INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Klementyna Maria Teresa Sanguszkowa     

Klementyna Maria Teresa Sanguszkowa  

 
 
1780-09-30 - 1852-03-02
Biogram został opublikowany w latach 1992-1993 w XXXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sanguszkowa z Czartoryskich Klementyna Maria Teresa (1780–1852), filantropka. Ur. 30 IX w Korcu, była drugą córką Józefa Klemensa Czartoryskiego (zob.) i Doroty Barbary Jabłonowskiej.
Uczyła się w domu pod kierunkiem prywatnych nauczycieli. Ok. r. 1795 wyjechała z ojcem do Saksonii, gdzie 26 VI 1798 w Dreźnie wyszła za mąż za Eustachego Erazma Sanguszkę (zob.). W posagu otrzymała 200 tys. złp. S. z mężem zamieszkała w Antoninach w pow. zasławskim.
W czasie kilkuletniego pobytu wraz z rodziną w Berlinie i Wiedniu S. zaprzyjaźniła się z Karoliną Hohenzollern, siostrą późniejszego króla pruskiego Wilhelma I i w przyszłości żoną cara Mikołaja I. Od r. 1810 przebywała w kraju (Warszawa, Korzec, Antoniny, Tarnów i Sławuta). W lutym 1812 jej mąż wyjechał na Wołyń bez porozumienia się z rządem Ks. Warsz. i został oskarżony o dezercję. S. podjęła wówczas szeroką korespondencję z władzami i różnymi wybitnymi osobistościami wyjaśniając postępowanie męża, później zaś zajmowała się łagodzeniem skutków jego politycznej i towarzyskiej izolacji. Od r. 1813 osiadła w Sławucie. Sporo uwagi poświęciła urządzaniu rodowej rezydencji. Z jej inicjatywy założono w Sławucie bibliotekę, której podstawą stał się księgozbiór z Korca, odziedziczony przez S-ą po ojcu. Znajdujące się w nim pisma teologiczne i polityczne uzupełniła pracami historycznymi autorów polskich. Ok. r. 1850 biblioteka sławucka liczyła ponad 6 tys. tomów. Później zajęła się S. też uporządkowaniem biblioteki w Gumniskach. Po nagłej śmierci córki Doroty (1821) dla jej uczczenia S. wzniosła kościół w Sławucie w stylu klasycystycznym p. wezw. św. Doroty.
S. prowadziła w swoich dobrach działalność charytatywną wśród biednych i chorych, przeznaczając na ten cel nadwyżki produktów rolnych ze swoich folwarków. W r. 1834 S-ej udało się zapobiec konfiskacie grożącej rodzinnemu majątkowi ze względu na udział jej syna Romana (zob.) w powstaniu. Przez wiele lat prowadziła starania o jego uwolnienie z zesłania syberyjskiego, m. in. wykorzystując dawną znajomość z Karoliną Hohenzollern, wówczas już cesarzową Aleksandrą, i wychowywała jego córkę. Mimo nacisków władz carskich Sanguszkowie w r. 1834 nie zgodzili się na otwarcie szkoły rosyjskiej w Zasławiu. S. spisała w l. 1832–5 pamiętnik ogłoszony w r. 1927 pt. Roman Sanguszko, zesłaniec na Sybir z r. 1831, w świetle pamiętnika matki, ks. Klementyny z Czartoryskich Sanguszkowej oraz korespondencji współczesnej (W.); pamiętnik ten wykorzystał Tadeusz Łopalewski w powieści historycznej o Eustachym Sanguszce pt. „Ostatni z pierwszych” (W. 1977). Ok. r. 1837 S. poważnie zachorowała i leczyła się wówczas u Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Po śmierci męża w r. 1844 zamieszkała w Gumniskach koło Tarnowa, gdzie nadal prowadziła działalność charytatywną. Zmarła 2 III 1852, pochowana została w grobie rodzinnym na Starym Cmentarzu w Tarnowie.
Z małżeństwa z Eustachym Sanguszką miała S. troje dzieci (zob. życiorys męża).

Portrety przez: Lejba Horowitza (ok. 1835), Józefa Grassiego (ok. 1797–9) oraz G. Battiga – dwa ostatnie znajdują się w Muz. Okręgowym w Tarnowie; – Słown. Geogr., XIV 446; Słown. Pracowników Książki Pol.; Konarski S., Armorial de la noblesse polonaise titrée, Paris 1958 s. 116–17; Żychliński, V 302; Katalog zabytków sztuki w Pol., I 446; Schematismus universi venerabilis cleri dioeceseos Tarnoviensis anno 1827, 1841, 1844, 1848; – Beauvois D., Polacy na Ukrainie (1831–1863). Szlachta polska na Wołyniu, Podolu i w Kijowszczyźnie, Paryż 1987 s. 210; Chrzanowska P., Sanguszkowie, Tarnów 1989 s. 10, 11; Dutkiewicz J., Tarnów, W. 1954 s. 70; Kłodziński A., Nekrolog ks. Eustachego Sanguszki, Lw. 1886; Kumor B., Diecezja tarnowska. Dzieje ustroju i organizacji 1786–1985, Kr. 1985; Stecki T. J., Wołyń pod względem statystycznym, historycznym i archeologicznym, Lw. 1864 I 347–62; – Sanguszko E., Pamiętnik 1786–1815, Kr. 1876; Szujski J., Opowiadania i roztrząsania, Kr. 1866 II 225–52; – „Czas” 1852 nr 58; „Dzien. Warsz.” 1852 nr 97, 101 (mylna data śmierci); „Gaz. Lwow.” 1852 nr 55.
Józef Długosz

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Eustachy Erazm Sanguszko

25/26.10.1768 - 1844-12-02 poseł
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Władysław Kossowski

1836 - brak danych
artylerzysta
 

Aleksander Wielopolski

1803-03-13 - 1887-12-30
polityk
 

Józef Zajączek h. Świnka

1752-11-01 - 1826-07-30
generał
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.