INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Leopold Skwierczyński     

Leopold Skwierczyński  

 
 
1905-12-24 - 1959-09-16
Biogram został opublikowany w latach 1997-1998 w XXXVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Skwierczyński Leopold, pseud.: Aktor, Teatr (1905–1959), oficer WP, cichociemny, major Armii Krajowej, aktor. Ur. 24 XII w Husince (pow. Biała Podlaska), był synem Józefa, leśnika, i Amelii z Kryńskich.

S. uczył się w Gimnazjum im. J. I. Kraszewskiego w Brześciu nad Bugiem, od r. 1925 w Gimnazjum Państwowym im. R. Traugutta w tymże mieście i tam w r. 1928 uzyskał świadectwo dojrzałości. W l. 1928–9 odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Poznaniu i Dęblinie. Po jej ukończeniu został mianowany podchorążym rezerwy lotnictwa obserwatorem. W l. 1929–30 studiował na Wydz. Prawa Uniw. Warsz.; studiów nie ukończył. Mianowany został podporucznikiem rezerwy lotnictwa obserwatorem ze starszeństwem 1 I 1932. W r. 1933 ukończył Państwowy Instytut Sztuk Teatralnych w Warszawie. W sezonie 1933/4 występował w Teatrze Narodowym i Praskie Oko w Warszawie, następnie w Teatrze Wołyńskim w Łucku (1934–6), Teatrze Miejskim w Toruniu (1936/7), Teatrze Powszechnym w Warszawie (1937/8), Teatrze Miejskim w Bydgoszczy (1938/9) i ponownie w warszawskim Teatrze Narodowym.

Z chwilą najazdu Niemiec na Polskę, 2 IX 1939 S. został zmobilizowany do 1. P. Lotniczego w Warszawie (eskadra treningowa). Dn. 18 IX przekroczył granicę polsko-rumuńską w Kutach. Później przebywał m. in. w obozach dla internowanych w Tulczy, Babadag, Bukareszcie i Balčik. Dn. 20 XI 1939 przybył S. do bazy lotniczej Lyon-Bron we Francji i do 25 VI 1940 pełnił funkcję oficera oświatowego w Lyonie. Występował również w Teatrze Polskim we Francji (w Paryżu i na prowincji), grał m. in w sztuce S. Żeromskiego „Uciekła mi przepióreczka”. Po upadku Francji w czerwcu 1940 S. przedostał się na Wyspy Brytyjskie i od 2 VII przebywał w bazie lotniczej w Blackpool, gdzie był inspektorem w Wydz. Oświaty. M. in. od lipca 1941 prowadził teatr żołnierski o nazwie Lotnicza Czołówka Teatralna. Teatr ten dawał przedstawienia dla lotników polskich oraz dla Polskich Sił Zbrojnych w Szkocji. Od r. 1942 był S. członkiem Zarządu Stow. Muzyków i Artystów Polskich w Londynie. Awansowano go na porucznika lotnictwa (administracji) ze starszeństwem od marca 1941.

Po zgłoszeniu się do służby w kraju przeszedł S. specjalne szkolenie dywersyjne na kursach dla cichociemnych, które ukończył ze specjalnością do zadań lotniczych w konspiracji. Dn. 15 XII 1943 złożył przysięgę na Rotę Armii Krajowej (AK) w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza w Chicheley. Przybrał wówczas pseud.: Aktor i Teatr. Z dn. 17 IV 1944 otrzymał awans na kapitana. W nocy z 16 na 17 IV 1944 w czasie drugiego lotu (operacja lotnicza o krypt. Weller 10, ekipa 44) został S. zrzucony w grupie czterech dywersantów cichociemnych na placówkę zapasową o krypt. Przycisk, położoną koło Sochaczewa. Z miejsca zrzutu po dwóch dniach przetransportowano go do Warszawy. Po aklimatyzacji do warunków konspiracyjnych otrzymał przydział w Oddziale III Komendy Głównej (KG) AK, jako zastępca kierownika referatu informacyjno-wywiadowczego, cichociemnego kpt. Floriana Adriana (pseud. Liberator) w Wydz. Wojsk Lotniczych.

W dniu wybuchu powstania warszawskiego, 1 VIII 1944 znajdował się S. na Ochocie (Kolonia Staszica). Po kilku dniach zagarnięty przez własowców, przeszedł przez tzw. Zieleniak i obóz w Pruszkowie, skąd uciekł. Udał się do Jaktorowa, a z końcem września 1944 do Krakowa. Tam powtórnie wszedł w skład nowo organizowanej KG AK (Wydz. Lotn.). Pełnił funkcję szefa referatu wywiadowczego. Zajmował się również podrabianiem dokumentów dla potrzeb konspiracji lotniczej; awansował na majora. Po wejściu do Krakowa Armii Czerwonej został 1 II 1945 aresztowany przez NKWD. Więziony był na Montelupich w Krakowie, potem w Bytomiu, w obozie pracy w Toszku i w Gliwicach oraz w Katowicach. Wskutek interwencji Związku Artystów Scen Polskich zwolniono go 8 IX 1945. Zamieszkał w Krakowie i w sezonie 1945/6 występował w Teatrze Starym.

Dn. 12 VIII 1946 S. opuścił wraz z żoną Polskę i 15 VIII zameldował się w polskiej 1. Dyw. Pancernej w Meppen, a następnie przybył do Wielkiej Brytanii, gdzie 5 IX 1946 zgłosił się w Komisji Likwidacyjnej Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych w Londynie. Zdemobilizowany, pracował wraz z żoną w prywatnym objazdowym teatrze «Komedia», którego był kierownikiem. Później prowadził własny sklep delikatesowy (1953–7).

Po powrocie do kraju w maju 1957 S. był w l. 1957–9 aktorem i wicedyrektorem Teatru Dramatycznego w Warszawie. Grał m. in. rolę Ardengo Martineza w „Jasonie” A. M. Swinarskiego, Redaktora w „Drodze do świtu” B. Pepłowskiego i Strażnika w „Antygonie” Sofoklesa. Mieszkał w Michalinie pod Warszawą. Zmarł na raka nerki 16 IX 1959 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Odznaczony był m. in. czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

Z małżeństwa z aktorką Heleną z Ippoldtów (1910–1979), która po wojnie używała nazwiska scenicznego Bystrzanowska, S. dzieci nie miał.

 

Słown. Teatru Pol. (bibliogr.); – Bieniecki K., Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Kr. 1994; Bystrzycki P., Znak cichociemnych, P. 1991; Garliński J., Politycy i żołnierze, Londyn 1972; Ney-Krwawicz M., Komenda Główna Armii Krajowej 1939–1945, W. 1990; Szołdrska H., Lotnictwo Podziemia czyli dzieje Wydziału Lotniczego KG AK, W. 1986; Tucholski J., Cichociemni, W. 1988 (fot.); – Arch. Uniw. Warsz.: Akta studenckie RP 31944; Arch. Związku Artystów Scen Pol. w W.: Akta personalne S-ego, sygn. 3758; CAW: Akta personalne S-ego 19122; Inst. Pol. i Muz. im. Gen. Sikorskiego w Londynie: Dokumenty osobowe i weryfikacyjne, sygn. LOT. A. IV I/41b; Studium Polski Podziemnej w Londynie: niesygn. dokumenty osobowe i weryfikacyjne S-ego; – Dokumenty w zbiorach Heleny Wymazały z Kr. i jej informacje; – Informacje: Urzędu Miejskiego w Józefowie, Referat Spraw Obywatelskich (dot. S-ego i jego żony), USC w Otwocku i Wandy Pizłowej z Kr. (w posiadaniu autora); – Mater. Red. PSB: Informacje z Uniw. Warsz.

Krzysztof A. Tochman

 
 

Powiązane artykuły

 

Cichociemni

Cichociemni to popularna nazwa żołnierzy polskich szkolonych w okresie II wojny światowej na terenie Wielkiej Brytanii do zadań specjalnych, przerzucanych drogą lotniczą do okupowanej Polski i innych......

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Melchior Wańkowicz

1892-01-10 - 1974-09-10
publicysta
 

Józef Łobodowski

1909-03-19 - 1988-04-18
poeta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Adam Feliks Romer

1892-01-05 - 1965-08-14
publicysta
 
 

Witold Korytowski

1850-08-08 - 1923-07-10
finansista
 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.