INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Ludwik Mierosławski     

Ludwik Mierosławski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Mierosławski Ludwik (1814–1878), działacz demokratyczny na emigracji, historyk wojskowości, dowódca powstań i ruchów rewolucyjnych 1848–9 i 1863 r. Ur. w Nemours (Seine-et-Marne) 17 I, był drugim z ośmiorga dzieci Kaspra Adama, oficera wojsk Ks. Warsz., i Francuzki Adelajdy Notté de Vaupleux, bratem Adama (zob.). Wczesne dzieciństwo spędził we Francji u krewnych matki; w r. 1820 przywieziono go do Łomży, gdzie ojciec jako podpułkownik dowodził kompanią inwalidów. W Łomży też chodził do szkoły pijarskiej, w l. 1826–30 uczył się w korpusie kadetów w Kaliszu. W lecie 1830 wszedł jako podoficer do 5 p. piechoty liniowej, stojącego załogą w Warszawie. Brak danych, aby przed 29 XI miał kontakt ze spiskiem. W czasie Nocy Listopadowej uczestniczył ze swą kompanią w zdobyciu Arsenału. Awans na podporucznika uzyskał, przechodząc do 2 p. piechoty woj. sandomierskiego, stamtąd zaś, już 6 II 1831, do 5 p. strzelców pieszych. W czasie bitwy grochowskiej pierwsze 2 bataliony tego pułku obsadzały szaniec praski. Nie wziął też M. udziału w zwycięskiej ofensywie marcowo-kwietniowej. Dn. 6 V przeszedł do 6 p. strzelców pieszych i jako oficer instruktażowy ćwiczył z dala od frontu sandomierskich rekrutów. Dopiero w połowie sierpnia wziął udział w paru potyczkach w korpusie gen. S. Różyckiego i wraz z nim 27 IX przekroczył granicę Wolnego M. Krakowa. W lutym 1832 znalazł się w zakładzie emigracyjnym w Avignon, skąd przeniósł się niebawem do Besançon. Jako Francuz po matce, okazał się przydatnym w kontaktach z miejscową ludnością i parokrotnie bywał obierany do Rady Polaków w Besançon. Wstąpił tamże do loży masońskiej «de la Constante Amitié», a być może i do węglarstwa; natomiast nie przyłączył się do polskiej wyprawy, która w marcu 1833 wyruszyła z Besançon, by wspomóc rewolucję w Niemczech. Przebywał kolejno w Bar-le-Duc (Meuse) i w Château-Thierry (Aisne). W r. 1834 został członkiem Młodej Polski (pseud. Szuja) i na zlecenie G. Mazziniego usiłował bez powodzenia organizować Młodą Francję. W r. 1836 uzyskał prawo stałego pobytu w Paryżu.

M. szukał wówczas dróg wybicia się bądź na niwie literackiej, bądź naukowej. W l. 1835–6 ogłosił poematy: Bitwa grochowska, Szuja Pugaczew, Żelazna Maryna – rzeczy bez wartości artystycznej, wiążące wątki autobiograficzne z elementami romantycznej grozy. W dwóch ostatnich utworach zgorszyły rodaków jaskrawe, jak na tamtą epokę, sceny perwersyjno-erotyczne. Po francusku napisał M. kilka historycznych dramatów oraz powieść La tâche de Caïn, które też nie znalazły uznania. Rozgłos przyniosła mu wydana w 3 tomach Histoire de la révolution de Pologne… (Paris 1836–8), pierwszy tych rozmiarów zarys dziejów powstania listopadowego, z naciskiem położonym na problemy strategii. Z kolei M. zgłosił zamiar opracowania po polsku kontynuacji dzieła M. Mochnackiego o powstaniu. W r. 1838 został członkiem Tow. Literackiego w Paryżu i referował w nim początkowe rozdziały tej pracy. Tom I Powstania narodu polskiego w r. 1830 i 1831 ukazał się w Paryżu w r. 1845 (dalsze tomy: II – 1846, III – 1865, IV – 1867, V – 1868, VI – 1875, VII – 1876, VIII – pośmiertnie, 1887, w Poznaniu). Niespecjalistom imponowała w nim drobiazgowa analiza teatru wojny polsko-rosyjskiej; pociągała barwność opowiadania; poruszała gwałtowność ataków na kolejnych naczelnych wodzów jako rzeczników kontrrewolucji. Liczne pomyłki faktyczne wytknęła mu dopiero późniejsza historiografia.

W Paryżu M. zarobkował zrazu jako litograf, później jako redaktor w wydawnictwie L. Chodźki „La Pologne pittoresque”. Udział w Tow. Literackim (do r. 1843) uzależniał go od A. Czartoryskiego. W r. 1839 wstąpił do Zjednoczenia Emigracji Polskiej, występował na kilku jego obchodach listopadowych, ale kariery w nim nie zrobił. Od r. 1840 zbliżał się do Tow. Demokratycznego Polskiego (TDP) wyczuwając, że ta właśnie organizacja, podejmująca przygotowania powstańcze, potrzebować będzie młodego i głośnego fachowca od wielkiej strategii. Formalnie wstąpił do sekcji Paryż TDP 11 VI 1843; większej liczby członków Zjednoczenia nie udało mu się pociągnąć za sobą. Renomę w TDP zdobył sobie publicznymi wykładami (1843–4) sztuki wojskowej, zawsze na przykładzie kampanii 1831 r. W r. 1844 uczył także historii w szkole polskiej na Batignolles. W wąskim kręgu przywódców TDP pogłębiał się wtedy rozłam między zwolennikami długofalowej propagandy oraz szybkiego powstania. M. opowiedział się po stronie tych ostatnich i w związku z tym w styczniu 1845 wszedł w skład Centralizacji w trzeciej dopiero turze głosowania. Zaraz potem wyjechał w Poznańskie dla uzgodnienia terminu i koncepcji powstania z kierownictwem spisku krajowego. Opracowane przezeń w t. r. regulaminy i instrukcje wiązały walkę o niepodległość z «rewolucja społeczną», pojmowaną w duchu Manifestu z Poitiers. Zmierzały do możliwie szybkiego przekształcenia powołanych do walki mas ludowych w armię regularną oraz do rzucenia jej z zaboru pruskiego i Galicji przeciw siłom rosyjskim w Królestwie. Plany te lekceważyły, niestety, i czynnik czasu, i potęgę militarną ewentualnych przeciwników, ponadto nie liczyły się z przeciwdziałaniem polskich klas posiadających. W przemówieniu rocznicowym 29 XI 1845 w Paryżu M. określił przyszłą Polskę jako republikę demokratyczną i scentralizowaną; na czas powstania zapowiadał ustanowienie dyktatury («jedno czy wieloosobowej, o to mniejsza»); uwłaszczenie traktował jedynie jako «środek rewolucyjny», a dalsze reformy społeczne odkładał do przyszłego sejmu.

Wyznaczony na naczelnego wodza powstania, przybył M. do Poznania powtórnie 31 XII 1845. Bawił w Krakowie od 12 do 27 I 1846, uzgadniając m. in. obsadę personalną stanowisk wojskowych i rządowych. W lutym objeżdżał Poznańskie, chcąc osobiście dopilnować przygotowań tej dzielnicy. Tymczasem władze pruskie na skutek zdrady H. Ponińskiego miały się już na baczności; 12 II M. został aresztowany w Świniarach koło Gniezna. W 3 miesiące po osadzeniu w cytadeli poznańskiej złożył obszerne zeznania pogrążając licznych współwięźniów. W następstwie twierdził, że chodziło mu o przekształcenie procesu w manifestację niepodległościową oraz o wykazanie, iż powstanie zwracało się wyłącznie przeciw caratowi, nie zaś przeciw Niemcom. Więźniowie poznańscy nie poparli jednak tej wykładni i zmusili M-ego do odwołania znacznej części zeznań. Na procesie berlińskim 3 i 5 VIII 1847 M. wystąpił publicznie z trzema kontrowersyjnymi tezami: że odkryty spisek nie był komunistyczny; że był dziełem TDP, nie zaś kraju; oraz że liczył na poparcie Prus. W grudniu został skazany na ścięcie, wraz z 7 towarzyszami. Dn. 20 III 1848 rewolucja berlińska otworzyła mu bramy więzienia w Moabicie. Tegoż dnia rozmawiał z premierem pruskim Arnimem, proponując mu w imieniu Polski wspólną «krucjatę» przeciw Rosji. Spodziewał się skądinąd pogłębienia rewolucji w Niemczech i dlatego wstrzymywał Poznaniaków od wystąpień antyniemieckich.

Do Poznania przybył M. 28 III, zaraz też kazał odwołać rozkazy Wydziału Wojennego o natychmiastowym wkraczaniu do Kongresówki, chciał bowiem zorganizować lepiej polską siłę zbrojną i doczekać się przybycia oficerów z emigracji. Tymczasem generalicja pruska koncentrowała siły dla złamania polskiego ruchu, a ziemiańska większość Komitetu Narodowego skłaniała się ku kapitulacji. Dn. 8 IV M. wyjechał z Poznania do obozów, a 10 IV we Wrześni został okrzyknięty wodzem naczelnym. Dn. 11 IV w Jarosławcu wymusił na gen. W. Willisenie zgodę na pozostawienie pod bronią niespełna 3 tys. ochotników polskich. Stanął wówczas kwaterą w Miłosławiu jako faktyczny dowódca 4 polskich obozów. Organizował je nadal z myślą o wojnie z Rosją i dlatego ignorował narastający w Poznańskiem antyniemiecki ruch ludowy. Do pospolitego ruszenia odwołał się dopiero w chwili, gdy jego sile zbrojnej groziło bezpośrednie natarcie. Dn. 29 IV nie zdołał uratować atakowanego przez Prusaków obozu w Książu. Następnego dnia o mało co nie doznał zupełnego pogromu pod Miłosławiem, lecz z opresji uratowały go posiłki z obozów w Nowym Mieście i Pleszewie, które ostatecznie rozgromiły oddział gen. Blumena. W 2 dni potem pod Sokołowem M. odparł atak drugiej z kolei kolumny pruskiej. Jednakże podwładni mu oficerowie Poznaniacy nie widzieli sensu tej wojny i w ciągu tygodnia doprowadzili do rozprzężenia sił polskich. Schwytany 11 V, M. w końcu lipca został zwolniony z więzienia w Poznaniu na skutek interwencji dyplomatycznej francuskiej.

W grudniu 1848 M. został obrany ponownie do Centralizacji; zaraz jednak udał się na Sycylię, zaproszony przez ministra wojny La Farinę na szefa sztabu armii walczącej przeciw Burbonom. W marcu 1849 objął dowództwo na najważniejszym odcinku wschodnim. Planował uderzenie na Messynę, ale został uprzedzony atakiem gen. Filangieriego; 6 IV został ranny w przegranej bitwie pod Catanią. W 2 tygodnie później otrzymał dymisję, a w maju wrócił do Paryża. Już 9 VI znalazł się w Karlsruhe, gdzie objął naczelne dowództwo powstania republikańskiego w Badenii i Palatynacie. Zaatakowany już w kilka dni potem przez połączone siły prusko-hesko-bawarskie wycofywał się z wolna na południe, stawiając opór pod Waghäusel oraz nad rzeką Mur. W obliczu klęski 1 VII podał się do dymisji i przedostał się do Szwajcarii. Od jesieni 1849 mieszkał ponownie w Paryżu, tolerowany jako poddany francuski, ale nadzorowany przez policję. Utrzymywał się z lekcji prywatnych, publikował opisy niedawnych kampanii atakując w niewybredny sposób swoich przeciwników politycznych. Coraz więcej też czasu poświęcał swym wynalazkom wojennym: szańcom przenośnym, wozom «husyckim», tarczom i tornistrom kuloodpornym itp. Miały one domorosłymi środkami zrównoważyć przewagę armat i karabinów nad kosynierską partyzantką, nigdy jednak nie doszło do wypróbowania ich na większą skalę. Inną manią M-ego było komponowanie gier strategicznych – bardziej i mniej rozrywkowych.

W r. 1853 zaczął się zarysowywać konflikt wschodni. M., faworyzowany już wtedy przez ks. Napoleona Bonaparte, zaczął stawiać na ewentualne poparcie sprawy polskiej przez II Cesarstwo. Tym samym odsunął się od bawiących w Londynie przywódców TDP i choć obrany do Centralizacji, odmówił w niej udziału. Znalazł się natomiast w tzw. Kole paryskim, które wyprawiło do Stambułu gen. J. Wysockiego dla starań o polski legion demokratyczny. Już jednak w połowie 1854 r. M. pokłócił się z Kołem, a w początku 1855 r. i z Wysockim. W publikacjach ówczesnych, przeznaczonych dla zachodniego czytelnika (De la nationalité polonaise dans l’équilibre européen, 1856 i in.), uzależniał odbudowę Polski raczej od rozgrywek między mocarstwami aniżeli od własnych jej sił rewolucyjnych. Styl jego wystąpień, ongi dobitny i klarowny, stał się w tych latach nieznośnie bombastyczny.

Rozbudzenie życia politycznego po r. 1856 zwróciło ku M-emu nadzieje «młodego pokolenia», napływającego do Paryża z zaboru rosyjskiego. Dla młodzieży tej M. za paru nawrotami urządzał kursy wiedzy wojskowej. W głośnym przemówieniu z 29 XI 1858 potępił program pracy organicznej, przeciwstawił mu hasło powstania zsynchronizowanego z uwłaszczeniem; szlachcie posiadającej poręczał życie i mienie pod warunkiem, że sfinansuje powstanie i weźmie w nim udział. Na razie ani ziemiaństwo, ani warszawscy millenerzy nie chcieli mieć nic wspólnego z M-m. Dopiero w jesieni 1859 nawiązał on stosunki z organizacją Akad. Medycznej w Warszawie za pośrednictwem K. Majewskiego. Mniej pomyślnie układała mu się współpraca z kołami N. Jankowskiego. W listopadzie 1860 M. udał się do Włoch, powołany przez G. Garibaldiego na dowódcę «legionu internacjonalnego» w Neapolu. Formacja ta nie doszła do skutku, lecz M. pod jej pozorem domagał się zasiłków z kraju, powołując się na poparcie Garibaldiego. W początku 1861 r. zachęcał «czerwoną» młodzież warszawską do natychmiastowego porwania za broń. Po wypadkach lutowych stronnikom swym nakazał zaniechać powstania i skupić się na akcji propagandowej. W ciągu t. r. wiązał główne nadzieje z pozyskaniem tzw. «młodej szlachty», lecz nie uzyskał jej finansowego poparcia. W jesieni 1861 r. M. stanął na czele szkoły wojskowej polskiej, założonej w Genui za poparciem rządu włoskiego. Już jednak w marcu 1862 szkoła wypowiedziała mu posłuszeństwo zrewoltowana jego apodyktycznością i intrygami. Coraz bardziej zrażając sobie dotychczasowych zwolenników, M. zwalczał każdą organizację krajową i emigracyjną, która nie chciała uznać w nim dyktatora. W październiku 1862 zaprotestował przeciw układowi Komitetu Centralnego Narodowego (KCN) z redakcją „Kołokoła”, w imię hasła jednolitej Polski w granicach 1772 r. Dla przeciwwagi Komitetowi Centralnemu zmontował konkurencyjną organizację tajną, z Komitetem Narodowym Rewolucyjnym na czele, przy czym demagogicznie domagał się od «czerwonych» powstania w chwili branki do wojska carskiego.

Przyśpieszenie terminu wybuchu powstania skłoniło członków KCN 19 I 1863 do ofiarowania M-emu dyktatury. M. akceptował ją 30 I odkładając ogłoszenie faktu do chwili pojawienia się na polskiej ziemi. Przybył na Kujawy 17 II, przegrał 2 bitwy: pod Krzywosądzem i Nową Wsią, a 23 II wyjechał ponownie za granicę. Zjawił się znów w Krakowie 12 III, protestując przeciw dyktaturze M. Langiewicza; przyczynił się też przez swoich zwolenników do dezorganizacji jego oddziału. Nie doszedł do porozumienia z Rządem Narodowym (RN), który mu oferował stanowisko bojowe w zamian za rezygnację z roszczeń do dyktatury. Powrócił do Paryża, gdy montowany przezeń oddział S. Malczewskiego został pobity pod Igołomią (4 V). Nie przestał jednak inspirować intryg przeciw RN w Warszawie. Mierosławczycy wzięli też udział w tzw. zamachu zielonoświątecznym, z kolei zaś ułatwili dojście do władzy K. Majewskiemu, który obiecywał M-emu wysoką funkcję i subsydium. Odnośne rokowania przeciągnęły się do września, gdy RN, opanowany przez «czerwonych», mianował M-ego «organizatorem jeneralnym wojska polskiego poza granicami zaboru moskiewskiego». M. traktował tę nominację jako równoznaczną z funkcją naczelnego wodza. R. Traugutt, doszedłszy do władzy, nie uznał tej interpretacji i w listopadzie udzielił M-emu dymisji. Obstając przy swoich prawach M. wytoczył urzędnikom narodowym za granicą szereg procesów przed sądami we Francji i w Belgii. Knuł też nadal, choć bezskutecznie, przeciw RN. W początkach 1864 r. wypowiedział M-emu posłuszeństwo najzaufańszy dotąd jego podkomendny J. Kurzyna.

Na lewicy emigracji postyczniowej M. liczył zrazu sporo zwolenników. Odrzucił jednak współpracę z najbardziej popularnym Zjednoczeniem Emigracji Polskiej, nie przestawał zaś szkalować w druku czołowych działaczy «czerwonych». W r. 1865 zawiązał Tow. Demokratyczne (TD), jako kontynuację TDP, sam w nim ujmując «szablę dyktatorską». Wkrótce zaczął usuwać zeń członków nie dość potulnych. W maju 1870 większość członków TD złożyła go z prezydentury. W czasie wojny francusko-pruskiej M. zachwalał swe wynalazki wojenne ministrowi Trochu. W styczniu 1871 komitet obrony miasta Lyonu mianował go komendantem «obozu ruchomego» jego pomysłu. Eksperyment ten pochłonął ponad 60 tys. franków i został zaniechany dopiero w pół roku po zakończeniu wojny.

Schyłek życia upłynął M-emu w ubóstwie i osamotnieniu. Rodziny nie założył, spuściznę swą przekazał siostrzeńcom. Zmarł w Paryżu 22 XI 1878, pochowany został na cmentarzu Montparnasse. Nie publikowane za życia fragmenty wspomnień z l. 1848 i 1860–3 ogłosili: M. Szarota (1927) i J. Frejlich (1924). Emigracyjna legenda uczciła M-ego jako jednego z czołowych «szermierzy wolności», puszczając w niepamięć jego długoletnie szkodnictwo, które z czasem uwypuklić miała nowsza historiografia.

 

Najczęściej reprod. litogr. Charpentiera z obrazu Fontaine’a, liczne inne litogr. francuskie i niemieckie, sceny historyczne, karykatury itp. reprod. w biografii M-ego napisanej przez Żychowskiego; W odmiennej konwencji litogr. J. d’Aubert, reprod. w: M. Tyrowicz: Wizerunki sprzed stulecia, Kr. 1955; Litogr. Becka, reprod. w: [Dąbrowski J.] Grabiec, Rok 1863, P. 1913; Rysunek w B. PAN reprod. w: Prendowska J., Moje wspomnienia, Kr. 1962; – Kozłowski E., Bibliografia powstania styczniowego, W. 1964; Tyrowicz, Tow. Demokr. Pol., (wykaz publikacji M-ego i bibliogr.); – Borejsza J., Emigracja polska po powstaniu styczniowym, W. 1966 (fot. ze schyłku życia); Falkowicz S., Idejno-političeskaja bor’ba v polskom osvoboditelnom dviženii, Moskva 1966; Górski K., Stanisław Krzemiński, Wil. 1936; Kalembka S., Towarzystwo Demokratyczne Polskie, Tor. 1966; Karbowski W., Zygmunt Padlewski, W. 1969; Kieniewicz S., Powstanie styczniowe, W. 1972 (reprod. portretu pędzla J. Kossaka); Kozłowski E., Gen. J. Hauke-Bosak 1834–1871, W. 1973; Limanowski B., Szermierze wolności, (1911); Owsińska A., Powstanie palatynacko-badeńskie 1849 r., Wr. 1965; Rzadkowska H., Marian Langiewicz, W. 1967; Sokołowska S., Młoda Polska, Wr. 1972; Żychowski M., L. Mierosławski, W. 1963 (wykaz archiwaliów), (rec. S. Kieniewicz, „Przegl. Hist.” T. 55: 1964 s. 534–541); – Avejde, Pokazanija; Dokumenty KCN i RN, Wr. 1968; Heltman W., Janowski J., Demokracja polska na emigracji, W. 1965; Potocki A., Raporty szpiega, W. 1973; Zbiór zeznań śledczych; Zjednoczenie Emigracji Polskiej, Wr. 1972; – Arch. PAN: Teka K. Górskiego; B. Czart.: rkp. 5682, 5685; B. Jag.: rkp. 6927, 6992, 6993, 7858; B. Narod.: rkp. 6583–6592; B. Ossol.: rkp. 5976; – Większość papierów M-ego uległa zniszczeniu ze zbiorami raperswilskimi.

Stefan Kieniewicz

 
 

Powiązane artykuły

 

Obrona Warszawy w 1831 r.

Powstańcy i cywile opanowali miasto już 30 listopada 1830 r. Namiestnik carski i garnizon rosyjski ewakuował się. Warszawa stała się centrum polityczno-administracyjnym i wojskowym powstania listopadowego,......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.