INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Ludwik Narbutt     

Ludwik Narbutt  

 
 
Biogram został opublikowany w 1977 r. w XXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Narbutt (Ostyk-Narbutt) Ludwik (1832–1863), naczelnik wojskowy pow. lidzkiego w r. 1863, pułkownik. Ur. 26 VIII w Szawrach w pow. lidzkim, ochrzczony został jako «pracowitej Krystyny Padewskiej nieprawego łoża syn». Matka była gospodynią we dworze Teodora Narbutta (zob.), który ożenił się z nią ok. r. 1840, zmienił jej nazwisko na Sadowska i legitymował wówczas swe przedślubne dzieci. N. chodził do szkoły przygotowawczej w Lidzie, prowadzonej przez pijarów, a następnie do gimnazjum w Wilnie (1846–50). W jesieni 1850 zaczął organizować w swej klasie tajny związek patriotyczny pod nazwą «Orzeł i Krzyż». Wydany jednak przez 2 kolegów i aresztowany, przyznał się do winy, umożliwiając tym samym wybronienie się w śledztwie swych towarzyszy. W marcu 1851 wymierzono mu 25 rózeg wobec klasy i sprowadzonych rodziców, po czym oddano w sołdaty, jednakże z prawem wysługi. Rodzinna wersja, jakoby w pułku w Kałudze spoliczkował oficera, który go nazwał «polskim buntownikiem», za co groził mu sąd wojenny, nie znalazła odbicia w aktach. Jako szeregowiec riazańskiego pułku piechoty odbył (1854–5) kampanię turecką na froncie azjatyckim, następnie zaś (1856–9) uczestniczył w walkach z góralami Kaukazu, zwłaszcza w likwidowaniu aułów w Małej i Wielkiej Czeczni. Legenda mówi o jego udziale w 90 potyczkach; stan służby wylicza ich ponad 20, w tym udział w szturmie Karsu. Wielokrotnie nagradzany za waleczność (Krzyż Św. Anny IV kl. 1858), został podoficerem w r. 1855, praporszczykiem w r. 1857. Otrzymał dymisję na własną prośbę w randze podporucznika, z prawem noszenia munduru. Wrócił na Litwę w r. 1861, ożenił się w sąsiedztwie z młodą wdową Amelią z Kuncewiczów Siedlikowską i osiadł w jej majątku, Sierbieniszkach. W końcu 1862 r. ofiarował usługi swe Komitetowi Prowincjonalnemu w Wilnie, który kierował na Litwie konspiracją «czerwoną». Został też wyznaczony na naczelnika wojskowego pow. lidzkiego. Wyruszył w pole w poł. lutego 1863, z kilku zaledwie ludźmi z ojcowskiego dworu, i krążąc po okolicy ogłaszał po wsiach manifest styczniowy. Nie usłuchał rozkazu Komitetu wileńskiego, który polecał mu przedzierać się w Mińszczyznę. Dn. 9 III z niespełna 100 ludźmi stoczył pierwszą pomyślną potyczkę pod Rudnikami (o kilkanaście km od Wilna), zdobywając broń. W ciągu 2 następnych miesięcy operował głównie w Puszczy Nackiej, między Lidą a Oranami, wymykając się zręcznie nieprzyjacielskim obławom, zapewne dzięki nabytej na Kaukazie znajomości wojny partyzanckiej. Oddział N-a, głównie złożony z chłopów, rzadko liczył więcej niż 200 ludzi, o czynach jego krążyły legendy. Bił się nie bez powodzenia pod Dubiczanami (11 IV) i Kowalkami (20 IV); pod datą 30 IV otrzymał N. od Rządu Narodowego nominację na pułkownika. Nie jest dotąd potwierdzona wersja, jakoby Wydział Zarządzający Prowincjami Litwy mianował N-a 31 III «naczelnym wodzem sił W. Ks. Lit. wszędzie, gdzie takowe w prostej z nim komunikacji pozostawać będą». Dn. 5 V 1863 N. na skutek zdrady Adama Bazylewicza Karpowicza dostał się w zasadzkę urządzoną przez oddział kpt. Timofiejewa pod Dubiczami. Już na początku starcia N. odniósł ranę, a kiedy unoszono go z pola bitwy otrzymał drugą, śmiertelną; oddział poszedł wówczas w rozsypkę. Gen. gub. wileński W. Nazimow na prośbę kpt. Timofiejewa dozwolił na publiczny pogrzeb N-a, lecz w kilka miesięcy później jego mogiła została zrównana z ziemią z rozkazu M. Murawiewa. W r. 1933 staraniem 76 p. piechoty im. L. Narbutta (z Lidy) ustawiono w tym miejscu obelisk z napisem: «Za naszą wolność i waszą». Śmierć N-a uczcili w poezji: T. Lenartowicz, D. Kamiński i W. Zadora.

Resztki rozproszonego oddziału zebrał brat N-a Bolesław (1845–1889), przed r. 1863 uczeń gimnazjum wileńskiego, pełniący funkcje adiutanta, lecz nieobecny w boju pod Dubiczami (gdyż N. wysłał go z misją do Feliksa Wysłoucha). Zdążał on z rozbitkami do partii Aleksandra Poradowskiego (Ostrogi), lecz już 12 V został rozproszony w starciu nad rzeką Kotrą (pod Hanelkami) w puszczy grodzieńskiej. W nie znanych bliżej okolicznościach ani też czasie (jeszcze bowiem we wrześniu 1863 awansowano go na porucznika) został schwytany (koło Druskienik?) i oddany pod sąd wojenny w Grodnie, który skazał go na śmierć. Młodociany wiek spowodował zmianę wyroku na zesłanie do Krasnojarska, skąd wrócił po kilku latach na mocy amnestii i osiadł w Szawrach. Zmarł w r. 1889 w Szawrach i tam został pochowany.

 

Obraz J. Berkmanna Śmierć Narbutta (olej.) 1913 Lwów; Reprod. obrazu E. Andriollego (uczestnik bitwy) pt. Śmierć Narbutta (Muz. Narod. w W.) w: Karbowski W., Ludwik Narbutt, Grodno 1935 (tu dalsza literatura i przedruk najważniejszych dokumentów); – Kozłowski, Bibliogr. powstania, (zestaw artykułów rocznicowych); D’jakov V. A., Dejateli russkogo i pol’skogo osvoboditel’nogo dviženija…, Moskva 1967; – D’jakov V., Miller I., Ruch rewolucyjny w armii rosyjskiej a powstanie styczniowe, Wr. 1967; Fajnhauz D., Ruch konspiracyjny na Litwie i Białorusi 1846–1848, W. 1965; Maksimaitiėnė O., Lietuvos sukileliu kovos 1863–1864 m., Vilnius 1969; Smirnov A., Vosstanie 1863 g. v Litve i Belorussii, Moskva 1963; – Dok. Rządu Narod.; Powstanie na Litwie 1863–4; Prasa tajna, I–II; Tabeńska E., Z doli i niewoli, Kr. 1897 s. 32–5; – Bibliogr do Bolesława Narbutta: Fot. w: Karbowski W., Ludwik Narbutt, Grodno 1935 s. 68; – Dok. Wydz. Wojny.

Stefan Kieniewicz

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.