INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Krzysztof Kostka h. Dąbrowa     

Krzysztof Kostka h. Dąbrowa  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1968-1969 w XIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kostka Krzysztof h. Dąbrowa (ok. 1530–1594), wojewoda pomorski. Był czwartym, najmłodszym synem Stanisława, woj. chełmińskiego, i Elżbiety z Elenborgu. Studiował razem z bratem Janem, późniejszym woj. sandomierskim, w Królewcu i w r. 1546 w Tybindze. Wiosną 1556 r. Jan Kostka wspomina w listach do Hozjusza o swym bracie komorniku królewskim; zapewne chodzi tu o Krzysztofa K-ę. Po śmierci ojca K. otrzymał w r. 1557 starostwo golubskie i kościerskie. Na Golubiu zapisał mu Zygmunt August 21 IX 1557 r. 8 000 fl. pożyczone na koszty wyprawy pozwolskiej. Dn. 29 V t. r. dostał z bratem Janem w zastaw jezioro Drużno przynoszące blisko 1 000 fl. rocznego dochodu. Z podziału schedy ojcowskiej dokonanego w Warszawie 10 I 1557 r. wziął dziedziczną po matce Janię w woj. pomorskim i z dawna zastawione Kostkom Śmiłowice na Kujawach, na których dożywocie uzyskał 4 IX 1556 r. K. popierał politykę Zygmunta Augusta w ostatnich 10 latach jego panowania. W r. 1561 posłował od króla na jesienny sejmik pruski do Grudziądza. W marcu 1564 r. przedłożył na sejmie warszawskim do rewizji posiadane przywileje, nie przyłączając się do tych panów pruskich, którzy protestowali przeciwko stosowaniu do nich statutów koronnych. W październiku t. r. podejmował w Golubiu rewizorów wysłanych dla lustracji królewszczyzn w Prusach Król. Był też w Piotrkowie podczas sejmu 1565 r. i w Lublinie w r. 1566. Po śmierci Zygmunta Augusta K. wypowiedział się jednak po stronie pruskich przeciwników egzekucji, popierając swych powinowatych Konopackich, którzy odebrali Wielkopolaninowi S. Przyjemskiemu dobra Łopatki poprzednio im odjęte na mocy egzekucji. W czasie bezkrólewia był też z tego powodu atakowany.

K. był przewidziany razem z kasztelanem chełmińskim J. Dulskim na posła od stanów pruskich do Henryka Walezego po jego wyborze na króla polskiego, do poselstwa tego jednak nie doszło. Razem z bratem Janem pożyczył posłom francuskim Janowi Monlucowi i de Lansacowi, pewne kwoty, a następnie przejął jakieś zobowiązania nowego króla wobec zaciężnych. Sumę, która wzrosła do ponad 100 000 fl., starali się później bracia odebrać, szukając przez wiele lat nawet pośrednictwa papieskiego. W l. 1578 i 1583 wysyłali w tej sprawie do Francji Kaspra Geschkaua, a drugą podróż opata poprzedził bezpośrednio osobisty wyjazd wojewody pomorskiego do Paryża. Podczas drugiego bezkrólewia K. długo podtrzymywał sprawę Henryka, by następnie stać się batorianinem. Na sejmiku grudziądzkim 2 V 1576 r. namawiał stany pruskie do uznania nowego elekta. Po śmierci Achacego Czemy w końcu 1576 r. został wojewodą pomorskim. W r. 1580 zbliżył się do opozycji antybatoriańskiej. W ostry konflikt z królem wszedł w r. 1584, kiedy to nie wykonał mandatu królewskiego i nie wyprowadził z opactwa oliwskiego syna Jana, osadzonego tam wbrew woli bpa H. Rozrażewskiego i Batorego. Podczas następnego bezkrólewia uważano K-ę za zwolennika kandydatury habsburskiej, niemniej wojewoda pomorski witał w Gdańsku lądującego tam Zygmunta.

Jako wojewoda wykazywał K. dużą ruchliwość w życiu sejmikowym własnego województwa i całych Prus, brał udział w przekazywaniu podatków pomorskich do skarbu pruskiego lub koronnego, egzekwował wyroki sądowe. Głośnym stało się wykonanie przezeń wyroku na Krzysztofie Klińskim, nieprawnie obranym opacie pelplińskim, którego 1 IX 1592 r. siłą wyrzucił z klasztoru i uwięził w Golubiu. K. działał w tej sprawie zgodnie z mandatami królewskimi, ale i w interesie swego krewnego Mikołaja Kostki, który następnie objął opactwo. K. brał udział w l. 1581, 1584 i 1586 w komisjach, które miały pogodzić interesy Gdańska i Elbląga w związku z systemem tam i przekopów regulujących przepływ wód Wisły Leniwką i Nogatem. W czasie rządów Batorego bronił partykularnych praw Prus na sejmach. W r. 1589 Zygmunt III wyznaczył go do komisji, która miała zbadać wniesioną przez H. Rozrażewskiego sprawę niedotrzymania przez książąt pomorskich układu z r. 1526 o Lębork i Bytów. Król bawiąc w Gdańsku w r. 1593 w drodze do Szwecji polecił K-ce rozmowy z radą miasta o odebranie niektórych kościołów z rąk protestantów.

Można przyjąć ocenę S. Bodniaka, że «K. był osobistością przeciętną, nie wyróżniającą się niczym w gronie pruskich dostojników». Zwolennik ściślejszego zespolenia Prus Król. z Koroną, okazał się w tej mierze bardziej umiarkowanym niż brat Jan. Katolik łożący na budowę kościołów (w r. 1580 odbudował wieżę kościoła w Radowiskach w woj. chełmińskim), nie należał do fanatyków, jeżeli nie protestował przeciwko umieszczeniu konfederacji warszawskiej wśród praw kaptura na sejmiku pruskim w r. 1587. Utrzymywał bliskie stosunki z S. Hozjuszem, później M. Kromerem, ale i z patrycjatem protestanckiego Torunia. Wydany w Toruniu w r. 1582 polski przekład słynnej mowy K. Warszewickiego do Stefana Batorego został przez toruńskiego tłumacza jemu zadedykowany.

K. ożenił się ok. 1550 r. z Katarzyną Konopacką, córką wojewody pomorskiego Jerzego, z której pozostawił synów: Stanisława, Jerzego, Jana i Krzysztofa (ok. 1556–1603), starostę kościerskiego, który miał brać udział w wojnie domowej we Francji (w oblężeniu La Rochelle), w r. 1578 przebywał z młodszym bratem Janem w Rzymie. W r. 1588 dostał starostwo kościerskie, a po śmierci ojca objął dobra Mroczę w Nakielskiem. Brał udział w wyprawie Jana Zamoyskiego na Wołoszczyznę i odznaczył się w bitwie nad Telezyną. Zmarł w początku 1603 r. Żonaty był z Anną Pilecką. Z trzech córek wojewody Katarzyna wyszła za Jana Trzebuchowskiego, kasztelanica gnieźnieńskiego, Zofię już po śmierci ojca wydano za Stefana Batorego, brata kardynała Andrzeja, Anna, benedyktynka w Chełmnie, została później ksienią w Jarosławiu. Jako opiekun po śmierci brata Jana jego córek, Annie wychodzącej w r. 1593 za Aleksandra Ostrogskiego, wojewodę wołyńskiego, i Katarzynie w rok później za Adama Hieronima Sieniawskiego, wyprawił K. na zamku golubskim szumne wesela. W Golubiu też najczęściej rezydował, a więc poza granicami swego województwa, co mu miała za złe szlachta pomorska, wstawiając się u króla w r. 1580 o przyznanie K-ce starostwa starogardzkiego, a w l. 1592/3 zwrot tczewskiego, na którym Kostkowie z dawna mieli pewne sumy. Przed r. 1573 nabył K. od Latalskich dobra Mroczę w Nakielskiem i tam wzniósł sobie rezydencję. W Mroczy też zmarł 5 VIII 1594 r. Pochowano go w Golubiu, gdzie mu synowie w kościele parafialnym wznieśli renesansowy nagrobek z piaskowca.

 

Nagrobek w kościele paraf. w Golubiu z leżącą postacią rycerza; – Boniecki; Dworzaczek, Genealogia; Niesiecki; Paprocki; Uruski; Żychliński, XXX; Czaplewski, Senatorowie Prus Król.; – Bodniak S., Stanisław Kostka, „Roczn. Gdań.” T. 6: 1937; Glemma T., Piotr Kostka, „Roczniki Tow. Nauk. w Tor.” R. 61: 1959 z. 2; Lengnich, Gesch. d. preuss. Lande, II–IV; Wierzbowski T., Krzysztof Warszewicki, W. 1887; – Akta sejmikowe woj. pozn., I cz. 1; Annales Monasterii Olivensis Ord. Cist., Curavit P. Czaplewski, Tor. 1916–9, Fontes, XX; Arch. Zamoyskiego, I, III; Diariusze i akta sejmowe 1591–1592, Wyd. E. Barwiński, Kr. 1911, Script. Rer. Pol., XXI; Hosii epistolae, II; Korespondencja H. Rozrażewskiego, Wyd. P. Czaplewski, Tor. 1937–47 I–II, Fontes, XXX, XXXI; Księgi podskarbińskie; Lustracja województwa pomorskiego 1565, Wyd. S. Hoszowski, Gd. 1961; Lustracja województw malborskiego i chełmińskiego 1570, Wyd. S. Hoszowski, Gd. 1962; Matricularum summ., V nr 3472; Mon. Pol. Vat., IV–VI, VII 411, 581, 607, 621, 664; Orzelski, Bezkrólewia ksiąg ośmioro; Regestra thelonei aquatici Vladislaviensis saeculi XVI, Wyd. S. Kutrzeba, F. Duda, Kr. 1915; – AGAD: Metryka Kor. nr 89 k. 172, 177, nr 127 k. 161, nr 136 k. 167; Arch. Tor.: V 10 k. 49, 54, 57, 58, XI 6 k. 18; B. Czart.: rkp. 1322, 1605, 1607, 1609, 1619; Zakł. Dok. IH PAN w Kr.: Kartoteka Komitetu Źródeł do Dziejów Życia Umysłowego Polski; – Bibliogr. do Krzysztofa Kostki (syna): Siarczyński, Obraz wieku panowania Zygmunta III, I; – Diariusz poselstwa polskiego do Francji po Henryka Walezego w 1573 r., Oprac. A. Przyboś i R. Żelewski, Wr. 1963; – AGAD: Metryka Kor. nr 134 k. 394, nr 139 k. 277, nr 148 k. 55, 76; B. Czart.: rkp. 1322, 1607 s. 767.

Andrzej Tomczak

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt I Stary

1467-01-01 - 1548-04-01
król Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stefan Snopkowski h. Rawa

brak danych - przed 6 kwietnia 1622
chorąży koronny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.