INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
Biogram został opublikowany w latach 1959-1960 w VIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Grocholski Kazimierz (1815–1888), prezes Koła Polskiego w Wiedniu. Syn rotmistrza austriackiego, Feliksa i Józefy z Grzymałów. Jako słuchacz prawa we Lwowie należał do węglarstwa; w r. 1835 był delegatem porębu lwowskiego do dykasterii. W Stowarzyszeniu Ludu Polskiego był członkiem rady obwodowej lwowskiej i przewodniczącym Komitetu Akademickiego; w tym charakterze zwalczał wśród młodzieży tendencje radykalne. Po uzyskaniu doktoratu (1839) był w l. 1840–2 praktykantem w Prokuratorii Skarbu we Lwowie. W r. 1843 ożenił się z Anielą Kossowską. Aresztowany za udział w spiskach, wyszedł wkrótce z więzienia, a śledztwo przeciw niemu umorzono 1 I 1845 r. Osiadł wówczas w majątku żony Bułaszowie na Wołyniu, lecz w r. 1847 wrócił do Galicji, nabywając dobra Rożyska w obwodzie tarnopolskim. W r. 1848 należał do obwodowej rady narodowej w Tarnopolu; delegowany z Tarnopola do Rady Centralnej we Lwowie, nie wszedł już do niej z powodu upadku ruchu. 11 XII 1848 r. złożył protest do cyrkułu w Tarnopolu przeciw powierzaniu gminom wiejskim poboru podatków. W latach reakcji zajmował się gospodarstwem, był w swym obwodzie szacownikiem sądowym dóbr tabularnych (1850–71) i członkiem tow. Gospodarskiego (od 1851). Na zjeździe Towarzystwa w r. 1855 wypowiedział się przeciw komasowaniu gruntów chłopskich, negując możliwość postępu gospodarstwa chłopskiego. W r. 1858 ogłosił dla ziemiaństwa drobiazgową instrukcję o sporządzaniu katastru do podatku gruntowego.

Na polityczną arenę wkroczył w r. 1861. Należał do założycieli liberalno-ziemiańskiego dziennika „Głos”. Obrany do pierwszego sejmu przez wielką własność okręgu tarnopolskiego, pełnił do r. 1866 funkcje sekretarza sejmu i został zastępcą członka, a w l. 1867–9 członkiem Wydziału Krajowego. W Wydziale prowadził departament gminny, odznaczając się wyjątkową sumiennością i drobiazgowością. Został też członkiem delegacji sejmowej do Rady Państwa w Wiedniu i pierwszym prezesem Koła Polskiego. Uchyliwszy się od udziału w tajnej organizacji «białych» (1862), G. po wybuchu powstania nawiązał jednak kontakt z komitetem lwowskim. 25 VI 1863 r. wystąpił w parlamencie z publiczną apologią powstania styczniowego, wzywając Austrię do ujęcia w ręce sprawy polskiej. Ponownie 4 XII ostrzegał z trybuny rząd przed zachowaniem neutralności w bliskim konflikcie międzynarodowym. W rok potem (grudzień 1864) interpelował rząd o zniesienie w Galicji stanu oblężenia. Wziął następnie urlop z parlamentu i odbył dłuższą podróż za granicę. W sesji sejmowej 1865–6 G. brał udział czynny, choć jeszcze nie pierwszoplanowy. 2 III 1867 r. głosował przeciw obesłaniu Rady Państwa, lecz obrany do delegacji przyjął wybór i stanął w Kole Polskim na czele opozycji przeciw ugodowej polityce Ziemiałkowskiego. Zdobył sobie wtedy popularność wśród ziemian podolskich jako obrońca szlacheckiej autonomii Galicji, zagrożonej przez centralizm wiedeński; wybrany został na prezesa Tow. Gospodarskiego (1868–9) oraz na sprawozdawcę wniosku, z którego wyłoniła się tzw. rezolucja galicyjska z 24 IX 1868 r. Obroniwszy jej tekst od poprawek narzucanych przez oba skrzydła izby, G., popularnie zwany «ojcem rezolucji» miał o nią walczyć w Wiedniu znów jako prezes Koła. Prowadził tę walkę niezbyt zręcznie i stopniowo tracił do niej przekonanie, dochodząc do wniosku, że uzyskany już zakres autonomii wystarczy dla utrzymania rządów obszarniczych w kraju. Temuż celowi miał służyć Centralny Komitet Wyborczy, po raz pierwszy zorganizowany przez G-ego w r. 1870. Idąc w Radzie Państwa ręka w rękę ze skrajną prawicą, G. przyczynił się do obalenia Bürgerministerium i został pierwszym ministrem dla Galicji w gabinecie Hohenwarta (11 IV – 25 X 1871). Jako minister przeprowadził m. in. spolszczenie wykładów na Uniw. Lwowskim. Znalazłszy się znów w opozycji, występował jako jeden z jej przywódców w obronie konkordatu i uposażenia duchowieństwa, a przeciw rozwodom i legalizacji masonerii (1874). Rezygnując (1873) z walki o rezolucję, opierał się próbom dalszego ścieśniania autonomii; mimo niechęci do liberalnego rządu utrzymał zasadę, że Koło Polskie głosuje za funduszem dyspozycyjnym. Wciągany do pracy w różnych instytucjach krajowych, jak we Floriance krakowskiej (członek rady nadzorczej 1861–74), Krakowskiej Kasie Oszczędności (członek zarządu 1868–70) i w Tow. Kred. Ziemskim (delegat 1869–70), G. skupił się głównie na pracy parlamentarnej. W sejmie przewodniczył w najważniejszych komisjach: administracyjnej, gminnej, adresowej. Przyczynił się do opracowania ustaw: gminnej, szkolnej, propinacyjnej, drogowej, łowieckiej, które ukształtowały na długo rzeczywistość galicyjską. Miał też bronić tego obszarniczego ustawodawstwa przed najmniejszymi zmianami, stawiając w głośnej mowie z 1878 r. zasadę: «naj bude jak buwało». W Kole Polskim utrzymywał G. żelazną dyscyplinę, nie dopuszczając posłów niezależnych do wystąpienia na plenum. W czasie kryzysu wschodniego 1877–8 wstrzymywał Koło i Sejm od działania; w Radzie Państwa i delegacjach wspólnych zaczął interpelować rząd na temat polityki zagranicznej dopiero od grudnia 1877 r., gdy los wojny był już przesądzony. Ta polityka ostro potępiana w kraju doprowadziła do przejściowej secesji z Koła Polskiego Ottona Hausnera i towarzyszy. G. utrzymał jednak przy sobie większość Koła i zmusił je w listopadzie 1878 r. do głosowania za okupacją Bośni i Hercegowiny. W ten sposób przyspieszył dojście do władzy koalicji prawicowej, w której został jednym z leaderów. Po kongresie berlińskim otrzymał godność tajnego radcy. Od r. 1877 posłował do sejmu z kurii wiejskiej. Jako przywódca podolaków udaremnił w r. 1881 próbę scalenia administracji krajowej, po czym doprowadził do fuzji podolaków ze stańczykami, stając na czele bloku całej prawicy. W Kole Polskim sprawował nadal rządy dyktatorskie. Popierał konsekwentnie rząd Taaffego, a sprawę polską na gruncie Wiednia gotów był podnosić w takim tylko zakresie, w jakim było to dogodne dynastii.

W r. 1884 dotknął go pierwszy atak apoplektyczny. Odtąd G. zaczął odsuwać się od pracy, biorąc urlopy z sejmu, spędzając zimy w Abacji lub Meranie, z rzadka dojeżdżając na sesje Rady Państwa. Raz jeszcze w r. 1888 udało mu się przezwyciężyć opozycję najbliższych sobie podolaków i zmusić Koło Polskie do głosowania za potrzebną rządowi ustawą wódczaną, 18 X t. r. wygłosił w sejmie ostatnią wielką mowę, w której ostrzegał przed przyspieszeniem «zgubnego dla kraju» wykupu propinacji. Zmarł nagle 10 XII 1888 r. w Abacji. Był bezdzietny.

 

Podob.: Dębicki L., Portrety i sylwetki, S. II, Kr. 1907 II 253; Pannenkowa L, Walka Galicji z centralizmem wiedeńskim, Lw. 1918 s. 200; – Estreicher; W. Enc. Ilustr.; Boniecki; – Dzieduszycki W., K. G., Lw. 1889; Feldman W., Dzieje polskiej myśli politycznej, W. 1933; tenże, Stronnictwa i programy polityczne w Galicji, Kr. 1987 I 231; Kieniewicz S., Adam Sapieha, Lw. 1939; tenże, A. Sapieha i Galic. Tow. Gospodarskie, „Ziemia Czerwieńska” 1936 s. 100; Knot A., Miscellanea źródłowe do 1848 r. w Galicji, „Sobótka” 1948 I 210; Kolmer G., Parlament und Verfassung in Österreich, Wien 1902–7 I–IV; Kostołowski E., Studia nad kwestią włościańską, Lw. 1938; Krajewski J., Tajne związki polityczne w Galicji, Lw. 1903 s. 47, 130; Szelągowski A., Polska, jej dzieje i kultura, W. 1930 III; Wereszycki H., Austria a powstanie styczniowe, Lw. 1930 s. 183; Wyka K., Teka Stańczyka na tle historii Galicji, Wr. 1951; – Broszury G-ego: Kilka słów z powodu poruczonego w Galicji gminom poboru rustykalnych podatków, Lw. 1849; Przepisy prawne o oznaczeniu cen katastralnych ziemiopłodów i nakładów gospodarskich dla użytku właścicieli ziemskich, Tarnopol 1858; Wyciąg z uwag nad cenami katastralnymi ziemiopłodów w Galicji wsch., Lw. 1861 (wraz z Krzeczunowiczem i Laskowskim); – Baranowski I., Pamiętnik, P. 1923; Biliński L., Wspomnienia i dokumenty, W. 1924 I; Chłędowski K., Album fotograficzne, Wr. 1951; tenże, Pamiętniki, Wr. 1951 I; „Czas” rubryka: „Z Koła Polskiego”; Lam J., Wybór kronik, Oprac. S. Frybes, W. 1954; M. Kraińskiego regesty materiałów do historii zniesienia stosunku poddańczego w Galicji, Wyd. S. Inglot, Kr. 1948 s. 74–5; Moszyński J., Rzut oka na politykę austro-polską, Kr. 1880 s. 46 n.; Pamiętniki spiskowców i więźniów galicyjskich, Wyd. K. Lewicki, Wr. 1954; Smolka F., Dziennik, W. 1913; Sprawozdania stenogr. Sejmu Kraj. galic.; Stenographische Protokolle der Sitzungen des Abgeordnetenhauses des Reichstages, Wien 1863–77; Szematyzmy Król. Galicji; Ziemiałkowski F., Pamiętniki, Lw.; 1904 I 37 n., III 123; – „Czas” 1888 nr 285, 294; „Gaz. Lwow.” 1888 nr 284, 287, 294; [W. Lewicki], „Przegl. Pol.” 1889 XCI 150 (S. Tarnowski); – B. Jag.: rkp. 5007, 7036 (Listy G-ego); B. Narod.: rkp. 7028; B. Ossol.: rkp. 11755; B. PAN w Kr.: rkp. 2028; Arch. Państw. w Kr.: Krzeszowice D 23.

Stefan Kieniewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.