INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Ludwik Skrzyński-Kmicic (Kmicic-Skrzyński)     

Ludwik Skrzyński-Kmicic (Kmicic-Skrzyński)  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1997-1998 w XXXVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Skrzyński-Kmicic (Kmicic-Skrzyński) Ludwik (1893–1972), generał brygady WP. Ur. 26 VIII w Odessie, w rodzinie ziemiańskiej pochodzącej z Wołynia, był synem Stanisława Modesta Skrzyńskiego i Józefy Elżbiety z Arciszewskich.

Jego rodzice przenieśli się z Polski do Tyflisu na Kaukazie, gdzie S. ukończył 7-klasowe gimnazjum. W Tyflisie wstąpił do rosyjskiej Partii Socjal-Rewolucyjnej. Po dwukrotnej rewizji policyjnej, w listopadzie 1911 wyjechał do Liège. Tu studiował na politechnice na wydz. chemicznym. W r. 1912 nawiązał kontakt z «Filaretami», a następnie wstąpił do Związku Strzeleckiego (ZS), w którym ukończył kurs podoficerski Szkoły Podchorążych. Na przełomie 1913 i 1914 r. przeniósł się na politechnikę w Nancy we Francji, gdzie zaliczył dwa semestry. Jednocześnie zorganizował tu tzw. V pluton kompanii belgijskiej ZS; do wybuchu pierwszej wojny światowej był komendantem i instruktorem plutonu. Latem 1914 S. przyjechał do Krakowa; 29 VII t. r. stawił się w Oleandrach na kurs oficerski ZS. W nocy z 2 na 3 VIII t. r. wyruszył w składzie pierwszego patrolu konnego Władysława Beliny-Prażmowskiego, tzw. siódemki na zwiad do Król. Pol. W walkach oddziału kawalerii, awansowany z czasem na kaprala, brał udział do maja 1915, kiedy to na własną prośbę został przeniesiony z 1. p. ułanów do 7. kompanii II batalionu 5. pp Legionów. Odbył z nim szlak bojowy aż do Leśniówki włącznie. W bitwie pod Ujazdowem został kontuzjowany w głowę i częściowo stracił wzrok. Po rekonwalescencji, w lutym 1916, już jako sierżant, wrócił do 1. p. ułanów Legionów. Dn. 1 XI 1916 awansował na chorążego, a 1 IV 1917 na podporucznika. W Legionach przybrał pseud. Kmicic i następnie używał go jako drugi człon nazwiska (oficjalne zezwolenie woj. poleskiego uzyskał w listopadzie 1928 na zmianę rodowego nazwiska Skrzyński na Skrzyński-Kmicic, ale już w lutym 1929 za zgodą woj. poleskiego zmienił brzmienie nazwiska na Kmicic-Skrzyński).

W związku z kryzysem przysięgowym w Legionach Polskich, S.-K. był od 26 VII 1917 internowany w obozie w Beniaminowie; stąd, jako jeden z ostatnich, został zwolniony 5 IX 1918. Nawiązał wówczas kontakt z Polską Organizacją Wojskową. Od 1 XI t. r. jako adiutant rtm. Gustawa Orlicz-Dreszera brał udział w rozbrajaniu załogi austriackiej w Chełmie. Dn. 15 XI awansował na porucznika. Wysłany do Włodawy, objął tam funkcję komendanta powiatowego, przeprowadził wybory do rady miejskiej i powołał burmistrza miasta (przez pewien czas sam sprawował ten urząd). Jednocześnie organizował 1. szwadron 1. p. ułanów (późniejszy 1 p. szwoleżerów). Zimą 1918/19 brał udział w walkach z Ukraińcami na Wołyniu. Od kwietnia 1919 jako II zastępca dowódcy 1. p. szwoleżerów uczestniczył w wyprawie wileńskiej. W nocy z 6 na 7 VII t. r. został ciężko ranny w pierś pod wsią Worobje, niedaleko Wilejki. Przeszedł długą rekonwalescencję. W grudniu 1919 został mianowany rotmistrzem, a w kwietniu 1920 majorem, i powrócił na front.

Podczas wyprawy kijowskiej dowodzony przez S-ego-K-a szwadron zdobył miejscowość i stację kolejową Teterew (26 IV 1920). Po śmierci rtm. Stanisława Radziwiłła (28 IV) przez miesiąc był szefem sztabu 7. brygady kawalerii, której podlegał 1. p. szwoleżerów. Z tego stanowiska odszedł na własną prośbę ponownie na stanowisko zastępcy dowódcy 1. p. szwoleżerów. Dn. 16 VII 1920 S.-K., po przebiciu się z Równego do Łucka 1. p. szwoleżerów, którym w zastępstwie dowodził, otrzymał nominację na stanowisko dowódcy 16. P. Ułanów Wielkopolskich. Po przeprowadzeniu reorganizacji i uzupełnieniu pułku pod Zamościem S.-K. został skierowany na front w składzie 4. brygady jazdy płk. Orlicz-Dreszera. Już w dn. 25–28 VII t.r. pułk toczył ciężkie boje najpierw pod Smarzewem i Szczurowicami, a następnie na linii Cyców-Białystok w ramach Grupy Operacyjnej Jazdy płk. Adama Nieniewskiego i Brygady «4–B» mjr. Zygmunta Piaseckiego. W sierpniu t. r., S. dowodził pułkiem w czasie operacji zajęcia Suwalszczyzny oraz w walkach pościgowych od Niemna po Głębokie.

Po zakończeniu działań wojennych S.-K. wraz z pułkiem stacjonował w Bydgoszczy. W marcu 1921, na własną prośbę, odszedł na sześciomiesięczny kurs wyszkolenia w Obozie Szkolnym Jazdy (późniejsze Centrum Wyszkolenia Kawalerii) w Grudziądzu. Od 22 X 1921 do 24 X 1924 był dowódcą 11. p. ułanów w Ciechanowie. W kwietniu 1924 awansował na podpułkownika ze starszeństwem z dn. 1 VII 1923. Przez rok (1924–5) był słuchaczem IV kursu doszkolenia w Wyższej Szkole Wojennej. Od 16 X 1925 do 16 IX 1926 był szefem sztabu 2. Dyw. Kawalerii, dowodzonej przez gen. Orlicz-Dreszera. W czasie przewrotu majowego 1926 r. S.-K. brał udział w walkach po stronie Józefa Piłsudskiego. M. in. dowodził na polecenie gen. Orlicz-Dreszera 1. p. strzelców konnych (w zastępstwie niedysponowanego dowódcy pułku). Z kolei S.-K. był szefem Wydz. Ogólnego Dep. Kawalerii Min. Spraw Wojskowych (do 27 VI 1927), a następnie do 1 III 1929 tzw. oficerem instrukcyjnym w Korpusie Ochrony Pogranicza. Z dn. 1 I 1928 S.-K. awansował na pułkownika Sztabu Generalnego (dyplomowego). Dn. 1 III 1929 został dowódcą XVIII Brygady Kawalerii (BK) «Białystok», przemianowanej w r. 1937 na Podlaską BK. Na przełomie l. 1931 i 1932 odbył kurs w Centrum Wyższych Studiów Wojskowych z zachowaniem stanowiska dowódcy brygady. Dn. 1 III 1938 awansował na stopień generała brygady. W okresie dwudziestolecia niepodległości S.-K. uzyskiwał w czasie służby rozbieżne oceny: w r. 1924 gen. Tadeusz Rozwadowski napisał: «Bardzo inteligentny i czynny oficer jazdy z dużą inicjatywą i talentem taktycznym. Choć jeszcze mało doświadczony». Natomiast płk Stefan Rowecki w r. 1939, sporządzając oceny generałów na użytek prywatny («pro memoria»), zaliczył go do grupy trzech generałów, o której napisał: «To dowódca brygady kawalerii, bez ducha i temperamentu kawaleryjskiego, to rzemieślnik, detalista kawaleryjski…».

Wybuch wojny polsko-niemieckiej we wrześniu 1939 zastał Podlaską BK zmobilizowaną (24 VIII t. r.) w rejonie Stawiski–Korzeniste na północ od Łomży. W nocy z 3 na 4 IX oddziały brygady wdarły się na teren Prus Wschodnich, w rejon Belcząc pod Białą. Wskutek silnego ognia artylerii niemieckiej i poniesionych strat (kilkudziesięciu zabitych i rannych żołnierzy) S.-K. zarządził przerwanie akcji; 5 IX brygada została wycofana do odwodu Samodzielnej Grupy Operacyjnej (SGO) «Narew» i skoncentrowana na wschód od Ostrowi Mazowieckiej. Dn. 10 IX część BK dowodzonej przez S-ego-K-a wykonała wypad na Brok w celu opanowania mostu na Bugu, ale gdy okazało się, że most jest zniszczony, S.-K. wycofał swe oddziały do Złotorii. W czasie bitwy pod Domanowem koło Briańska, Podlaska BK podzieliła się na dwie części; pozostałe pod komendą S-ego-K-a szwadrony (ok. 5–6) podjęły samotny marsz w kierunku Kanału Królewskiego (15–16 IX). Po wkroczeniu 17 IX Armii Czerwonej na terytorium Polski S.-K. podporządkował się gen. Franciszkowi Kleebergowi. Dn. 22 IX stanął na czele delegacji do przeprowadzenia rozmów z delegacją radziecką w Dorotyszczach; do rozmów tych jednak nie doszło. Dowodząc ok. dziesięcioma szwadronami, S.-K. staczał utarczki z oddziałami Armii Czerwonej oraz z Ukraińcami. Dn. 27 IX w rejonie Włodawy przekroczył Bug. Dn. 5 X zabezpieczał północne skrzydło SGO «Polesie» w walkach z Niemcami pod Kockiem. Po wyczerpaniu amunicji skapitulował wraz z siłami SGO «Polesie». Wzięty do niewoli przebywał m. in. w Oflagu II D Grossborn (Borne), IV A Hohenstein, IV B Koenigstein, VIII E Johannisbrunn i VII A Murnau. Jako najstarszy stopniem oficer Oflagu II D zaprotestował we wrześniu 1944 przeciwko aresztowaniu przez Gestapo oficerów z grupy płk. dypl. Witolda Morawskiego współpracujących z organizacją konspiracyjną «Odra». Udzielał się też społecznie, m. in. poparł pomysł zorganizowania olimpiady obozowej.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej S.-K. został uwolniony z obozu przez wojska brytyjskie. Udał się do Włoch, gdzie wstąpił do II Korpusu Polskiego. Po ewakuacji w r. 1946 Korpusu do Wielkiej Brytanii znalazł się w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia w Moghull pod Liverpoolem. Po demobilizacji w 1947 r., pracował jako robotnik najpierw w fabryce w Londynie, następnie w Manchesterze. Był członkiem wielu kół pułkowych kawalerii, Instytutu im. Józefa Piłsudskiego w Londynie i Nowym Jorku, założycielem Koła Przyjaciół Instytutu im. Piłsudskiego w Manchesterze, od r. 1964 prezesem Koła Beliniaków. Jednocześnie, głównie na łamach „Przeglądu Kawalerii i Broni Pancernej”, publikował wiele artykułów o tradycji jazdy polskiej oraz wspomnień i relacji z obu wojen światowych. Wspólnie z rtm. rezerwy J. Dudzińskim był autorem opracowania Dzieje wojenne 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego, przechowywanego w aktach Koła Pułkowego tegoż pułku w Londynie. Zmarł 14 II 1972 w Manchesterze, pochowany został na South End Cemetery. Odznaczony był m. in.: Orderem Virtuti Militari 5 kl., Krzyżem Niepodległości, Orderem Polonia Restituta 4 kl., Krzyżem Walecznych 11-krotnie, Medalem X- i XX-lecia Odzyskania Niepodległości, Krzyżem Oficerskim Gwiazdy Rumuńskiej oraz łotewskim medalem za wojnę 1919–1920.

S.-K. był dwukrotnie żonaty: po raz pierwszy (22 VIII 1919) ze Stefanią Janiną z Dunin-Wąsowiczów, a po rozwodzie z nią w kwietniu 1926 i zmianie wyznania rzymskokatolickiego na ewangelicko-augsburskie w r. 1927, poślubił Marię Irenę z Dziewanowiczów, 1.v. Czechowiczową. Z pierwszego małżeństwa miał dwu synów: Andrzeja (ur. 1921) i Władysława (ur. 1924); obaj polegli w powstaniu warszawskim 1944 r.

 

Enc. Wojsk., VII; Kryska-Karski–Żurakowski, Generałowie, [Wyd. 2], W. 1991 (fot.); Mierzwiński Z., Generałowie II Rzeczypospolitej, W. 1990 (fot.); Stawecki P., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, W. 1994; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928, 1932; – Bielski M., Generał Ludwik Kmicic Skrzyński (1893–1972). (Szkic biograficzny), w: Europa Orientalis, Tor. 1996 s. 525–32; Czubiński A., Przewrót majowy 1926 roku, W. 1989; Karcz J., Kryński W., Zarys historii wojennej 1-go Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego, W. 1931 s. 12, 14, 36; Kowalski H., Gen. Ludwik Kmicic-Skrzyński, „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” 1972 nr 9 (fot.); Majchrowski J. M., Przebieg karier życiowych generałów Wojska Polskiego wywodzących się z Pierwszej Kompanii Kadrowej, „Studia Hist.” 1986 z. 3 s. 386–7, 390, 398; Pollack J., Jeńcy polscy w hitlerowskiej niewoli, W. 1986; Stawecki P., Oficerowie dyplomowani Wojska Drugiej Rzeczypospolitej, Wr. 1997; Wojciechowski J. S., 1 szwadron 1 Pułku Ułanów (Szwoleżerów), listopad 1918 r. – luty 1919 r. W 75 rocznicę odzyskania Niepodległości, „Chełmskie Zesz. Hist.” 1993 s. 91–108 (fot.); W 50-lecie powstania Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, Oprac. W. Chocianowicz, Londyn 1969; Wróblewski J., Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” 1939, W. 1989 (fot.); – Kutrzeba T., Wyprawa kijowska 1920 roku, W. 1937; Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich, W. 1917; Rowecki S., Wspomnienia i notatki autobiograficzne (1906–1939), W. 1988; Szawłowski R. [„Karol Liszewski”], Wojna polsko-niemiecka 1939, W. 1996 I–II; Wojna obronna Polski 1939. Wybór źródeł, Red. E. J. Kozłowski, W. 1968; Wrzesień 1939 w relacjach i wspomnieniach, Wybór i oprac. M. Cieplewicz, E. Kozłowski, W. 1989; Zrzeszenie Kół Pułkowych Kawalerii. Wystawa – kolekcja Generała Brygady Ludwika Kmicic-Skrzyńskiego z okazji jej przekazania Instytutowi Polskiemu i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w dniu Święta Kawalerii 22 X 1972 r., Londyn 22 X – 12 XII 1972 r. (tu życiorys S-ego-K-a i fot.); – CAW: Akta personalne 2035 (m.in. życiorys S-ego-K-a, mszp.); – Arch. Inst. Pol. i Muz. im. Gen. Sikorskiego w Londynie: Fragment listy personalnej 66/2 – kserokopia (stąd informacja o zmianie brzmienia nazwiska S-ego-K-a na Kmicic-Skrzyński) – w posiadaniu Anny Wiekluk z Kr.

Piotr Stawecki

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.