INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Maksymilian Edward Sosnowski     

Maksymilian Edward Sosnowski  

 
 
1822-10-07 - 1901-09-22
Biogram został opublikowany w latach 2000-2001 w XL tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sosnowski Maksymilian Edward, krypt.: ski (1822–1901), pedagog, bibliotekarz. Ur. 7 X w Poznaniu, był synem Jakuba i Teofili z Alkiewiczów.

Początkowo S. uczył się w domu, a następnie od r. 1836 w Gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu. W klasie trzeciej wyższej, w r. 1841, nauczyciel religii uznając jego poglądy za odbiegające od katolickich, złożył wniosek o relegowanie go ze szkoły. Choć nie doszło do tego, za radą przychylnych sobie profesorów, S. przeniósł się do niemieckiego Königliches Friedrich-Wilhelms Gymnasium. Po roku z powodu choroby przerwał naukę. W r. 1843 wyjechał do Berlina i tam uczył się dalej; 20 III 1845 zdał egzaminy w Coelnisches Realgymnasium, uzyskując świadectwo maturalne. Dn. 19 IV 1845 immatrykulował się na Friedrich-Wilhelms Universität w Berlinie i rozpoczął studia prawnicze, lecz po trzech semestrach przeniósł się na filologię klasyczną. W czasie rewolucji 1848 r. w Berlinie działał w polskim Komitecie Berlińskim. Po uzyskaniu dyplomu w r. 1850 wrócił do Poznania i podjął pracę jako kandydat na nauczyciela w Gimnazjum Marii Magdaleny. W r. 1852 zdał egzamin nauczycielski i przez dwa lata uczył w bydgoskiej szkole realnej. W l. 1854–62 był nauczycielem w Wyższej Szkole Żeńskiej Tekli Herwigowej w Poznaniu, w wyższych klasach wykładał gramatykę języka polskiego, literaturę i historię Polski, zyskując sobie dobrą opinię. Brał też udział w życiu kulturalnym i naukowym Poznania. Był jednym z sześciu nauczycieli, którzy znaleźli się w gronie założycieli Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk (12 I 1857). Pisywał artykuły do czasopism poznańskich, współpracował też z niemiecką gazetą liberalną „Posener Zeitung”, co spotkało się z niechęcią opinii publicznej, a nawet z towarzyskim bojkotem w niektórych kołach polskich. Prawdopodobnie z tego powodu S. zdecydował się opuścić Poznań. Dn. 16 X 1862 Wydz. Oświecenia Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Król. Pol. mianował S-ego nauczycielem przedmiotów filologiczno-historycznych w gimnazjum w Siedlcach, z pensją 650 rbs rocznie. S. przyjechał do Warszawy w poł. stycznia 1863 i otrzymał tymczasowe skierowanie do pracy w tamtejszym II Gimnazjum. Z powodu wybuchu powstania styczniowego wrócił do Poznania i podjął pracę nauczycielską w szkole realnej.

W r. 1867 zgłosił S. swoją kandydaturę na wakujące miejsce pierwszego bibliotekarza w Bibliotece Raczyńskich. Wśród przedstawionych Kuratorium biblioteki kandydatów, S. – popierany przez kolegium nauczycieli gimnazjów poznańskich znalazł się na pierwszym miejscu i uzyskał nominację; ostatecznie został zatwierdzony na to stanowisko po rocznym stażu. Pierwszą opublikowaną na posadzie bibliotekarza książką S-ego był tomik jego utworów poetyckich Kilka poezyj (P. 1871), z załączonymi w drugiej części tłumaczeniami wierszy poetów niemieckich; recenzent Klemens Kantecki skrytykował dominujący w nich «monotonny sentymentalizm, przechodzący niekiedy w trywialność» („Tyg. Wpol.” 1871 nr 38). W r. 1874 polecono S-emu sporządzenie katalogu systematycznego i ogłoszenie go drukiem. Gdy po roku okazało się, że opracowanie katalogu zajęłoby kilkadziesiąt lat, w prasie („Posener Zeitung” 1876 nr 625, 628, 634) pojawiły się anonimowe ataki na S-ego, w których domagano się usunięcia go ze stanowiska bibliotekarza. Z końcem 1876 r. Kuratorium biblioteki zleciło mu opracowanie katalogu alfabetycznego, będącego uzupełnieniem pracy poprzedniego bibliotekarza Antoniego Poplińskiego. To ostatnie zadanie S. wykonał i w r. 1878 wydał Alphabetischer Katalog der Raczyński‘schen Bibliothek enthaltend die Erwerbungen aus den Jahren 1865–1877 auf Grund sorgfältiger Titelcopien… (Posen). Po skrytykowaniu Katalogu przez Józefa Krąkowskiego, starszego i bardziej doświadczonego drugiego bibliotekarza Biblioteki Raczyńskich, S. podał się do dymisji. Kuratorium jednak jej nie przyjęło i niebawem ponowiło swój postulat przedstawienia projektu opracowania i wydrukowania katalogu systematycznego. S. napisał na ten temat artykuł Ein wissenschaftlicher Katalog der Raczyńskischen Bibliothek („Posener Zeitung” 1883 nr 201); koncepcję pracy przygotował właściwie Ludwik Kurtzmann. Ostatecznie Kuratorium poleciło im obu (na podstawie umowy z 27 IX 1883) wykonanie dzieła. W ciągu dwóch lat spisane zostały w większości przez Kurtzmanna tytuły wszystkich książek, dyplomów i rękopisów, a następnie opublikowane w czterech tomach pt.: Katalog Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu. Katalog der Raczyńskischen Bibliothek in Posen (Posen 1885). Wydawnictwo to zostało przychylnie przyjęte przez krytykę naukową, zwłaszcza niemiecką. W tomie pierwszym zamieszczona została napisana przez S-ego biografia fundatora biblioteki, osobno wydana także jako broszura pt. Lebensabriss des Grafen Eduard Raczyński (Posen 1885; tłumaczenie polskie: A. Baderski w „Kron. M. Poznania” 1929 s. 81–100). Natomiast Kurtzmann napisał historię biblioteki, jej zbiorów oraz życiorysy pierwszych bibliotekarzy, w tym S-ego; z powodu zaciekłego konfliktu między autorami życiorys S-ego opublikowano bez uzyskania jego zgody. Po ukazaniu się Katalogu Biblioteki Raczyńskich sprzedał S. na makulaturę katalogi Poplińskiego i swój własny, z r. 1878. Nie zgodził się na kandydaturę Kurtzmanna na drugiego bibliotekarza Biblioteki Raczyńskich i wprowadził w r. 1891 na to stanowisko Antoniego Bederskiego. Na tle ambicjonalnym dochodziło między S-m a jego współpracownikami do częstych i długich konfliktów. Jako pierwszy bibliotekarz, którym pozostał do końca życia, S. dbał o kompletowanie zbiorów bibliotecznych. Z racji jego rozległej wiedzy mówiono, że jest «żywą encyklopedią». S. opublikował m.in.: artykuł Podróże Edmunda Strzeleckiego po Australii („Przyr. i Przemysł” 1857 s. 45–7, 53–6), życiorys swojego szkolnego kolegi, filozofa – Kuno Fischer (Breslau 1882) oraz Sprawozdanie z wystawy berlińskiej („Tyg. Beletrystyczny i Nauk.” 1886 s. 333, 339, 356, 363). Jego tłumaczenie „Hamleta” W. Shakespeare’a, prezentowane na posiedzeniach Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk, nie ukazało się drukiem. Zmarł po długiej chorobie 22 IX 1901 w Poznaniu i tam został pochowany.

S. żonaty był z Wilhelminą Charlottą Völckner (zm. 15 IV 1883).

 

Fot. w B. Raczyńskich, sygn. F XVII 505; Fot. w Mater. Red. PSB; – Estreicher; Wojtkowski, Bibliogr. historii Wpol.; Słown. Pracowników Książki Pol. (bibliogr.); – Miejska Biblioteka Publiczna im. Edwarda Raczyńskiego w Poznaniu 1829–1979, W. 1979 (fot.); Veritate et scientia. Księga pamiątkowa w 125-lecie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Red. A. Gąsiorowski, W. 1989 s. 229; Wojtkowski A., Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu, jej bibliotekarze i katalogi, „Przegl. Bibl.” 1829 s. 103–9; tenże, Edward Raczyński i jego dzieło, P. 1929 (po s. 384 fot.); – Hertz, Zbiór poetów pol., III; – „Kur. Warsz.” 1868 nr 156; „Przegl. Pol.” R. 3: 1868 z. 1; „Przew. Bibliogr.” R. 24: 1901 nr 10 s. 172; „Roczn. Pozn. Tow. Przyjaciół Nauk” T. 20: 1894 s. 553; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1901: „Dzien. Pozn.” nr 219–21, „Praca” (P.) nr 219, „Tyg. Ilustr.” nr 41, „Wędrowiec” nr 43; – B. Narod.: rkp. IV 9509 k. 28–29, rkp. III 9849 k. 80–81, rkp. IV 9853 k. 3–4; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 1881 t. 2, 10, rkp. 2159 t. 17 k. 325; B. Raczyńskich: rkp. 2556 k. 1–246 (teczka S-ego).

Jan Pyzio

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.