INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Ludwik August Plater (Broel-Plater)     
Biogram został opublikowany w 1981 r. w XXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Plater (Broel-Plater) Ludwik August (1775–1846), uczestnik powstania kościuszkowskiego, dyrektor w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu, senator-kasztelan Król. Pol., działacz emigracyjny, organizator polskiego leśnictwa. Ur. 14 VIII (wg Żychlińskiego 15 VI) w Krasławiu na Inflantach, był synem Kazimierza Konstantego (zob.) i Izabeli z Borchów, bratem Konstantego (zob.), Michała Plater-Zyberka (zob.) i Stanisława (zob.). Otrzymał staranne wykształcenie domowe, celował w naukach ścisłych i nauce języków obcych. Ojciec zaprawiał go do służby publicznej: zabierał go na posiedzenia Sejmu Czteroletniego, jednakże w r. 1792 nie pozwolił mu wziąć udziału w wojnie polsko-rosyjskiej. W r. 1793 P. odznaczony został Orderem Św. Stanisława. Studiował wówczas w Szkole Głównej Litewskiej. Dn. 19 IV 1794 złożył akces do powstania. W obozie pod Mokotowem mianowany został chorążym w regimencie gwardii konnej (19 VIII). We wrześniu, jako adiutant gen. Józefa Sierakowskiego, brał udział w bitwach pod Krupczycami, Brześciem, Terespolem. Po klęsce maciejowickiej – wg niesprawdzonych wersji – przeszedł do sztabu gen. Tomasza Wawrzeckiego. Następnie powrócił na Inflanty, prawdopodobnie do Indrycy, której był współwłaścicielem. Przebywał często w Wilnie, gdzie utrzymywał kontakt z Jędrzejem Śniadeckim, któremu udostępnił swe prace nad polskim słownictwem chemicznym. Śniadecki, jak sam stwierdzał, przejął wiele terminów od P-a. W pierwszych latach panowania Aleksandra I P. zbliżył się do Adama Czartoryskiego, który wprowadził go w tok prac reformatorskich Nieoficjalnego Komitetu. P. opracował wówczas złożony 10 III 1802 na ręce N. N. Nowosilcowa nowatorski projekt utworzenia w Rosji ministerstw, który następnie wprowadzono w życie.

W listopadzie 1802 P. został powołany na członka Warszawskiego Tow. Przyjaciół Nauk. W t. r. przebywał w Paryżu. W l. 1803–4 odwiedził Drezno, Sztutgart, Karlsruhe i ponownie Paryż. Oficjalnym celem podróży było poznanie najnowszych osiągnięć gospodarki i administracji leśnej. Częste raporty składał P. Aleksandrowi I za pośrednictwem Czartoryskiego. Zdaniem Stanisława Smolki miał sobie powierzoną misję badania nastrojów panujących w Niemczech w związku z planami cesarza aktywizacji polityki rosyjskiej. W r. 1805 P. otrzymał nominację na wizytatora szkół guberni wileńskiej. Brał udział w życiu Uniw. Wil., pertraktował o pozyskanie dla niego wykładowców. Wyręczał też Czartoryskiego w zarządzie kuratorii wileńskiej. W l. 1807–11 zajmował stanowisko inspektora lasów rządowych w ośmiu zachodnich guberniach. Nie udało mu się obsadzić rodakami stanowisk służby leśnej. Miał jednak pole do zastosowania w praktyce wyników własnych obserwacji i obcych doświadczeń. W r. 1807 na łamach „Dziennika Wileńskiego” opublikował Rzecz o gospodarstwie leśnym, wydaną osobno pt. Gospodarstwo leśne (Wilno 1807). W początkach XIX w. była to jedyna polska praca z zakresu leśnictwa o wartości naukowej, kładąca też podwaliny pod polską naukową terminologię leśną. Prawdopodobnie w tym czasie P. opracował pierwszą rosyjską ustawę leśną. Myślał już wtedy o wycofaniu się ze służby rosyjskiej i w tym duchu wpływał na Czartoryskiego. W l. 1807–8 zafascynowany był gwiazdą Napoleona, lecz rozczarował się już w r. 1811 i wrócił do dawnego prorosyjskiego programu. Wspólnie z Michałem K. Ogińskim, Ksawerym Lubeckim i Tomaszem Wawrzeckim przygotował projekt Ustawy Rządowej W. Ks. Lit. W maju r. n. P. wszedł do utworzonego w Wilnie Centralnego Komitetu do repartycji żywności dla wojsk rosyjskich, zwanego też Komitetem Obywatelskim dla potrzeb wojennych. W czerwcu 1812, w czasie ewakuacji Wilna, P. na rozkaz cesarza Aleksandra I udał się do Petersburga, gdzie pozostawał w przymusowej bezczynności. Po powrocie do Wilna P. brał udział w pracach wskrzeszonego Centralnego Komitetu dla potrzeb wojennych na gub. wileńską, grodzieńską, mińską i białostocką. W Warszawie występował jako reprezentant Wileńszczyzny w deputacji przyjętej przez cesarza 26 XI 1815.

Po przeniesieniu się do Warszawy P. został dekretem z 20 V 1815 mianowany radcą stanu w Rządzie Tymczasowym Królestwa. Brał żywy udział w pracach Komitetu Konstytucyjnego. Wg Kajetana Koźmiana dziełem P-a był również przekład tekstu francuskiego Konstytucji na język polski. We wrześniu t. r. powołano P-a do prac w Komisji Włościańskiej i Ludności Starozakonnej. Przez krótki czas pełnił obowiązki sekretarza stanu przy Radzie Administracyjnej. Główne jednak pole jego działania stanowiła gospodarka finansowa Królestwa. P. dążył konsekwentnie do pomnożenia dochodów stałych i zaprowadzenia racjonalnej administracji leśnej. Już w lipcu 1815 oddano dawne dobra koronne pod zarząd Min. Przychodów i Skarbu i powierzono opiece P-a. W następstwie P. objął wydział dochodów stałych, do którego kompetencji należał również zarząd dóbr i lasów rządowych. W Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu (KRP i S), powołanej do życia w październiku 1816, P. kierował Dyrekcją Kas i Rachunkowości, od r. 1822 Dyrekcją Generalną Kontroli. Mimo donosów Nowosilcowa, który zarzucał mu brak doświadczenia w sprawach skarbowych i kierowanie się «metafizyką» w rachunkowości, P. położył duże zasługi dla sanacji finansów Królestwa. Był prawą ręką Lubeckiego i niejednokrotnie autorem jego pomysłów. Zarządzał KRP i S w czasie nieobecności ministrów: Tadeusza Matuszewicza i Lubeckiego.

Dn. 1 VI 1816 P. otrzymał nominację na dyrektora generalnego lasów rządowych i odegrał ważną rolę w ich organizacji, co zaowocowało szczególnie w okresie popowstaniowym. Zaprowadził administrację leśną, sprowadził z zagranicy fachowców i obsadził nimi kluczowe stanowiska, zorganizował szkolnictwo leśne, co odegrało rolę w spolonizowaniu na długi czas państwowej służby leśnej Królestwa. Opracował i wprowadzał w życie ustawy, instrukcje i zarządzenia, które weszły w skład „Zbioru zarządzeń publicznych administracji dóbr i lasów rządowych” (1818). P. przyczynił się do założenia czasopisma leśnego „Sylwan”, jednego z pierwszych tego typu czasopism.w Europie (1820). Pojawiały się w nim nie podpisane artykuły P-a, m. in. w r. 1827 obszerny Rys leśno-statystyczny Królestwa Polskiego. P. należał do głównych inicjatorów i organizatorów Szkoły Szczególnej Leśnictwa (1818), pierwszej polskiej uczelni leśnej. Był prezesem Rady Szkolnej i bezpośrednim kierownikiem szkoły. Wykładał w niej policję leśną, zarząd techniczny, statystykę oraz uprawę lasu. Na sejmach przygotowywał i popierał m. in. projekty prawa małżeńskiego (1818) i statutu organicznego Senatu (1820). W r. 1825 P. bronił na posiedzeniu Senatu projektu prawa o Tow. Kredytowym Ziemskim. Często powoływano P-a do udziału w deputacjach i komisjach, tak np. w r. 1816 do deputacji dla opracowania projektu ustaw leśnych, w r. n. – do Najwyższej Komisji Egzaminacyjnej, w r. 1820 – do deputacji do spraw gospodarczych i kredytowych i deputacji opracowującej projekt statutu Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, w r. n. przewodniczył komisji urządzającej dobra i lasy rządowe itd. P. był członkiem Tow. Królewskiego Gospodarczo-Rolniczego i członkiem Tow. Dobroczynności. Wg S. Konarskiego w r. 1820 założył razem z Józefem Krasickim Tow. Magnetyczne.

P. zorganizował bibliotekę Rady Stanu i jako jej «główny dozorca» miał ją stale w opiece. Dn. 20 V 1815 powołany został na członka Wydziału Oświecenia Narodowego do oddziału edukacji i do oddziału cenzury, a następnie na członka Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (28 XII 1815–4 XI 1816). W styczniu 1817 otrzymał nominację na członka tejże Komisji Rządowej i pozostawał na tym stanowisku do końca października 1821. Czynniki reakcyjne chciały odsunąć P-a od udziału w pracach oświatowych, on jednak z ramienia władz skarbowych nadal zabiegał o poprawę szkolnictwa. Niepokoił go katastrofalny stan oświaty ludowej, krytykował działalność Tow. do Ksiąg Elementarnych i domagał się, aby egzaminy dla kandydatów na uniwersytet prowadzone były przez profesorów, a nie przez członków Towarzystwa. Dn. 5 IV 1825 P. wszedł do Rady Politechnicznej, która miała przygotować projekt Instytutu Politechnicznego. W rok potem po śmierci Staszica objął przewodnictwo tej Rady i opracował pierwszy szczegółowy projekt Instytutu. W końcu lat dwudziestych opinia publiczna wysuwała P-a na miejsce znienawidzonego ministra oświaty Stanisława Grabowskiego. W Warszawskim Tow. Przyjaciół Nauk P. przewodniczył deputacji, która przygotowała projekt nowej organizacji Działu Umiejętności (zatwierdzony 27 XII 1826). W marcu r. n. został obrany jednym z dożywotnich administratorów Towarzystwa i powołany na prezesa Działu Umiejętności. Zasługą P-a było doprowadzenie do porządku biurowości i archiwum Towarzystwa. Był członkiem Tow. Iksów. Należał do przedstawicieli umiarkowanego pseudoklasycyzmu.

Wielostronna, niespożyta działalność P-a nie znajdowała uznania w oczach rządu. Powodem niełaski była głównie akcja patriotyczna prowadzona na gruncie wolnomularstwa oraz jego powiązania litewskie. Wydaje się, że mimo wcześniejszych starań o przyjęcie do loży na Litwie P. został masonem dopiero w Królestwie Kongresowym. W r. 1816 był założycielem loży «Zum Dreieck», mistrzem katedry i członkiem honorowym loży «Kazimierz Wielki», do której wprowadził wiele wybitnych osób z Litwy. W r. 1816 został wybrany na wielkiego sekretarza, w r. 1818 na zastępcę wielkiego mistrza. Wielki Wschód Narodowy na skutek układów z lożami litewskimi wznowił urząd wielkiego namiestnika deputowanego Prowincji Litewskiej, na którego jednomyślnie wybrany został P. (1819). Organizował wolnomularstwo litewskie, a jednocześnie zabiegał na gruncie warszawskim o zdemokratyzowanie masonerii i uniezależnienie jej od wpływów rosyjskich. Popierał zatem projekt „Ustawy związkowej” i starał się nie dopuścić do przyjęcia „Ustawy Konstytucyjnej”, która miała ułatwić kontrolę rządu nad działalnością masonerii. P. stał na czele opozycji i miał większość wolnomularzy za sobą, a jednak w r. 1820 pod silnym naciskiem rządowym odszedł z namiestnictwa. W czerwcu t. r. przekazał odczytane na posiedzeniu Kapituły Najwyższej oświadczenie, że ustępuje z Wielkiego Wschodu Narodowego. Był członkiem honorowym wielu lóż masońskich, w tym również na Litwie i Rusi, w Grodnie, Wilnie, Mińsku, Rafałówce. Raporty Henryka Mackrotta usposabiały do niego wrogo w. ks. Konstantego. Napiętych stosunków nie mogła załagodzić sympatia, jaką księżna łowicka darzyła Ludwikową Platerową znaną z działalności filantropijnej. Nowosilcow, którego dwulicowość przejrzał P. już w r. 1813, widział w P-rze niebezpiecznego liberała i patriotę, oczerniał go też przed Aleksandrem I. Toteż jedynym odznaczeniem, jakie P. otrzymał w okresie Królestwa Kongresowego, był w r. 1820 Order Św. Stanisława I kl. Mimo usilnych starań ze strony Lubeckiego nie przyznano mu dalszych wyróżnień. Wniosek ministra w sprawie powołania P-a do Rady Administracyjnej w charakterze ministra stanu spotkał się ze stanowczą odmową cesarza (wrzesień 1825). Dopiero w r. 1829 uzyskał P. nominację na senatora-kasztelana (24 V), mimo że kandydatura jego, tak jak i innych mianowanych wówczas senatorów, nie została wysunięta przez Senat, jak tego wymagała konstytucja.

Wybuch powstania listopadowego przyjął P. bez entuzjazmu. W związku z wyjazdem Lubeckiego do Petersburga otrzymał nominację na zastępcę ministra skarbu. Postanowieniem dyktatora Józefa Chłopickiego z 21 XII t. r. został sekretarzem stanu dyktatury. Odtąd występował jako przedstawiciel dyktatora wobec Rady Najwyższej Narodowej. Podpisał zarówno akt uznający powstanie za narodowe, jak i akt detronizacji Romanowów. Wszedł do Komisji sejmowej praw organicznych i administracyjnych (19 I 1831). Dn. 31 I wyruszył w misji dyplomatycznej do Paryża z ramienia Rządu Narodowego. Z paszportem wizowanym przez konsula pruskiego udał się oficjalnie do Wrocławia w celu «poratowania zdrowia». Zatrzymywany przez tamtejsze władze, dopiero 22 II stanął w Dreźnie, gdzie rozmówił się z gen. Karolem Kniaziewiczem upatrzonym na szefa misji. W Paryżu znalazł się P. 8 III i natychmiast przystąpił do rozmów z ministrem spraw zagranicznych H. Sebastianim. Zgodnie z Kniaziewiczem współpracował w legacji polskiej w Paryżu, a dzięki swoim zdolnościom dyplomatycznym i biegłości w redagowaniu pism w języku francuskim stał się faktycznym kierownikiem legacji. Odbył kilkadziesiąt konferencji z przedstawicielami rządu francuskiego, uporczywie domagając się od Francji interwencji w sprawie polskiej. Osiągnięcia jego były więcej niż skromne, a noty składane rządowi francuskiemu pomijane milczeniem. Po upadku powstania P. wraz z Kniaziewiczem omawiał z rządem francuskim sprawy opieki nad emigracją. Pozostawał w bliskich stosunkach z Czartoryskim, którego zwierzchnictwo nadal uznawał. Cieszył się też pełnym zaufaniem ks. Adama, który, oddalając się z Francji, upoważniał P-a do zastępowania go w negocjacjach z rządem francuskim.

P. był w Paryżu inicjatorem, współzałożycielem i faktycznym szefem Tow. Literackiego (29 IV 1832) jako dożywotni jego wiceprezes i główny redaktor komitetu redakcyjnego. Zasilał też Towarzystwo własnymi pracami. Już w sierpniu 1832 lękał się «nieszczęsnego przeniesienia naszych do Algierii», lojalnie jednak popierał odnośny projekt Czartoryskiego w Tow. Literackim. Wystąpienie to przysporzyło mu wielu wrogów. W r. 1832 wyszła w Paryżu anonimowo wydana broszura P-a La Pologne province russe, w której porównywał on konstytucję z 1815 r. ze statutem organicznym z r. 1832. W odpowiedzi na encyklikę papieską «Cum primum» z 9 VI 1832 opracował P. memoriał dla Watykanu. Z końcem 1832 r. wszedł do Rady Tow. Naukowej Pomocy. Należał do tajnego Związku Jedności Narodowej i był autorem jego Ustawy (21 I 1833). W sprawie włościańskiej P. chciał zapewnić chłopom zarówno wolność, jak i własność. Od r. 1834 należał do komitetu redakcyjnego „Kroniki Emigracji Polskiej”. Pod prezesurą P-a zawiązał się ekskluzywny Klub Polski, którego czytelnia zaopatrywana była w najnowsze polskie książki i czasopisma. W r. 1838 w mieszkaniu P-a podpisano akt fundacyjny Biblioteki Polskiej, a on sam wszedł w skład rady bibliotecznej. W t. r. w ramach Tow. Literackiego powstał z inicjatywy P-a Wydział Statystyczny, którego został on prezesem. P. już w Warszawie, jako członek Warszawskiego Tow. Przyjaciół Nauk, interesował się geografią i statystyką. Należał wówczas do komisji, która miała zorganizować prace Towarzystwa nad opisem statystycznym Polski. Na emigracji w ramach prac Wydziału Statystycznego wydał Opisanie geograficzno-historyczno-statystyczne województwa poznańskiego (Paryż 1841). Praca ta po wyjeździe do Wielkopolski poprawiona i uzupełniona ukazała się w Lipsku w r. 1846 (Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego).

W pierwszych latach pobytu P-a we Francji dom jego skupiał konserwatywne kręgi wychodźstwa. Bankructwo towarzystwa finansowo-przemysłowego założonego przez Ludwika Jelskiego pogorszyło sytuację materialną P-a, którego dobra skonfiskował po powstaniu rząd carski. Musiał więc P. ograniczyć stopę życiową. Stopniowo odsuwał się od ludzi. Słabła też więź łącząca go z Czartoryskim, który otoczył się nowymi, młodszymi współpracownikami. P. myślał o powrocie do kraju, o zabezpieczeniu bytu rodzinie. W r. 1842 otrzymał pozwolenie rządu pruskiego na zamieszkanie w Wielkim Księstwie Poznańskim. Osiadł w nabytych dobrach, w Psarskiem, w okolicach Śremu. Utrzymywał nadal ściśle poufny, informacyjny kontakt z Czartoryskim. Zmarł 6 X (nie IX) 1846 w Psarskiem. Śmierć przerwała rozpoczęte prace nad pamiętnikami.

Z zaślubioną w r. 1801 Marią Anną z Brzostowskich, córką Roberta, kasztelana połockiego (zob.), wdową po Idzim Hylzenie (zm. 1843), P. miał siedmioro dzieci, z których wychowało się dwoje najmłodszych: syn Zygmunt Adam (1817–1882), członek Tow. Literackiego w Paryżu, właściciel dóbr Pustyń na Witebszczyźnie (nie Psarskiego i Góry), i córka Paulina (1813–1889), zamężna za Kajetanem Chaleckim, właścicielka Psarskiego.

 

Litografia Ch. Bazina wykonana u F. de Villaina w Paryżu (reprod. w: Straszewicz J., Les Polonais et les Polonaises de la Révolution du 29 Novembre 1830, Paris 1832 i w wielu in. publikacjach); Sztych Quenedeya wykonany u „Physionotrace” w Paryżu ok. 1802 r. znajdował się w zbiorach E. Hutten-Czapskiego w Krakowie; Hutten-Czapski E., Spis rycin przedstawiający portrety … w zbiorach Hutten-Czapskiego, Kr. 1901 s. 231; Portret reprodukowany przez Kraushara (Tow. Warsz. Przyj. Nauk, I) nie jest podobizną Ludwika P-a, tylko prawdopodobnie jego brata Konstantego; – Estreicher; Nowy Korbut (Oświecenie); Enc. Org.; W. Enc. Powsz. (PWN); Słown. Pracowników Książki Pol.; Straszewicz J., Les Polonais et les Polonaises de la Révolution du 29 Novembre 1830, Paris 1832; Konarski Sz., Platerowie, Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., IV (podob. nr 20 i bibliogr.); Uruski; Żychliński, III 194; Łoza, Kawalerowie; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; Lewak – Więckowska, Zbiory B. Rap. Katalog; Łuczakowa J., Katalog papierów po Leonardzie Niedźwieckim i archiwum dywizji kozaków sułtańskich w Bibliotece Kórnickiej, „Pam. B. Kórn.” T. 7: 1959; Więckowska, Zbiory batignolskie; – Askenazy Sz., Łukasiński, W. 1929 I–II; tenże Pierwsza politechnika polska, w: Nowe wczasy, W. 1910 s. 214–18; Bartoszewicz K., Utworzenie Królestwa Kongresowego, Kr. 1916; Beauvois D., Lumières et société en Europe de l’Est. L’Université de Vilna et les écoles polonaises de l’empire russe (1803–1832), Paris 1977 I 34, 35, 43, 61, 79, 84, 131, 135 (?), 176, 255, II 443, 447, 556, 621, 626; Bieliński, Uniw. Warsz., I; tenże, Uniw. Wil., II–III; Bojasiński J., Rządy tymczasowe w Królestwie Polskim, W. 1902 s. 31, 37, 55, 60, 132, 139, 185, 227, 267; Bortnowski W., Walka o cele powstania listopadowego, Ł. 1960; Dutkiewicz J., Francja a Polska w 1831 r., Ł. 1950; Dzieje lasów, leśnictwa i drzewnictwa w Polsce, W. 1965 s. 716–17; Gadon L., Wielka emigracja…, Paryż 1957–60; tenże, Z życia Polaków we Francji, Paryż 1883 s. 9, 11, 19–21; Gołba Z., Rozwój władz Królestwa Polskiego w okresie powstania listopadowego, W. 1971; Handelsman M., Adam Czartoryski, W. 1948 I; tenże, Francja – Polska 1795–1845, W. 1926; tenże, Pomiędzy Prusami a Rosją, W. 1922; Hass L., Sekta farmazonii warszawskiej, W. 1980; Iwaszkiewicz J., Litwa w 1812 r., Kr. 1912; Kaczkowski J., Konfiskaty na ziemiach polskich pod zaborem rosyjskim…, W. 1918 s. 337, 372; Kalembka S., Wielka Emigracja, W. 1971 s. 136–8, 294, 300; Karwowski S., Historia Wielkiego Księstwa Poznańskiego, P. 1918 I; Kirkor-Kiedroniowa Z., Włościanie i ich sprawa w dobie organizacyjnej i konstytucyjnej Królestwa Polskiego, Kr. 1912; Kosiek Z., Nauki rolnicze w Towarzystwie Warszawskim Przyjaciół Nauk, Wr. 1967 (fot.); Kraushar, Tow. Warsz. Przyj. Nauk, I, VI VIII; Lipski J., Archiwum Kuratorii Wileńskiej ks. Ad. Czartoryskiego, Kr. 1926; Małachowski-Łempicki S., Raporty szpiega Mackrotta o wolnomularstwie polskim, W. 1931; tenże, Wolnomularstwo na ziemiach dawnego W. Ks. Litewskiego, Wil. 1930 s. 16, 20, 43, 101; Manteuffel T., Centralne władze oświatowe, W. 1929 s. 19, 53–4; Michalski J., Z dziejów Towarzystwa Przyjaciół Nauk, W. 1953 s. 35, 56, 81, 125, 128, 135, 141, 259; Miklaszewski J., Ogólny rzut oka na rozwój leśnictwa w Królestwie Polskim w XIX wieku, Lw. 1907 s. 14, 52–3; Miłobędzki J., L. Plater, pierwszy organizator leśnictwa polskiego, „Sylwan” 1951 s. 301–8; Mościcki H., Gen. Jasiński i powstanie Kościuszkowskie, W. 1917; tenże, Pod znakiem Orła i Pogoni, Wyd. 2, W. 1923; Oleszakowa J., L. Plater Broel, pionier polskiego leśnictwa, „Sylwan” 1971 s. 67–70; Poulain J., Un épisode de l’insurrection de Pologne…, Paris 1839 s. 153; Radziszewski H., Skarb i organizacja władz skarbowych w Królestwie Polskim, W. 1907–8 I 26, II 26, 30; Rodkiewicz A. J., Pierwsza politechnika polska (1825–1831), Kr. 1904; Skowronek J., Antynapoleońskie koncepcje Czartoryskiego, W. 1969; Smolka S., Polityka Lubeckiego…, Kr. 1907 I–II; Straszewska M., Życie literackie Wielkiej Emigracji we Francji, W. 1971; Twórcy i organizatorzy leśnictwa polskiego na tle jego rozwoju W. 1974; Wilkoszewski W., Rys historyczno-chronologiczny Towarzystwa Wolnego Mularstwa w Polsce, Londyn 1968; Wrzosek A., Jędrzej Śniadecki, Kr. 1910 I–II; Żabko-Potopowicz A., Pionierzy postępu w rolnictwie polskim, W. 1977 s. 82–4; – Akty powstania Kościuszki, III; Barzykowski S., Historia powstania listopadowego, P. 1883–4 I–V; Diariusz Sejmu Królestwa Polskiego 1818 r., W. 1818 I 163; Diariusz Sejmu 1830–1831 r. Wyd. M. Rostworowski, Kr. 1907–11 I, V; Diariusz Senatu, Sejmu Królestwa Polskiego 1825 r., W. 1828 III 56–67; Diariusz Senatu z r. 1830–1; Dziennik posiedzeń Izby Poselskiej… w roku 1820 odbytego, W. 1820 I 388–91; Godebski K., Żywot Ludwika Hr. Platera… odczytany na publicznym posiedzeniu Towarzystwa Literackiego Polskiego 29 listopada 1846 r...., Paryż 1847; Hoffman K. B., Pamiętnik z emigracji, „Roczniki B. PAN w Kr.” T. 12: 1966 s. 250–1, 267, 314; Janowski J. N., Notatki autobiograficzne 1823–1853, Wr. 1950; Korespondencja Lubeckiego z ministrami sekretarzami stanu…, Kr. 1909 I–III; Koźmian A. E., Wspomnienia, P. 1867 II 416, 430; Koźmian K., Pamiętniki, Wr. 1972 II–III; Lelewel, Listy emigracyjne, I–V; Lipiński T., Zapiski z l. 1825–1831, Kr. 1883 s. 88, 150, 189; Materiały do dziejów literatury i oświaty na Litwie i Rusi, Wil. 1935 I 355; Materiały do historii leśnictwa polskiego, „Sylwan” 1905 s. 142–3; Morawski Dzierżykraj F., Nekrolog Ludwika Platera, w: Pisma zbiorowe, P. 1882 IV 83–94 (przedruk z „Gaz. W. Ks. Pozn.” 1846 nr 292); Romanov N. M., Graf Pavel Aleksandrovič Stroganov, Pet. 1903 II 183–4; Śniadecki J., Korespondencja, Wr. 1954 II; – „Dzien. Narod.” (Paryż) 1846 nr 292; „Ilustr. Kur. Codz.” 1932 nr 155 (dodatek, podob.); „Kur. Warsz.” 1830 nr 334, 344; „Provinzial-Blätter für das Grossherzogthum Posen” T. 12: 1846 s. 387–91; – AGAD: Protokoły Rady Administracyjnej Król. Pol. z lat 1815–1830, Akta Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu nr 1489, 1490, 1572, 1573; B. Czart.: rkp. 5304, 5321, 5472, 5510, 5511 (mikrofilmy w B. Narod.); B. Jag.: rkp. 8090 III k. 126–127, 8698 III k. 310–311, 7860 IV k. 39–40, Akc. 111/75, 113/75; B. Narod.: rkp. 7887, 7888; B. PAN w Kr.: rkp. 124 (mikrofilm w B. Narod.); B. Pol. w Paryżu: rkp. 350–361, 510, Arch. Tow. Pomocy Naukowej 422 I, 443 II, 446 V, Papiery Tow. Literackiego w Paryżu (niewykorzystane).

Maria Manteufflowa

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Powstanie Kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska rozpoczęta 24 marca 1794 roku, zakończona 16 listopada 1794 roku, to powstanie narodowe początkowo przeciwko Rosji, później także skierowane przeciwko Prusom. Jedno z najbardziej......

Bitwa Pod Racławicami, 4 kwietnia 1794 r.

24 marca 1794 roku na rynku krakowskim ogłoszony został „Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego”, dający początek powstaniu kościuszkowskiemu, jednemu z przełomowych......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Hipolit Cegielski

1815-01-06 - 1868-11-30
filolog polski
 

August Cieszkowski

1814-09-12 - 1894-03-12
filozof
 

Andrzej Grabowski

1833-11-19 - 1886-09-02
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 
 

Jan Prusinowski

1818 - 1892-11-09
poeta
 

Leon Dembowski

1823 - 1904-02-21
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.