 272, 275; Kronika mieszczanina krakowskiego z lat 1575–1595, Wyd. H. Barycz, Kr. 1930 s. 75, Bibl. Krak., nr 70; Kronika z czasów króla Stefana Batorego, Wyd. H. Barycz, Kr. 1939, Arch. Kom. Hist., XV; Księgi podskarbińskie, Cz. 2 s. 20; Mon. Pol. Vat., IV 442; Mylius I., Cato graecolatinus…, [Lipsiae] 1568; tenże, Precationes haud inlegantes, [Kr. 1561]; Pisma polityczne z czasów rokoszu Zebrzydowskiego, Wyd. J. Czubek, Kr. 1918 II 15; Prawa, przywileje i statuta m. Krakowa, II 619, 694, 758; Reszka S., Diarium, 1583–1589, Wyd. J. Czubek, Kr. 1915; Script. Rer. Pol., XI 35, 120; Stryjkowski M., Przesławnego wjazdu do Krakowa…, W. 1846 s. 451; Vol. leg., II 318, 1099, 1347; Wiadomości do dziejów Polski… Zebr. A. Mosbach, Ostrów 1860 s. 121; Źródła Dziej., XIV 268, 257, 358, 406–7; – AGAD: rkp. 288 k. 8.

Jerzy Michalewicz

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.