INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Leokadia Pancewicz (Pancewicz-Leszczyńska),  z domu Rzecznik, 1.v. Pancewicz, 2.v. Leszczyńska      Fot. NAC.

Leokadia Pancewicz (Pancewicz-Leszczyńska), z domu Rzecznik, 1.v. Pancewicz, 2.v. Leszczyńska  

 
 
1888-11-08 - 1974-12-26
Biogram został opublikowany w 1980 r. w XXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pancewicz (Pancewicz-Leszczyńska) Leokadia (1888–1974), aktorka. Ur. 8 XI w Warszawie, była córką inżyniera elektryka Leona Rzecznika i Marii z domu Kanty. Ukończyła szkołę w Warszawie, tam też w r. 1905 wyszła za mąż za Stanisława Klana (1886–1921). W listopadzie 1906, razem z mężem, który przerwał studia rolnicze i został aktorem, przybierając pseud. Pancewicz, wyjechała z grupą Wandy Jarszewskiej do Kijowa. Na scenie Małego Teatru Kramskiego, bez przygotowania zawodowego, debiutowała pod nazwiskiem Klan 14 XI 1906 w roli Kowalki w sztuce „W noc lipcową” B. Gorczyńskiego; ponadto grała tam m. in. Rozę w „Lilii Wenedzie” J. Słowackiego. W l. 1907–9 występowała z mężem w zespole Bolesława Bolesławskiego (m. in. w Lublinie i Radomiu), stale już używając pseud. Pancewicz (Pancewiczowa). W r. 1910 została zaangażowana do Teatru Małego w Warszawie, pod dyrekcją Kazimierza Zalewskiego. Prawdopodobnie w tym okresie pobierała prywatne lekcje gry aktorskiej u Romana Żelazowskiego i Kazimierza Kamińskiego. W styczniu 1911 przeniosła się do Teatru Popularnego w Łodzi, gdzie do r. 1912 zagrała ok. 30 ról, głównie tragiczno-lirycznych, m. in. w tragediach L. Tołstoja, Elżbietę w „Marii Stuart” F. Schillera, Królową w „Hamlecie” W. Szekspira. Zdolna, inteligentna, obdarzona bardzo korzystnymi warunkami zewnętrznymi, stała się jedną z głównych partnerek dyrektora Andrzeja Mielewskiego, zyskując popularność wśród miejscowej publiczności. Latem i jesienią 1912 objeżdżała miasta prowincjonalne (m. in. Radom, Kielce, Zamość) z grupą aktorów Teatru Zjednoczonego Franciszka Rychłowskiego, który przygotowywał zespół do występów w Kijowie. Z Teatrem Polskim Rychłowskiego w Kijowie związała się na jeden sezon (październik 1912 – maj 1913), a o jej eksponowanym tam stanowisku świadczy fakt pobierania najwyższej gaży wśród personelu żeńskiego.

Właściwe stanowisko artystyczne zdobyła P. dopiero w czasie swej dziesięcioletniej działalności w Krakowie w Teatrze im. J. Słowackiego w l. 1913–23. Wybitna uroda, posągowa postawa, piękny, mocny głos, a równocześnie urok i wdzięk kobiecy predestynowały ją do ról bohaterek i amantek. P. wykazywała szeroką skalę swych możliwości. Obok skłonności do monumentalizacji i niefałszowanego patosu, przejawiała także umiejętność dramatycznej ekspresji, przepajała swe postaci szczerą siłą wewnętrzną i życiem namiętności. Potrafiła również zasugerować prawdę miękkiego liryzmu, a gdzie trzeba, błyszczała zalotnością, humorem, werwą. Wybiła się do czołówki krakowskiego zespołu, m. in. jako Krasawica w „Bolesławie Śmiałym” S. Wyspiańskiego (1917), Desdemona w „Otellu” Szekspira (1917), Panna Młoda w „Weselu” Wyspiańskiego (1918), Lady Makbet w „Makbecie” Szekspira (1919), Jewdocha w „Sędziach” Wyspiańskiego (1920), Lilla i Roza w „Lilli Wenedzie” Słowackiego (1920), Maria Stuart w dramacie Słowackiego (1922), Maria w „Warszawiance” Wyspiańskiego (1922), Królowa w „Hamlecie” Szekspira (1922). Zachwycała świetnym sposobem mówienia wiersza, m. in. jako Pani z pomnika Skotnickiego w „Akropolis” (1916) oraz Hestia w „Wyzwoleniu” (1918) Wyspiańskiego. Teofil Trzciński oceniał: «Dźwięczny organ głosu poparty jest doskonałą dykcją i pewną poezją w wydobywaniu wewnętrznych wartości słów, a bez tendencji do śpiewackiego pieszczenia się głosem». Podobnie Tadeusz Boy-Żeleński: «Rzadko piękny głos, świetne warunki oraz szlachetność w traktowaniu wiersza otwierają przed p. P-ową bogate pole w zakresie arcydzieł poezji». Zyskała również uznanie w repertuarze komediowym, rodzajowym i dramacie współczesnym, np. jako doskonała Hanka w „Moralności pani Dulskiej” (1917) i Żona w „Ich czworo” G. Zapolskiej (1918), Irena w „Ponad śnieg bielszym się stanę” S. Żeromskiego (1920), stylowa Cecylia w „Pannie mężatce” J. Korzeniowskiego (1920). Potrafiła dopasować się także do nowego, eksperymentalnego dramatu, wyraziście interpretując Rozhulantynę w scenicznym debiucie S. I. Witkiewicza „Tumor Mózgowicz” (1921). Ostatnią pozycją w jej krakowskim repertuarze (ok. 50 ról) była Helena w słynnym spektaklu „Odprawy posłów greckich” J. Kochanowskiego na dziedzińcu Wawelskim (1923). W Krakowie w r. 1922 wyszła powtórnie za mąż za dyrektora przemysłowego Karola Hallera de Hallenburg.

Od sezonu 1923/4 zaangażowana do Teatru Polskiego i Małego w Warszawie, przeniosła się P. do stolicy i tu 18 XII 1924 po raz trzeci wzięła ślub z aktorem Jerzym Leszczyńskim (zob.). Od tej pory występowała jako Pancewicz-Leszczyńska, często grając razem z mężem czołowe role na scenach warszawskich. Należąc do zespołu Arnolda Szyfmana, współpracowała równocześnie z krótko prosperującym teatrem sensacji «Szkarłatna Maska» (1925). W l. 1925–7 występowała w Teatrze Narodowym, po czym wróciła do Teatru Polskiego i Małego na cztery kolejne sezony – do r. 1931. Po przerwie w sezonie 1931/2 związała się trwale z zespołem Teatru Narodowego i Nowego (1932–9), występując tylko sporadycznie w Teatrze Polskim, w ramach scentralizowanego koncernu scen Tow. Krzewienia Kultury Teatralnej. W Warszawie podtrzymała, a nawet wzmocniła swą pozycję wybitnej i lubianej aktorki. Powtórzyła kilka interesujących ról z Krakowa, ponadto zasłynęła nowymi, a mianowicie w repertuarze poetyckim: Roksana („Cyrano de Bergerac” E. Rostanda, 1924), Joanna („Noc listopadowa” Wyspiańskiego, 1930) Królowa Elżbieta („Maria Stuart” Schillera, 1934), Hanka („Lampka oliwna” E. Zegadłowicza, 1925); w komedii klasycznej: Doryna („Świętoszek” Moliera, 1925), w komedii bulwarowej: Ksenia („Wielka księżna i chłopiec hotelowy” A. Savoira, 1925). Zagrała tu w sumie ok. 50 ról. Ponadto występowała w filmach: „Mogiła Nieznanego Żołnierza” (1927), „Barbara Radziwiłłówna” (1936), „Halka” (1937), „Geniusz sceny” (1938), „Trzy serca” (1939).

W czasie niemieckiej okupacji P. nie grała. Po upadku powstania warszawskiego zamieszkała w Krakowie i tu wystąpiła po wojnie po raz pierwszy w roli George Sand w „Lecie w Nohant” J. Iwaszkiewicza w Teatrze Kameralnym Tow. Uniwersytetu Robotniczego (1945). Jednakże już od otwarcia w styczniu 1946 Teatru Polskiego w Warszawie związała się z jego zespołem trwale. W r. 1951 otrzymała Nagrodę Państwową II stopnia, w r. 1954 zakwalifikowana została jako aktorka dramatyczna kategorii najwyższej – «N». W inauguracyjnej „Lilli Wenedzie” Słowackiego (1946) grała Gwinonę. Potem przyszły kolejne znaczące role: Królowa w „Hamlecie” Szekspira (1947 – kreacja nagrodzona na Festiwalu Szekspirowskim), Respektowa w „Fantazym” Słowackiego (1948), Pani Page w „Wesołych kumoszkach z Windsoru” Szekspira (1949), Wanda Ogrodzka w „Grzechu” Żeromskiego (1951 – nagroda zespołowa), Julia w „Domu kobiet” Z. Nałkowskiej (1955), Kasztelanowa w „Mazepie” Słowackiego (1958), Dobrójska w „Ślubach panieńskich” A. Fredry (1959). W Teatrze Polskim i Kameralnym zagrała po wojnie ok. 20 ról. Ostatnią była Angustias w sztuce F. G. Lorki „Mariana Pineda” (1962). W r. 1964 przeszła na emeryturę; w r. 1965 obchodziła jubileusz 58-lecia pracy artystycznej. Od r. 1937 była członkiem zasłużonym Związku Artystów Scen Polskich. Zmarła 26 XII 1974 w Warszawie; pochowana została na cmentarzu Powązkowskim. Była odznaczona trzykrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1936, 1946, 1953) i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1952).

Z małżeństwa ze Stanisławem Klanem pozostawiła córkę Irenę (ur. 1905, zamężną Słodkowską).

 

W. Enc. Powsz. (PWN), (fot.); Łoza, Czy wiesz kto to jest?; – Ciecierski J., Mistrzowie i koledzy, W. 1978; Jewsiewicki W., Materiały do dziejów filmu w Polsce, W. 1952; Kaczorowska-Herman M., Andrzeja Mielewskiego Teatr Popularny w Łodzi 1910–1913, Ł. 1970; Lorentowicz J., Dwadzieścia lat teatru, W. 1930–3 II–III; tenże, Teatr Polski w Warszawie 1913–1938, W. 1938 (fot); Trzciński T., O teatrze i muzyce, W. 1968; Żeleński T. (Boy), Pisma, W. 1963–75 XIX–XXVIII; – Almanach Sceny Polskiej 1974/75, W. 1976; Program Teatru Polskiego w Warszawie 1964/65 nr 11 (fot.); Nekrologi: A. B., Leokadia Pancewicz-Leszczyńska, „Teatr” 1975 nr 6; Grodzicki A., Dwie aktorki, „Życie Warsz.” 1975 nr 8; „Życie Warsz.” 1974 nr 310; – Muz. Teatr, w W.: Arch. Teatru Polskiego (afisze, programy, wycinki, fot.), Zespół F. Rychłowskiego; Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru i Filmu: Kartoteka; – Informacje siostry Janiny Rzecznik, w której posiadaniu zbiory rodzinne (dokumenty, fot.).

Zofia Jasińska

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.