INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Maciej Sulejman Sulkiewicz     
Biogram został opublikowany w latach 2007-2008 w XLV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sulkiewicz Maciej Sulejman (1865–1920), generał-major armii rosyjskiej, premier rządu Republiki Krymskiej w r. 1918, szef sztabu Armii Azerbejdżanu.

Ur. 20 VI w rodzinie szlacheckiej Tatarów polsko-litewskich w majątku Kiemiejsze (pow. lidzki), był synem Aleksandra, podpułkownika huzarów w armii rosyjskiej, i Rozalii z Sobolewskich. Wpisany został do ksiąg metrykalnych muzułmańskiej parafii w Niekraszuńcach.

Podobnie jak wielu ówczesnych polsko-litewskich Tatarów, S. wybrał karierę wojskową; uczył się w Michajłowskim Korpusie Kadetów w Woroneżu, a od 1 IX 1883 w Michajłowskiej Szkole Artylerii, gdzie 6 IV 1884 otrzymał stopień junkra porte-épée. Naukę ukończył 11 IV 1886 jako prymus w randze podporucznika, z jednoczesnym skierowaniem do 6. Brygady Artylerii w celu odsłużenia czterech i pół roku w zamian za naukę szkolną. Służył tam kolejno w 3. i 4. baterii i 23 XI 1888 awansował do stopnia porucznika. Dn. 14 VIII 1889 otrzymał skierowanie do Mikołajewskiej Akad. Sztabu Generalnego w Petersburgu i 3 X t.r. został jej słuchaczem. W r. 1891 z powodu choroby przerwał na rok naukę, służył natomiast w Głównym Dowództwie Artylerii. Dn. 15 IX 1892, po ponownym zdaniu egzaminów, wrócił na studia, a po ich ukończeniu, rozkazem Sztabu Generalnego z 4 X 1893, został skierowany na kurs uzupełniający, który 1 V 1894 zaliczył z wyróżnieniem. Następnie przydzielono go do Sztabu Generalnego i skierowano do służby od czerwca t.r. w Odeskim Okręgu Wojskowym, z obowiązkiem odsłużenia w armii sześciu lat w zamian za naukę w akad. wojskowej. Awansował tam 15 VII do stopnia kapitana sztabowego (sztabs-kapitana), a 20 VII – kapitana. Wraz ze sztabem VII Korpusu Wojskowego uczestniczył w sierpniu t.r. w ćwiczeniach pod Jekaterynosławem; oddelegowany następnie do sztabu Odeskiego Okręgu Wojskowego kilkakrotnie wyjeżdżał służbowo na Krym. Potem służył kolejno jako adiutant sztabu 34. DP (od 21 VIII 1895), dowódca 10. komp. w 59. pp w Lublinie (od 6 VIII 1896), starszy (ober) oficer do specjalnych poruczeń sztabu VIII Korpusu Armii (od 19 X 1897) oraz starszy adiutant sztabu VIII Korpusu Armii (od 16 I 1898), gdzie przez parę miesięcy w r. 1899 pełnił funkcję jej szefa sztabu. Po awansie w grudniu 1899 na stopień podpułkownika wrócił jako starszy adiutant do sztabu Odeskiego Okręgu Wojskowego; w okresie 7–23 VII 1900 przebywał służbowo w Turcji.

Dn. 7 VIII 1900 został S. mianowany sztabs-oficerem do specjalnych poruczeń przy sztabie korpusu desantowego; przybył do jednostki 18 IX t.r. Prawdopodobnie wypełniał tajne zadanie na pograniczu chińskim w czasie tłumienia powstania bokserów (był odznaczony Medalem «Za pochod w Kitaj 1900–1901»). Dn. 26 III 1901 objął szefostwo sztabu twierdzy Oczakowskiej, ale już w kwietniu t.r. skierowano go ponownie do 59. pp, gdzie do końca sierpnia dowodził batalionem. Od 10 IV 1902 działał jako sztabs-oficer do specjalnych poruczeń przy sztabie Odeskiego Okręgu Wojskowego, m.in. był t.r. delegowany do Tyraspola i na wyspę Tendra, oraz towarzyszył carowi Mikołajowi II i nadzwycz. posłowi tureckiemu Turchanowi-paszy w Liwadii na Krymie. W r. 1903 wykonywał tajne zadania w sztabie Floty Czarnomorskiej w Sewastopolu i brał udział w próbnej mobilizacji Tyraspolskiego Okręgu Wojskowego; w sierpniu t.r. przebywał służbowo w Austro-Węgrzech, a we wrześniu uczestniczył w pracach komisji przygotowującej obchody 50-lecia obrony Sewastopola. Dn. 3 X został szefem sztabu 15. DP i 6 XII awansował na pułkownika. Skierowany 30 IX 1904 ze swą dywizją z Odessy do Mandżurii, wziął udział w wojnie rosyjsko-japońskiej; od stycznia 1905 walczył w składzie II Armii Mandżurskiej. W czerwcu 1905 został dowódcą 57. pp (modlińskiego), z którym działał na froncie do lutego 1906; rozkazem Naczelnego Dowódcy nr 125 z 14 I 1906 został odznaczony złotą szablą. Dn. 4 III t.r. wypłynął z pułkiem z Władywostoku i 10 VIII wrócił do Odessy. W l. 1907–10 okresowo dowodził 1. brygadą 15. DP.

Dn. 23 VI 1910 został S. mianowany sztabs-oficerem do specjalnych poruczeń przy szefie Sztabu Generalnego, a po awansowaniu jesienią t.r. do stopnia gen.-majora objął tam funkcję generała sztabowego przy szefie Sztabu Generalnego. Jednocześnie był Generalnym Kwatermistrzem Okręgowego Sztabu Irkuckiego Okręgu Wojskowego (10–17 XI pełnił tam funkcję szefa sztabu). Po zakończeniu służby w Irkucku został 14 VI 1912 szefem sztabu VII Korpusu Armii. W czasie pierwszej wojny światowej objął 3 III 1915 dowództwo 33. DP XXI Korpusu Armijnego III Armii. Dn. 25 IV t.r. został jednym z zastępców dowódcy Korpusu, a po awansie 26 IV na gen.-lejtnanta objął 5 V funkcję pierwszego zastępcy dowódcy Korpusu. Stojąc na czele grupy składającej się z 33. i 44. DP, uczestniczył w operacji gorlickiej i walczył m.in. w rejonie Sanoka. W r. 1916 szefował sztabowi XXI Korpusu. Od marca 1917 pełnił funkcję dowódcy XXXVII Korpusu Armijnego I Armii.

Po ustanowieniu władzy sowieckiej w Piotrogrodzie 7 XI 1917 nawiązał S. kontakt z Centralnym Komitetem Muzułmańskich Organizacji Wojskowych (Askery Szuro) z siedzibą w Kazaniu i z jego ramienia przystąpił do formowania na froncie rumuńskim w Jassach I Korpusu Muzułmańskiego. Korpus, w którym służyli oficerowie i żołnierze armii rosyjskiej wyznający islam, przeniósł się w marcu 1918 do Tyraspola, a stąd wyruszył na Krym z pomocą tamtejszym muzułmanom, zmagającym się z okupacją bolszewicką. Po drodze Korpus został rozbrojony przez Niemców; S. dotarł na Krym jedynie z grupą oficerów. Kiedy jednak wojska niemieckie zajęły Krym, znalazł się wśród działaczy tatarskich, którzy przyjęli niemiecką ofertę zorganizowania tatarskiego samorządu. Dn. 5 VI t.r. jako Sulejman-pasza stanął na czele rządu Republiki Krymskiej. Z powodu rozbieżności zdań wśród ministrów rząd rozwiązał się jednak tego samego dnia. Po dwóch tygodniach, 19 VI, sformował S. nowy gabinet, który następnie zrekonstruował 25 VI; objął w nim, oprócz stanowiska premiera, tekę ministra spraw wojskowych i marynarki oraz tekę ministra spraw wewnętrznych. W imieniu rządu wydał deklarację zapewniającą obronę niepodległości Krymu do czasu wyjaśnienia sytuacji międzynarodowej. Popierając swoich współplemieńców – polsko-litewskich Tatarów, których ponad tysiąc znalazło się na Krymie w wyniku rosyjskiej polityki wysiedlania ludności ze stref przyfrontowych, obsadzał nimi kluczowe stanowiska w administracji rządowej i samorządowej, m.in. ministrem sprawiedliwości został Aleksander Achmatowicz, ministrem spraw wojskowych gen. Aleksander Milkowski, dyrektorem kancelarii rządu Leon Najman Mirza Kryczyński, a naczelnym redaktorem organu rządowego, gazety „Krym”, Aleksander Mucharski. Wraz z polsko-litewskimi Tatarami skupionymi w miejscowym Klubie Muzułmańskim przyczynił się do powstania uniw. w Symferopolu. W okresie rządów S-a polsko-litewscy Tatarzy dominowali w życiu politycznym i kulturalnym Krymu.

Prowadząc politykę równowagi między narodowościami Krymu, dążył S. jednocześnie do stopniowej «tataryzacji» półwyspu. Jako szef rządu wydał wiele dekretów i rozporządzeń z mocą ustawy, m.in. o obywatelstwie krymskim, zakazie nabywania gruntów przez cudzoziemców, Wakufach (nieruchomościach będących muzułmańskimi fundacjami religijnymi), organizacji senatu i sądu apelacyjnego, reemigracji Tatarów z Turcji i Rumunii. W polityce zagranicznej nadrzędnym jego celem była obrona niezawisłości Krymu, zarówno przed bolszewikami, jak Ukrainą hetmana P. Skoropadskiego i Armią Ochotniczą gen. M. Aleksiejewa, a później gen. A. Denikina. Państwowość tatarska formowała się w oparciu o armię niemiecką, która jednak nie zezwoliła na powstanie na Krymie samodzielnej siły zbrojnej. Rząd S-a był atakowany zarówno przez «czerwonych», jak «białych»; wg gen. Denikina S. planował reaktywowanie chanatu krymskiego z sobą jako władcą. We wrześniu 1918 wysłannicy S-a prowadzili w Kijowie rozmowy z rządem Skoropadskiego dotyczące blokady ekonomicznej Krymu oraz przyszłego statusu półwyspu w ramach Ukrainy. Poseł krymski w Stambule Sabrii Ajwazow uzyskał w tym czasie miejsce w korpusie dyplomatycznym. Zwiększająca się samodzielność S-a zaniepokoiła Niemców, którzy w poł. października cofnęli mu poparcie. W rezultacie rząd S-a upadł 15 X. Tego miesiąca armia niemiecka wycofała się z Krymu, który został zajęty przez Armię Ochotniczą gen. Denikina. Mimo prób porozumienia z Denikinem, S. otrzymał nakaz opuszczenia półwyspu.

Zapewne już w październiku 1918 udał się S. do Azerbejdżanu, gdzie niebawem objął stanowisko szefa sztabu powstającej armii azerbejdżańskiej. Zorganizował wojsko trzydziestotysięczne, dobrze uzbrojone. Doprowadził do umowy wojskowej między Azerbejdżanem i Gruzją, podpisanej w czerwcu 1919. W grudniu t.r. nawiązał kontakt z przybyłym do Baku przedstawicielem rządu RP przy rządach Gruzji, Armenii i Azerbejdżanu Wacławem Ostrowskim. Pomagał znajdującym się w Azerbejdżanie Polakom, m.in. przyjmował ich do służby zarówno w armii, jak administracji państwowej, oraz ułatwiał im wyjazd na Kubań do Dywizji gen. Lucjana Żeligowskiego. Po zajęciu Baku przez oddziały XI Armii bolszewickiej S. został w maju 1920 aresztowany. W więzieniu przebywał razem z szefem misji polskiej w Tbilisi Tytusem Filipowiczem oraz z byłym naczelnikiem Wydz. Ogólnego w Dep. Dyplomatycznym MSZ Azerbejdżanu, Mieczysławem Rudzińskim. S. został rozstrzelany przez bolszewików 11 VII 1920 w Baku. Był odznaczony m.in. Orderem św. Stanisława III kl. (1899) i II kl. (1905), Orderem św. Anny II kl. z mieczami (1905), Orderem św. Włodzimierza IV kl. z mieczami i wstęgą (1905) oraz III kl. (1912), Krzyżem Komandorskim Rumuńskiej Gwiazdy III kl. i Krzyżem Oficerskim Rumuńskiej Korony.

W małżeństwie z Rosjanką Katarzyną Zacharowną Barsukową, 1.v. Zakalińską, 2.v. Golm, wyznania ewangelicko-augsburskiego, S. dzieci nie miał.

 

Herbarz rodzin tatarskich Polsce, Oprac. S. Dziadulewicz, Wil. 1929 s. 313; Kosk H. P., Generalicja polska, Pruszków 2001 II; Zieliński, Mały słownik pionierów; – Borawski P., Tatarzy w dawnej Rzeczypospolitej, W. 1986 s. 286–7; Charaszkiewicz E., Przebudowa wschodu Europy. Materiały do polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego w latach 1883–1921, „Niepodległość” (Londyn) T. 5: 1965; Chazbijewicz S., Awdet czyli powrót. Walka polityczna Tatarów krymskich o zachowanie tożsamości narodowej i niepodległości państwa po II wojnie światowej, Olsztyn 2001 s. 46–61; tenże, Tatarzy krymscy. Walka o naród i wolną ojczyznę, P.–Września 2001; Griszin J., Na stanowisku dowódcy korpusu, „Roczn. Tatarów Pol.” T. 6.: 2000 s. 261–7; Grišin J., Šarafytdinov D., Na słužbe rodinie, Kazan 2005; Kirimal E., Narodowa wojna Tatarów krymskich, Gd. 2006 s. 135–42; [Kryczyński L.] Arsłan Bej, Generał Maciej Sulkiewicz (1865–1920), „Roczn. Tatarski” (Wil.) T. 1: 1932 s. 247–56 (fot.); Majerski W., Gruzja, W. 2000; Materski W., Georgia rediviva. Gruzja w stosunkach międzynarodowych 1918–1921, W. 1993 s. 169; Mędrzecki W., Niemiecka interwencja militarna na Ukrainie w 1918 roku, W. 2000; Miśkiewicz A., Tatarzy polscy 1918–1939, W. 1990 s. 20–5; Świętochowski T., Azerbejdżan, W. 2006; Tyszkiewicz J., Z historii Tatarów polskich 1794–1944, Pułtusk 2002 s. 100–15;

Selim Chazbijewicz

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.