INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Maciej Aleksander Sołtyk h. własnego  

 
 
1679 - 1749-12-08
Biogram został opublikowany w latach 2000-2001 w XL tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sołtyk Maciej Aleksander h. własnego (1679–1749), biskup sufragan chełmiński. Ochrzczony 26 II 1679, był najstarszym synem Aleksandra Nikodema, cześnika bracławskiego, potem stolnika kamienieckiego, i jego pierwszej żony Zuzanny z Gołyńskich, bratem kaszt. lubelskiego Józefa Franciszka (zob.), kaszt. przemyskiego Mikołaja Aleksandra (zob.), przyrodnim bratem kaszt. sandomierskiego Michała Aleksandra (zob.).

Spowinowacony z wpływowym prałatem Teodorem Potockim, S. zapewne jego m.in. protekcji zawdzięczał wykształcenie i dalszą karierę. Studia filozoficzne i teologiczne odbył najpierw na Uniw. Krak., a następnie w Rzymie. W r. 1699, po przyjęciu 6 X niższych święceń, został kapelanem T. Potockiego, od 11 IV t.r. bpa chełmińskiego. Dn. 22 XII 1700 wszedł jako kanonik do katedralnej kapituły chełmińskiej, 3 III 1702 dostał w niej prałaturę kustosza. Dn. 1 V 1706 otrzymał święcenia kapłańskie. Od wiosny 1707 do jesieni r.n. pośredniczył w rokowaniach popierającego Stanisława Leszczyńskiego T. Potockiego z przebywającym w Opawie nuncjuszem papieskim N. Spinolą w sprawie mediacji Stolicy Apostolskiej wobec konfederatów sandomierskich. Bp Potocki, przenosząc się w r. 1712 na bpstwo warmińskie, wziął ze sobą S-a, który objął funkcję biskupiego kanclerza, a 17 II 1714 instalował się na kanonii w kapitule warmińskiej. Przez dłuższy czas S. towarzyszył Potockiemu w jego działalności kościelnej i publicznej. W październiku i listopadzie 1718 przebywał wraz z nim na sejmie grodzieńskim. Następnie, gdy Potocki nie zdecydował się na udział w sejmie z limity na przełomie l. 1719 i 1720, reprezentował w Warszawie zarówno interesy biskupa, jak i kapituły warmińskiej, m.in. wszedł wówczas w skład komisji mającej rozpatrzyć pretensje kapituły wobec spadkobierców poprzedniego bpa warmińskiego Andrzeja Chryzostoma Załuskiego. Ponownie, wraz z bpem Potockim, był na sejmie z września-listopada 1720 r. W t.r. był też deputatem kapituły chełmińskiej do Tryb. Kor., a w styczniu 1721 został jej dziekanem. Z początkiem t.r. wspólnie z kanonikiem Maciejem Antonim Kunickim przedstawił bpowi Potockiemu do akceptacji nowe statuty kapituły warmińskiej. W maju t.r. przeprowadził lustrację wsi Potkajmy w komornictwie lidzbarskim. W r. 1722 dwukrotnie był z Potockim w Warszawie. Jesienią t.r. jako delegat tejże kapituły (wraz z kanonikiem Dominikiem Sienieńskim) towarzyszył bpowi Potockiemu na sejmie. W związku z przewidywanym przejściem Potockiego na arcybiskupstwo gnieźnieńskie zabiegał, by przy obsadzaniu diec. warmińskiej nie doszło do naruszenia praw kapituły. W sprawie tej interweniował w nuncjaturze, u króla Augusta II i u samego kandydata na nowego ordynariusza Krzysztofa Antoniego Szembeka, którego później, 18 V 1725, witał przy wjeździe do Fromborka.

Prymas Potocki nadal otaczał S-a swoją protekcją. Dn. 12 XII 1725 został S. archidiakonem łowickim (był nim do sierpnia 1728), a 25 II 1726 otrzymał prezentę na kantorię w kapitule gnieźnieńskiej (instalacja 17 IV t.r.); kapitułę tę reprezentował na sejmie grodzieńskim w t.r. Dn. 7 IV 1729 uzyskał prepozyturę gnieźnieńską; w kapitule był dość czynny, brał udział w obradach kapituł generalnych w Gnieźnie. Dn. 6 VIII 1728 został także archidiakonem chełmińskim, zapewne w tym czasie uzyskał również probostwo kościoła św. Jana w Toruniu. Był też wówczas prepozytem kolegiackiej kapituły łęczyckiej. Co najmniej do początku lipca 1731 zachował swoją rezydencję kanonicza we Fromborku. W l. 1728 i 1732 jako deputat do Tryb. Kor. z kapituły gnieźnieńskiej pełnił funkcję prezydenta trybunału. Z końcem r. 1728 bp chełmiński Feliks Kretkowski zaproponował mu objęcie sufraganii. Zachęcony przez prymasa Potockiego wyraził zgodę i 7 II 1729 uzyskał potwierdzenie papieża Benedykta XIII wraz z prekonizacją na bpa tytularnego margarytańskiego. Dn. 27 III r.n. Potocki konsekrował go w Łowiczu. Zapewne od początku r. 1733 był S. nadto opatem komendatoryjnym norbertanów w Witowie w pow. piotrkowskim.

Podczas bezkrólewia w r. 1733 po śmierci Augusta II, udzielił S. poparcia kandydaturze Stanisława Leszczyńskiego. Obawiając się represji ze strony interweniujących w Polsce po stronie Augusta III Rosjan i Sasów, przeniósł się w r. 1734 do pobliskiego Turowa w Prusach Książęcych. Dopiero z początkiem r.n. powrócił do diec. chełmińskiej. Zarządzał nią od 5 I 1735 do 10 XI 1736 podczas wakansu na stolicy biskupiej. Wiosną 1735 ciężko chorował w Lubawie. Od 2 XI 1739 do 5 I 1740 znowu przejściowo zarządzał, jako administrator, diec. chełmińską. Nowy bp Andrzej Stanisław Załuski powierzył mu w kwietniu 1742 nadzór nad sądem konsystorskim. Dn. 18 VIII 1742 objął S. także obowiązki wikariusza generalnego i oficjała sądowego diec. chełmińskiej. Drugim wikariuszem mianował Załuski kanonika Pawła Dromlera, który faktycznie zarządzał diecezją podczas długich nieobecności ordynariusza zajętego, jako kanclerz, sprawami państwowymi. Wg Antoniego Liedtkego przeprowadził S. w r. 1742 częściową wizytację diec. chełmińskiej, ale w świetle nowszych badań stwierdzenie to nie znajduje potwierdzenia źródłowego. Dn. 22 IV 1743 pozwał S. przed sąd biskupi radę miejską Torunia w związku z budową w tym mieście nowego kościoła ewangelickiego. Po interwencjach torunian na dworze królewskim bp Załuski nakazał S-emu skasować ten pozew. W tym czasie S. prowadził też spory z radą Brodnicy (do r. 1744). Dn. 31 VIII 1743 uroczyście witał w toruńskim kościele św. Jana bpa Załuskiego, przeprowadzającego wizytację głównych parafii swej diecezji. Dn. 12 X t.r. przybrał sobie na koadiutora prepozytury w kapitule gnieźnieńskiej bratanka Kajetana Sołtyka (zob.); uczestniczył też w jego konsekracji na biskupa sufragana kijowskiego w Toruniu 9 XI 1749. Od 23 VIII 1746 do 3 VII r.n. po raz trzeci pełnił funkcję administratora diec. chełmińskiej po przejściu bpa Załuskiego do Krakowa. Dn. 1 X 1747 uczestniczył w Elblągu w konsekracji Wojciecha S. Leskiego na bpa chełmińskiego. S. zajmował się głównie działalnością wewnątrzkościelną, przejawiając dużą aktywność i gorliwość. Bp Załuski w relacji do Rzymu o stanie diec. chełmińskiej z 5 IX 1743 wyrażał się o nim z wielkim uznaniem. S. zmarł w Chełmnie 8 XII 1749.

 

Portret S-a (rys. tuszem) znajdował się w zbiorze rycin zgromadzonych w Heilsbergu (Lidzbarku) przez Ignacego Krasickiego (do pocz. XX w. [1945?] w B. Królewskiej w Berlinie); – Estreicher; Hierarchia catholica medii aevi, V; Oracki, Słown. Warmii, Prus Ks., II; Słownik biograficzny kapituły warmińskiej, Olsztyn 1996; Niesiecki; Wieteska, Katalog prałatów kapit. łowickiej od 1433 do 1970, W. 1971; Woelky C. P., Der Katalog der Bischöfe von Culm, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” Bd. 6: 1878 s. 433, 435; Korytkowski, Prałaci gnieźn., III; Mańkowski A., Prałaci i kanonicy katedralni chełmińscy, Tor. 1928 s. 198–9; – Brachvogel E., Die Bildnisse der ermländischen Bischöfe, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” Bd. 20: 1917 s. 598; Dittrich F., Der Dom zu Frauenburg, tamże Bd. 18: 1911–13 s. 688; Dygdała J., Adam Stanisław Grabowski (1698–1766), biskup, polityk, mecenas, Olsztyn 1994; Eichhorn A., Geschichte der ermländischen Bischofswahlen, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” Bd. 2: 1863 s. 83, 85, 87–8, 93–4, 97, 104, 106, 108–9, 127, 434; Feldman J., Polska w dobie wojny północnej, Kr. 1925; Frydrychowicz R., Die Culmer Weihbischöfe, Danzig 1905 s. 19–22; Kolberg A., Analecta Warmiensia, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” Bd. 7: 1881 s. 69; Liedtke A., Zarys dziejów diecezji chełmińskiej do 1945 roku, Pelplin 1994 s. 67; Szorc A., Dom dla konwertytów w Braniewie 1722–1945, Studia Warmińskie VI, Olsztyn 1969 s. 215–16; tenże, Dominium Warmińskie 1243–1772, Olsztyn 1990; Wałęga S., Dzieje polityczne Torunia u schyłku Rzeczypospolitej, Tor. 1933 s. 239–41; Żochowski H., Die Seelsorge im Ermland unter der Bischof Christoph Andreas Johann Szembek 1724–1740, Osnabrück 1993; – Urk.-buch d. Bisthums Culm, II 1127, 1132; – „Kur. Pol.” 1732 nr 237, 1749 nr 687–688; – Arch. Diec. w Pelplinie: A 9 k. 15, A 12 s. 35, 104, B I 13 k. 19v., C 49 s. 1, 913–914; B. Korn.: rkp. 37 k. 237; Uniw. im. S. Wyszyńskiego (dawniej Akad. Teologii Katol.) w W.: Dygdała B., Andrzej Stanisław Załuski jako biskup chełmiński (1739–1746), W. 1997 (mszp. pracy magisterskiej).

Jerzy Dygdała

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Józef Franciszek Sołtyk

brak danych - przed 25 maja 1735 kasztelan lubelski
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.