INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Krzysztof Korycki h. Prus I  

 
 
brak danych - 1677
Biogram został opublikowany w latach 1968-1969 w XIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Korycki Krzysztof h. Prus I (zm. 1677), generał major wojsk kor. W historiografii czasem mylony z Samuelem Karolem Koreckim. Ur. w początkach XVII w., najpóźniej ok. r. 1612. Pisał się «z Korytnice» – zapewne w Stężyckiem. Zaczął służyć w wojsku ok. r. 1626. Jego losy do r. 1646 są mało znane. Zapewne wówczas nawiązał jakieś stosunki z Tatarami, może w czasie swej niewoli (na Krymie?), zawarłszy pobratymstwo z Seferem-bejem czy Kamma – może Kammechmetem-bejem. Prawdopodobnie wówczas poznał bliżej Mołdawię i język rumuński. Ulubioną bronią K-ego był łuk, będąc w Danii w r. 1658 prosił o przysłanie mu go. Zapewne on był tym Krzysztofem Koryckim, który w r. 1631, wespół z żoną Zofią, uzyskał zgodę króla na odstąpienie Skrzyńskim wójtostwa w Dzwonowie w starostwie pilzneńskim. Wiosną 1640 r. widzimy K-ego w Dubnie, jako klienta czy sługę Dominika Zaslawskiego. Musiał okazać się w poprzednich latach wybitnym oficerem, skoro w styczniu 1646 r., już jako dowódca 800 nadwornych żołnierzy D. Zaslawskiego, wziął udział w wyprawie na Tatarów. Jako pułkownik D. Zasławskiego K. uczestniczył w wyprawie A. Koniecpolskiego w Dzikie Pola (listopad–grudzień 1647). Dn. 26 V 1648 r. pod Korsuniem (zapewne jako pułkownik oddziałów nadwornych swego pana) wespół z paru innymi domagał się rozkazu dla jazdy siadania na koń, nieusłuchany przebił się samowolnie z garścią jeźdźców. W lipcu na czele 1500 żołnierzy Zasławskiego połączył się z Jeremim Wiśniowieckim. W bitwie pod Starym Konstantynowem 28 VII razem z Tyszkiewiczem dowodził prawym skrzydłem. Prawdopodobnie uczestniczył w bitwie pod Piławcami (20–23 IX). Konwokacja 1648 r. wybrała K-ego do komisji popisu wojska kwarcianego. W lipcu 1649 r. stał pod Dubnem (?) z 12 chorągwiami D. Zasławskiego, osłaniając wespół z innymi grupami Wołyń, po czym ściągnął do armii króla. W wyprawie Zborowskiej prowadzenie rozpoznania powierzano zwykle grupie K-ego. Dn. 15 VIII na czele 700 ludzi osłaniał bród pod Meteniowem na tyłach armii; został tu pobity przez znaczne siły Tatarów.

W r. 1650 otrzymał Byszów w pow. halickim za zasługi wojenne. Od kwietnia t. r. (do marca 1655?) porucznik komputowej chorągwi kozackiej D. Zasławskiego. W sierpniu t. r. miał K. zostać wysłany w poselstwie na Krym dla wybadania zamiarów ordy. W r. 1651 w pułku M. Kalinowskiego, hetmana polnego, wziął udział w wyprawie na Bracławszczyznę. W bitwie pod Beresteczkiem 30 VI dowodził oddziałami nadwornymi D. Zasławskiego w rezerwie lewego skrzydła. Pod Batohem (2 i 3 VI) osłaniał tyły taboru; wzięty tu do niewoli, został uwolniony przez swego pobratymca Sefera-beja białogrodzkiego (wg Hruszewskiego K-ego uwolnił B. Chmielnicki i wraz z Wojną wysłał w poselstwie do króla). Jeszcze w t. r. został K. wysłany od Rzpltej na Krym, aby próbować oderwać Tatarów od przymierza z Kozakami. W czasie pertraktacji z Tatarami w grudniu 1653 r. K. miał być jednym z zakładników polskich, ale Tatarzy odrzucili jego gotowość. Wysłany przez hetmana S. Lanckorońskiego na Budziak we wrześniu 1654 r., dla uzyskania posiłków od tamtejszej ordy – od nowego chana Mehmeda IV otrzymał zapewnienie utrzymania przymierza polsko-tatarskiego. Na Ukrainę K. wrócił z armią tatarską (na przełomie 1654/5). Z początkiem (w lutym?) 1655 r. znów został wysłany ou dowództwa polskiego do soltanów tatarskich na Bracławszczyźnie. Podobno w połowie t. r. posłował do chana. W r. 1653 został K. chorążym nowogrodzkim siewierskim; od lipca 1653 do czerwca 1655 r. był rotmistrzem chorągwi wołoskiej, w lipcu 1655 r. objął chorągiew kozacką. Już zapewne w czasie wyprawy ochmatowskiej, a przynajmniej na jesieni 1655 r., był pułkownikiem. Nie wiadomo kiedy, w każdym razie przed r. 1658, ożenił się K. z Heleną Konstancją z Konarskich, córką Samuela, woj. malborskiego, wdową po Jakubie Sumińskim, kasztelanie rypińskim, i wszedł w posiadanie większych dóbr położonych w Prusach Królewskich.

Jesienią 1655 r. K. znajdował się w dywizji A. Koniecpolskiego, zapewne uczestniczył w bitwie pod Wojniczem (3 X), następnie był jednym z głównych zwolenników przejścia na stronę Szwedów i 12 X podpisał z innymi wyższymi oficerami dywizji akt poddania się Szwedom Prawdopodobnie wziął udział w wyprawie Karola Gustawa do Prus Królewskich (listopad-grudzień 1655). Po ostatecznym exodusie oddziałów polskich z armii szwedzkiej (marzec 1656) K. pozostał w niej jako jeden z nielicznych Polaków. Przebywał, jak się zdaje, głównie w otoczeniu Karola Gustawa, nie mając określonych obowiązków, początkowo, być może, jako ekspert w sprawach wojskowości polskiej. W końcu 1658 r. był generałem majorem. W l. 1656–7 nawiązał K. bliższe stosunki z Bogusławem Radziwiłłem (już w r. 1640 miał jakieś kontakty z Radziwiłłami) i elektorem brandenburskim Fryderykiem Wilhelmem. Ten ostatni nadal mu dobra w okolicy Prabut po księdzu Mituskim, odebrał mu je po zerwaniu ze Szwedami. W grudniu 1656r. K. znajdował się w Malborku przy boku Karola Gustawa, ten wziął go też na wyprawę duńską (sierpień-wrzesień 1657). Przebywał w otoczeniu króla szwedzkiego także m. in. w czasie nowej wyprawy duńskiej (grudzień 1657–marzec 1658; brał udział w bitwie pod Iversnas). W kwietniu 1658 r. K. przebywał przy części armii pozostawionej w Zelandii, w sierpniu w otoczeniu Karola Gustawa w Wismarze i zapewne uczestniczył w sierpniowej wyprawie duńskiej.

W tym okresie (grudzień 1657–sierpień 1658) K. stale – zapewne z inspiracji króla szwedzkiego – namawiał B. Radziwiłła, by starał się o zawarcie pokoju Polski ze Szwecją, podkreślał, że Karol Gustaw jest skłonny do rokowań z zapewnieniem całości Rzpltej i wolności szlacheckich, gotów ewentualnie nawet zawrzeć przymierze przeciw Rosji, akcentując jednocześnie siłę armii szwedzkiej i możliwość zawarcia przymierza szwedzko-rosyjskiego; K. stale podkreślał, że swe rady daje «szczyrze jako wierny syn ojczyzny». W miarę wygasania nadziei na rychły pokój K. zaczął się decydować na powrót, jeśli nie do Polski, to przynajmniej do Prus Książęcych. W początkach 1659 r. uzyskał uwolnienie ze służby szwedzkiej. Na przełomie lutego i marca 1659 r. przebywał już w Berlinie, przyjęty przez elektora. Niepewny, jak się ułożą jego sprawy w Polsce, brał K. pod uwagę możliwość zamieszkania w Prusach Książęcych.

Dn. 7 IV K. przybył do Torunia. Uzyskał amnestię, zwrot skonfiskowanych dóbr (niektóre oddano jego żonie jeszcze przed jego powrotem do kraju), jeszcze w t. r. został chorążym kijowskim, wraz z żoną uzyskał starostwo nieszawskie. W dawnym zagończyku po paroletniej służbie u boku Karola Gustawa widziano przede wszystkim wybitnego fachowca od «ludu ognistego», których w Polsce brakowało. Jeszcze w t. r. dano K-ernu list przypowiedni na regiment piechoty; wystawił go K. w początkach 1660 r. w sile 500 porcji, miał go do śmierci. Zapewne do pomyślnego załatwienia spraw K-ego przyczyniła się Ludwika Maria. Już w lutym 1658 r. zamierzał K. trzymać się «fakcyji królowej» i prosił B. Radziwiłła, by jej przekazał, że chciałby «ojczyznie i królowej» służyć. Wtajemniczony w plany elekcyjne, pobierał pensję francuską 4 800 liwrów. Nie jest wykluczony i wpływ Jana Sobieskiego, już w r. 1660 był K. z nim w przyjaźni. W r. 1661 Sobieski mieszkał u K-ego; K. załatwiał mu różne prywatne sprawy, m. in. w l. 1661–4 pośredniczył w korespondencji między Sobieskim a Marysieńką, w r. 1664 pożyczył jej 22 000 liwrów.

W maju 1660 r. został K. wysłany do elektora brandenburskiego dla zapewnienia posiłków, dostaw prochu i lontów na wojnę z Rosją, a także wybadania stanowiska Fryderyka Wilhelma w sprawie projektu elekcji vivente rege. Wziął K. udział w wyprawie cudnowskiej w dywizji J. Lubomirskiego, m. in. uczestniczył w zdobyciu szańców 16 IX, w natarciu na tyły taboru 26 IX. W r. 1661 K. został posłem od wojska na sejm, generałem majorem i komendantem twierdz w Prusach Królewskich (Elbląga, gdzie rezydował, Malborka i Torunia); był nim do r. 1668. Fortece te K. umacniał. W planach stronnictwa francuskiego odgrywały one ważną rolę, prawdopodobnie jako podstawa działań ewentualnych posiłków zza morza. Istniały też obawy przed zajęciem Elbląga przez Brandenburczyków. W lutym 1662 r. widzimy K-ego w Związku Pobożnym. Opozycja (także Związek Święcony) występowała ostro przeciw K-emu, zwłaszcza w okresie przedsejmowym i na samym sejmie 1662 r., jako wiernemu stronnikowi królowej: podnoszono fakt jego niedawnej zdrady, domagano się bezskutecznie pozbawienia go komendantury twierdz pruskich; w r. 1663 istniały jakoby plany usunięcia go z niej siłą przy pomocy oddziałów Związku Święconego. W r. 1662 otrzymał K. starostwo borzechowskie (7 VII), podkomorstwo chełmińskie (wg Huberta, wg Enc. Wojsk. w marcu 1665 r.) i indygenat pruski, w r. 1663 kasztelanię rypińską (ale jej zapewne nie przyjął), w 1665 (?) starostwo lisiańskie. W maju 1665 K. został oberszterem jeszcze jednego regimentu piechoty o ponad 800 porcjach, wynajętego w Brandenburgii (zwiniętego w r. 1667?). Atakowany przez poezję rokoszową, wziął K. w r. 1666 udział w działaniach przeciw rokoszanom, we wrześniu 1667 r. w Komisji lwowskiej; opiekował się wówczas chorym Sobieskim. W r. 1668 zalecany był na wojewodę chełmińskiego. Prawdopodobnie poseł na sejmy: 1668 i 1669 r.

Po redukcji wojska w l. 1667–71 K. utrzymywał swoim kosztem dodatkowe 300 porcji w swym regimencie. Sobieski zapewne wysoko cenił K-ego jako oficera i powierzał mu ważne funkcje. W sierpniu 1671 r., wyruszając pod Bracław, Sobieski pozostawił pod Kamieńcem pod dowództwem K-ego piechotę, artylerię i tabory, 12 IX K. ze swą grupą dołączył do Sobieskiego pod Barem. W czasie wyprawy na Kalnik 21 X K. wraz z E. Denhoffem osłaniali na czele grupy piechoty i artylerii pod Paryjówką drogę ewentualnego odwrotu hetmana. W listopadzie 1671, w marcu i wrześniu 1673 r. K. był posłem od wojska na sejm. Sejm 1673 r. wyznaczył K-ego do rady wojennej przy boku hetmanów kor. Gdy w czasie wyprawy chocimskiej Petryczejko, hospodar mołdawski, przeszedł na stronę Polaków, Sobieski wysłał mu na pomoc K-ego, zapewne z paru tysiącami jazdy, z którymi zajął Suczawę (przełom października i listopada),w bitwie pod Chocimiem uczestniczył tylko regiment K-ego. W r. 1673, w okresie elekcji, K. był podobno uważany za zwolennika Karola Lotaryńskiego. Elekcję Jana III podpisał (m. in. jako strażnik autoramentu cudzoziemskiego? – «supremus vigiliarum praefectus exercitus germanici») z zastrzeżeniem zachowania praw katolicyzmu i Prus Królewskich (1674). W t. r. podpisany jako obecny przy przysiędze Jana III, w r. 1676 przy potwierdzeniu przezeń praw. Na przełomie listopada i grudnia 1674 r., gdy król ruszył komunikiem przeciwko ordzie pod Niemirów, pozostawił za Krasnem piechotę i artylerię pod wodzą K-ego. Na przełomie r. 1674/5 K. z 3 regimentami i 8 chorągwiami stanął w Raszkowie, 25 I 1675 r. wdarł się do miasta Jusyp pasza, ale K. wyparł go. W czerwcu 1675 r. K. był jednym z posłów do chana. Dn. 24 VII t. r. w bitwie pod Lwowem dowodził grupą piechoty zamykającą gościniec Winnicki. W kampanii 1676 r. zapewne udziału nie brał. Zmarł w lutym 1677 r. K. występuje epizodycznie w „Ogniem i mieczem” H. Sienkiewicza.

 

Enc. Wojsk., (m. in. Korsuń); Boniecki; Niesiecki; – Frąś L., Bitwa pod Zborowem w r. 1649, „Kwart. Hist.” R. 46: 1932 z. 3–4 s. 350, 351, 353–4, 357–8; Górski K., O działaniach wojska koronnego Rzeczypospolitej Polskiej w wojnie z Kozakami, „Bibl. Warsz.” 1887 t. 2 s. 216, 218, „t. 3 s. 22; Hniłko A., Wyprawa cudnowska w 1660 r., W. 1931; Hruševs’kyj, Istorija, VIII č. 3, IX č. 1–2; Jaworski M., Kampania ukrainna Jana Sobieskiego w 1671 r., Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1965 XI cz. 1 s. 97, 120; Korzon T., Dola i niedola Jana Sobieskiego, Kr. 1898 I 66, 68, 148, II 165, 176, III 29, 48, 51, 74, 395, 403, 408; tenże, Dzieje wojen i wojskowości w Polsce, Lw. 1923 II; Nowak T., Oblężenie Torunia w r. 1658, Tor. 1936; Pawiński A., Rządy sejmikowe w epoce królów elekcyjnych, W. 1888 II–III; Polska w okresie drugiej wojny północnej 1655–1660, W. 1957 I, II; Szajnocha K., Dwa lata dziejów naszych, w: Dzieła, W. 1877 IX 194–5; Tomkiewicz W., Jeremi Wiśniowiecki (1612–1651), W. 1933; Wimmer J., Materiały do zagadnienia organizacji i liczebności armii koronnej w l. 1648–1655, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1960 V 494–5, 502–3; toż w I. 1655–1660, tamże 1958 IV 508, 520, 526–7; toż w l. 1660–1667, tamże 1960 VI cz. 1 s. 244–5; toż w l. 1673–1679, tamże 1961 VII cz. 2 s. 420, 424–7; tenże, Wojsko polskie w drugiej połowie XVII w., W. 1965; Woliński J., Bitwa pod Lwowem 1675 r., „Przegl. Hist.-Wojsk.” T. 5: 1932 s. 216–7; tenże, Z dziejów wojny i polityki w dobie Jana Sobieskiego, W. 1960; Wójcik Z., Feudalna Rzeczpospolita wobec umowy w Perejasławiu, „Kwart. Hist.” 1954 nr 3 s. 106; – Akta sejmikowe woj. krak., III; Akty Juž. i Zap. Ross., III 484–5, XIV; Dokumenty Bohdana Chmelnyc’koho, Wyd. I. Krypjakevyč, I. Butyč, Kyïv 1961; Dokumenty ob osvoboditel’noj vojne ukrainskogo naroda 1648–1654 g. g., Kiev 1965; Drobysz-Tuszyński J. F. W., Dwa pamiętniki z XVII w…., Wyd. A. Przyboś, Wr. 1954; Elementa ad fontium editiones, XIV Pars I, Wyd. W. Wyhowska, Romae 1965; Jemiołowski M., Pamiętnik, Wyd. A. Bielowski, Lw. 1850; Kochowski W., Historia panowania Jana Kazimierza, P. 1859 I, III; Listy Jana Kazimierza do Marii Ludwiki z l. 1663–1665, Wyd. W. Czermak, „Kwart. Hist.” 1891 s. 37; Listy Jana Sobieskiego do żony Marii Kazimiery, Wyd. A. Z. Helcel, Kr. 1860; Maria Kazimiera d’Arquien de la Grange, Listy do Jana Sobieskiego, Wyd. L. Kukulski, W. 1966; Maskiewicz B. K., Pamiętniki Maskiewiczów, Wyd. A. Sajkowski, Wr. 1961; Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, Wyd. J. Woliński, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1964–7 X cz. 2, XI cz. 2, XIII cz. 1, cz. 2 s. 197, 234; Michałowski J., Księga pamiętnicza, Wyd. A. Z. Helcel, Kr. 1864; Ojczyste spominki, Wyd. A. Grabowski, Kr. 1845 I 148, 151, 184, 199 II 84, 105, 275, 330–1; Pamiętniki historyczne, Wyd. L. Hubert, W. 1861 II 72, 85–6; Pamjatniki izdavanye vremenoju Kommissieju dlja razbora drevnich aktov, Kiev 1852 t. 3 odd. 3 s. 85–90; Pamjatniki izdannye kievskoju kommissieju dlja razbora drevnich aktov, Kiev 1898 s. 173; Pasek J. Ch., Pamiętniki, Wyd. J. Czubek, Kr. 1929; Pastorius J., Bellum Scythico-Cosacicum, Dantisci 1652 s. 55; tenże, Historiae Polonae plenioris, Dantisci 1685 p. 1 s. 81–2, p. 2 s. 287, 239–93; tenże, Relatio gloriosissimae expeditionis victoriosissimi progressus et faustissimae pacificationis cum hostibus… Joannis Casimiri… Anno 1649, [B. m. i r.j s. 10; Pisma do wieku i spraw Jana Sobieskiego, Wyd. F. Kluczycki, Kr. 1880–1 I cz. 1–2; Poezja Związku Święconego i rokoszu Lubomirskiego, Wyd. J. Nowak-Dłużewski, Wr. 1953; Przyczynki do wojny polsko-tureckiej 1676 r., Wyd. J. Woliński, „Przegl. Hist.-Wojsk.” T. 2: 1930 z. 1; Przyczynki źródłowe do kampanii 1674 r., Wyd. J. Woliński, tamże T. 6: 1933 z. 1; Puffendorf S., De rebus a Carolo Gustavo Sueciae rege gestis Norimbergae 1696 (po s. 74 podob. K-ego na sztychu przedstawiającym przysięgę dywizji A. Koniecpolskiego); Rudawski W. J., Historiarum Poloniae ab excessu Vladislai IV ad pacem Olivensem usque libri IX, W. 1755; Sobiesciana z 1675 r., Wyd. J. Woliński, „Przegl. Hist.-Wojsk.” T. 5: 1932; Urkunden u. Actenstücke, IX; Vol. leg., IV f. 165, 1019, V f. 7, 103, 281, 322, 336; Vossoedinenie Ukrainy s Rossiej, Dokumenty i materiały, Moskva 1954 III; – AGAD: Arch. Radziwiłłowskie Dz. V nr 7340 (listy K-ego).

Wiesław Majewski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan III Sobieski

1629-08-17 - 1696-06-17
król Polski
 

Zygmunt III Waza

1566-06-20 - 1632-04-30
król Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Janusz Ostrogski

ok. 1554 - 1620-09-12
książę
 

Szymon Starowolski

ok. 1588 - 04.1656
pisarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.