INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Maciej Łącki h. Lis  

 
 
1505 - 1557-11-11
Biogram został opublikowany w 1973 r. w XVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Łącki Maciej h. Lis (ok. 1505–1557), prawnik, profesor i rektor Akad. Krak., scholastyk kujawski, archidiakon gnieźnieński. Ur. we wsi Łąkie «Nadolne» lub jednej z kilku sąsiednich miejscowości o podobnej nazwie w pow. włocławski, syn Jana, pochodził z średnio zamożnej rodziny szlacheckiej. Spokrewniony przez matkę z Jakubem z Ercieszewa, kanonistą i rektorem Uniw. Krak., zapewne pod jego opieką odbył w l. 1515–24 studia na Wydziale Artium, a następnie, bezpośrednio po promocji magisterskiej (1524), rozpoczął praktykę prawniczą w konsystorzu krakowskim, którą przez kilka lat (1524–7) łączył z docenturą na Wydziale Filozoficznym i obowiązkami notariusza uniwersyteckiego. Wykłady docenckie przerwał zresztą już na wiosnę 1527, poświęciwszy się studiom prawniczym, które w r. 1529 zapewniły mu doktorat prawa kanonicznego, a ok. r. 1533 najniższą na tym Wydziale kolegiaturę związaną z senioratem Bursy Długosza. Działalność nauczycielską na katedrze prawa kanonicznego – jako «iuris canonici lector Ordinarius» występuje po raz pierwszy w r. 1536 – uprawiał tylko do r. 1537, powołany bowiem przed r. 1532 na urząd archidiakona pomorskiego w kapitule włocławskiej, jeszcze przed przyjęciem do kapituły gnieźnieńskiej (12 IV 1540) przeszedł na służbę arcbpa J. Latalskiego jako kanclerz kurii prymasowskiej, uzyskawszy w tym celu w dn. 4 X 1537 najpierw roczny, potem wielokrotnie prolongowany urlop od zajęć uniwersyteckich. Obowiązki kanclerza, a z czasem zaufanego doradcy i powiernika trzech kolejnych zwierzchników Kościoła polskiego (J. Latalskiego, P. Gamrata, M. Dzierzgowskiego) oderwały go niemal całkowicie na blisko dwa dziesiątki lat od pracy w uniwersytecie. W l. 1537–55 tylko sporadycznie pojawiał się na konwokacjach uniwersyteckich, przekładając widać karierę kościelną nad egzystencję profesora Akademii i skromne dochody altarii w kolegiacie Św. Anny, jaką zajmował w l. 1531–3. «Magnus praelatus» – jak nazwie go jedyna ze współczesnych zapisek – równocześnie z objęciem kanonii gnieźnieńskiej instalował się 13 IV 1540 na archidiakonat śremski, z którego w r. 1542 przeszedł na archidiakonat poznański. W r. 1544 zamienił archidiakonat pomorski w kapitule włocławskiej na scholasterię kujawską, wreszcie na wiosnę (7 IV) 1547 otrzymał po F. Padniewskim kanonię krakowską, dochodząc z czasem dzięki protekcji prymasa M. Dzierzgowskiego do godności archidiakona gnieźnieńskiego (po M. Śliwnickim 3 IX 1551) i prawdopodobnie w tym samym czasie do dziekanii łowickiej. W Akademii, jak się zdaje, dość krytycznie oceniano jego długoletnią absencję od zajęć uniwersyteckich, chociaż ze względu na wpływową pozycję, jaką zajmował u boku trzech kolejnych prymasów, tylko powściągliwie – m. in. w l. 1544–50 – przypominano mu o obowiązku rezydencji i podjęciu wykładów.

Jak większość współczesnych jurystów uniwersyteckich, był Ł. raczej utalentowanym organizatorem i administratorem niż uczonym i teoretykiem. Wyniesioną ze studiów krakowskich wiedzę i doświadczenie – przypisywany mu w epitafium z r. 1698 tytuł padewskiego doktora obojga praw polega prawdopodobnie na nieporozumieniu – zużytkował Ł. przede wszystkim w praktyce kancelaryjnej w kurii gnieźnieńskiej i jako znawca prawa kościelnego, m. in. przy rozstrzyganiu spornych problemów procesowych, redagowaniu dokumentów i wydawaniu orzeczeń prawnych w kapitułach: gnieźnieńskiej, krakowskiej i włocławskiej. Już w czasie działalności wykładowej na uniwersytecie w l. 1535–7 wchodził w skład kilku komisji, m. in. dla rewizji aktu erekcyjnego kościoła Św. Anny, opracowania podstaw prawnych przywileju dziedziczenia przez Akademię po sześciu zmarłych duchownych diecezji krakowskiej; jako archidiakon pomorski i poznański kilkakrotnie delegowany był do załatwienia sporów granicznych w dobrach kapitulnych i zatargów majątkowych. Dowodem uznania, jakim cieszył się w kapitule włocławskiej, było wybranie go 31 I 1542 na administratora diecezji sede vacante po śmierci bpa Ł. Górki; podobnym zaufaniem obdarzał go arcbp M. Dzierzgowski, w którego imieniu objął w r. 1546 zarząd archidiecezji. W t. r. został delegowany do Krakowa dla wyegzekwowania spadku po P. Gamracie dla katedry gnieźnieńskiej. Rychło stał się jednym z głównych referentów od spraw synodalnych w kurii prymasowskiej oraz kapitułach: kujawskiej i krakowskiej, jako delegat na synody w l. 1532, 1547, 1551 oraz członek komisji (obok S. Górskiego i Zygmunta ze Stężycy) do przygotowania materiałów na synody: łęczycki (1555), łowicki (1556), piotrkowski (1557). Niezależnie od tych urzędowych funkcji spełniał również inne poufne misje z polecenia J. Latalskiego, P. Gamrata (na co w r. 1541 otrzymał specjalny urlop z uniwersytetu), przede wszystkim zaś M. Dzierzgowskiego, z ramienia którego jeździł kilkakrotnie na dwór królewski i królowej Bony, a w r. 1550 został wysłany w nie znanym bliżej poselstwie do Rzymu.

Powróciwszy ok. r. 1555 do pracy w Akademii, raczej chyba z tytułu piastowanych wysokich godności kościelnych, niż za zasługi dla uniwersytetu, został w półr. zim. 1555/6 powołany na urząd rektorski; godność tę piastował jeszcze dwukrotnie (1556/7), utrzymując do końca życia bliskie stosunki z M. Dzierzgowskim, z ramienia którego w r. 1551 wszedł do komisji dla ocenzurowania „Konfesji” S. Hozjusza, a w r. 1556 zajął się wraz z M. Kromerem przygotowaniem do druku nowego wydania tego dzieła. Zaprzyjaźniony był z M. Kromerem – którego zapewne poznał w czasie wspólnej pracy na dworze P. Gamrata – oraz Zygmuntem ze Stężycy (obydwaj zostali egzekutorami jego testamentu). Zmarł nagle w Krakowie 11 XI 1557, pozostawiając zapis cennych klejnotów dla Uniw. Krak.

 

Nagrobek (epitafium) z czerwonego marmuru w katedrze na Wawelu, reprod.: Cerchowie M. i S., Pomniki Krakowa, Wyd. F. Kopera, Kr.–W. 1904 II 236; Pomnik nagrobkowy (wspólnie z krewniakiem F. Łąckim) z r. 1698 w kolegiacie łowickiej; – Estreicher; Boniecki; Uruski; Korytkowski, Prałaci gnieź., 519–21; Łętowski, Katalog bpów krak., III 291; – Barycz, Historia UJ, s. 432–3; Nowacki J., Dzieje archidiecezji poznańskiej, P. 1964 II 294, 305; – Acta rectoralia, I–III; Acta Tom., XIII–XV; Akta kapituł z w. XVI, I cz. 1 s. 98 i passim; Album stud. Univ. Crac., II 162; Cod. Univ. Crac., IV–V; Conclusiones Univ. Crac.; Hosii epistolae; Korespondencja A. Zebrzydowskiego z l. 1546–1553, Wyd. W. Wisłocki, Kr. 1878; Liber diligentiarum; Statuta nec non liber promotionum; – Arch. UJ: rkp. 69 s. 71.

Leszek Hajdukiewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.