INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Leon Moszyński h. Nałęcz  

 
 
1724-04-11 - 1788-03-30
Biogram został opublikowany w 1977 r. w XXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Moszyński Leon h. Nałęcz (1724–1788), kasztelan lubelski, konfederat barski. Ur. 11 IV w Grabówce koło Opola Lubelskiego. Był synem Stanisława (zm. 1757), kasztelana radomskiego, i Antoniny Morawickiej (zm. przed 1757). W l. 1740–2 uczył się w Szkole Kadetów w Luneville. W r. 1750 otrzymał godność szambelana królewskiego. W r. 1754 kupił za konsensem królewskim (z 23 XI) od Augusta Moszyńskiego, stolnika w. kor., starostwo inowłodzkie; ponadto był dziedzicem dóbr w Sandomierskiem i Lubelskiem (klucz Grabówka) oraz posesorem wójtostwa i wybraniectwa Glinnik (względnie Glina) w woj. łęczyckim. W zawiązanej 6 II 1764 konfederacji na sejmiku przedkonwokacyjnym w Lublinie został sędzią kapturowym. Z woj. lubelskim podpisał wybór Stanisława Poniatowskiego. Nowy król chcąc zjednać sobie M-ego, gorącego zwolennika Sasów, nadał mu najpierw urząd podkomorzego, a następnie 10 IV 1766 kasztelanię lubelską. Sejm 1766 r. powołał go na członka Komisji Wojskowej Kor., w której pełnił funkcję przewodniczącego, w zastępstwie nieobecnego prawie stałe na posiedzeniach prezesa Augusta Czartoryskiego. Na sejmie 1767–8 r. został komisarzem w utworzonej w r. 1764, a obecnie reasumowanej komisji do traktowania z dworem berlińskim. W czasie od 1 X – 31 XII 1768 pełnił (z ramienia sejmu 1766 r.) funkcję rezydenta przy boku królewskim. Duża w tym zasługa M-ego, że Komisja Wojskowa w ciągu niespełna dwóch lat (1766–8) przeprowadziła szereg reform w wojsku kor. (wydanie nowego regulaminu płacy, regulaminu musztry dla kawalerii i piechoty, przesunięcie w stan nieczynny niezdatnych oficerów, uregulowanie taksy za szarże, uzyskanie większych kredytów na wojsko). Był jednym z nielicznych senatorów, który miał odwagę sprzeciwiać się żądaniom N. Repnina. W marcu 1768 na Radzie Senatu nie zezwalał na wezwanie pomocy rosyjskiej przeciw konfederatom. Gdy Komisja Wojskowa 17 V podjęła wbrew jego stanowisku uchwałę o mianowaniu Franciszka Ksawerego Branickiego regimentarzem i wysłaniu go na konfederatów, M., jako przewodniczący, nie podpisał tego postanowienia i na znak prostestu 18 V zrzekł się członkostwa Komisji. Krok M-ego porównywano wówczas z głośnym protestem Andrzeja Zamoyskiego, który przed 5 miesiącami na gwałt Repnina odpowiedział rezygnacją z urzędu kanclerskiego. Na posiedzeniu Rady Senatu 6 XI 1768 poparł zdanie większości członków, by nie zagajać sejmu z powodu znikomej liczby przybyłych posłów. Natomiast na głośnym zebraniu Senatus Consilium 6 X 1769 był jedynym członkiem, który nie podpisał zapadłych tam postanowień.

M. należał potajemnie do konfederacji barskiej. Współpracował z obozem Pawła Mostowskiego, wojewody mazowieckiego. Pozostawał w kontakcie z głównymi działaczami tego obozu: kasztelanami Janem Mączyńskim – sieradzkim, Michałem Suffczyńskim – czerskim, Jakubem Zielińskim – raciąskim, Ignacym Zboińskim – płockim, Ignacym Zboińskim – dobrzyńskim. Rola i działalność M-ego w konfederacji mało jest znana ze względu na konspiracyjny charakter jego pracy. O dużym jednak zaangażowaniu w tym ruchu świadczyć może choćby przypisana konfederatom przez Mostowskiego treść przysięgi o dochowywaniu wierności, m. in. również M-emu. Utrzymywał łączność z różnymi komendantami i ośrodkami konfederackimi. Ściśle współpracował z posłem saskim w Warszawie Augustem Essenem i ułatwiał mu spotkania z Józefem Sawą Calińskim i innymi przywódcami. Zrażony niepowodzeniami swej probarskiej i filosaskiej polityki i w obawie przed represjami, «zdręczony do ostatka» (W. Jakubowski), w początkach września 1770 wyjechał wraz z żoną do Gdańska. Wkrótce potem płk Oebschelwitz zajął gwałtem jego pałac w Krakowie, rabując zeń kosztowniejsze przedmioty, bibliotekę i archiwum. Z Gdańska, mając listy polecające od Essena (z 5 IX), M. podążył do Drezna, gdzie na stałe zamieszkał. W r. 1773 zrezygnował z kasztelanii, a starostwo inowłodzkie zabrał mu sejm rozbiorowy. W Saksonii otrzymał godność rzeczywistego radcy stanu oraz stanowisko w. mistrza dworu księżniczki saskiej. Drezdeńska rezydencja Moszyńskich stała się azylem dla wielu emigrantów barskich i jednym z etapów w ich drodze na Zachód. Tu również na pewien czas znalazł schronienie Kazimierz Pułaski. We wrześniu 1778 M. otrzymał Order Orła Białego. M. zmarł w Dreźnie 30 III 1788.

Ożeniony był z Ludwiką Załuską, kuchmistrzówną w. lit., żarliwą zwolenniczką konfederacji barskiej, przyjaciółką Franciszki Krasińskiej, damą Krzyża Gwiaździstego austriackiego. Miał z nią córkę Mariannę (zm. 1829), zamężną za Ignacym Dembińskim (zob.), i trzech synów: Jacka, Joachima (zob.) i Józefa.

 

PSB, (życiorys A. Essena); 300 portretów zasłużonych w narodzie Polaków i Polek z dodaniem krótkich wspomnień ich żywotów, W. 1860; Uruski; – Bartoszewicz J., Znakomici mężowie polscy XVIII w., Pet. 1856 II 157; Konopczyński W., Kazimierz Pułaski, Kr. 1931; tenże, Konfederacja barska, W. 1936–8 I–II; Pawłowski B., Od konfederacji barskiej do powstania styczniowego, W. 1962; – Die allerneuesten und grausamsten Schicksale der Polnischen Dissidenten mit Inbegriff des Türkenkrieges, Hamburg 1769 s. 47; Hubert L., Pamiętniki historyczne, W. 1861 s. 310–52; Księgi Referendarii Koronnej z drugiej połowy XVIII w., W. 1955–7; Listy Wojciecha Jakubowskiego do Jana Klemensa Branickiego, W. 1882 s. 171; Lubomirski S., Pamiętniki, Lw. 1925; tenże, Pod władzą księcia Repnina, W. 1971; Materiały do konfederacji barskiej, Lw. 1851 s. 131; Mączeński W., Dziennik zdarzeń w mieście Krakowie, Kr. 1911; Płata wojska i chleb zasłużonych…, [b. m.] 1771 s. 48; Vol. leg., VII 120, 205, 222, 286, VIII 318; – AGAD: Arch. Radziwiłłów dz. V 10090 (Korespondencja M-ego); B. Czart.: rkp. 831, 944; B. Jag.: rkp. 6670 k. 23; B. Kórn.: rkp. 2181; B. Ossol.: rkp. 587, 1403, 1409, 3035; – Materiał nadesłany przez Wacława Szczygielskiego w Mater. Red. PSB.

Wacław Szczygielski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.