INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Maksymilian Golisz     

Maksymilian Golisz  

 
 
1906-10-13 - 1943-04-01
Biogram został opublikowany w latach 1959-1960 w VIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Golisz Maksymilian (1906–1943), nauczyciel, działacz narodowy pomorski. Ur. 13 X we wsi Wiele, pow. chojnicki. Ojciec pochodził z Kaszub i był z zawodu kupcem. Matka, Alma z Lewandowskich, ur. we wsi Mikołajki Pomorskie, pow. sztumski, po wczesnym owdowieniu przeprowar dziła się w r. 1914 wraz z synem do rodzinnych stron, do Sztumu, gdzie oboje żyli z czynszu małej kamieniczki i pomocy brata matki. Szkołę podstawową kończył G. w Sztumie. W l. 1921–6 uczęszczał do Państw. Seminarium Nauczycielskiego w Lubawie. Materialnie pomagała mu Helena Sierakowska z Waplewa (pow. sztumski), prezeska Pol. Katolickiego Towarzystwa Szkolnego na Powiślu. W zamian za udzieloną pomoc G. zobowiązał się wrócić po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego do Sztumu i pracować w Pol. Katolickim Tow. Szkolnym. Istotnie od r. 1926 G. był sekretarzem Towarzystwa oraz równocześnie sekretarzem Okręgowego Zarządu Związku Polaków w Niemczech. Wkrótce G. stał się duszą życia kulturalno-oświatowego na Powiślu jako organizator wielu stowarzyszeń młodzieżowych i kół śpiewaczych. Współdziałał ściśle z przywódcami ruchu ludowego i robotniczego, do których należeli: Antoni Lewicki z Trzcianka, Franciszek Wieczorek z Miran, Jan Lenga i Jan Wróblewski z Postolina, Stanisław Górski ze Starego Targu. Z tego powodu popadł w konflikt ze szlachtą miejscową, piastującą czołowe stanowiska w zarządzie Związku Polaków w Niemczech i w organizacjach gospodarczych terenu. Jego aktywność w ruchu polskim, szczególnie od stycznia 1931 r., kiedy wniósł skargę do rejencji w Kwidzyniu na atak bojówek niemieckich na szkołę pol. w Mikołajkach, załączając własne fotografie zniszczeń (fotografie te reprodukowała prasa mniejszości narodowych w Niemczech i pisma zagraniczne), spowodowała wielkie utrudnienie mu pracy na polu organizowania prywatnych szkół polskich na Powiślu, a Związek Pol. Towarzystw Szkolnych w Niemczech na zarządzenie pruskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przeniósł G-a w lipcu 1932 r. do Szczecina.

W Szczecinie G. pracował we wszystkich organizacjach pol., został kierownikiem Tow. Śpiewu im. Chopina, założył drużynę harcerską Gryf i z zapałem werbował czytelników dla prasy pol., zwłaszcza „Młodego Polaka w Niemczech”. W tym okresie nawiązał również łączność z przywódcami Komunistycznej Partii Niemiec. Znowu wskutek utrudnień w pracy przez władze hitlerowskie musiał przenieść się na przełomie r. 1934/35 do Berlina. Tu pracował jako kierownik Tow. Szkolnego Oświata i organizator życia polskiego w Berlinie. Zakładał kursy j. polskiego dla młodzieży szkolnej i dla dorosłych, uczył również dzieci polskich robotników sezonowych rolnych w Saksonii. Ale nigdy nie przestawał żywo interesować się swą ziemią powiślańską. W lipcu i w sierpniu 1939 r. przebywał na terenie byłych Prus Wschodnich, gdzie potajemnie nawoływał rodaków do oporu przeciw hitleryzmowi. W dniu 29 VIII 1939 r. wyjechał do Berlina w celu złożenia sprawozdania w Zarządzie Głównym Związku Polaków w Niemczech o sytuacji Polaków w Sztumie i w Olsztyńskiem. Na skutek sytuacji wojennej nie zdołał już wrócić na teren Prus Wschodnich. Został aresztowany 11 IX 1939 r. i osadzony w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen. W styczniu 1940 r. zwolniono go za zgodą komisarza gestapo Jarosza, sympatyka antyhitlerowskiego podziemia, i równocześnie powołano do Wehrmachtu do artylerii przeciwlotniczej w Hamburgu. W październiku 1941 r. został ponownie aresztowany pod zarzutem tajnej działalności na rzecz państwa polskiego. Przez szereg miesięcy przebywał w szpitalu więziennym pod obserwacją psychiatrów, gdyż symulował chorobę umysłową. W r. 1943 został skazany na karę śmierci przez ścięcie. Wyrok wykonano 1 IV 1943 r. w Berlinie.

 

Poniatowska A., Kim był M. G.?, „Szczecin” 1958 nr 6 s. 121–126; – Boenigk J., Minęły wieki, a myśmy ostali, W. 1957; „Kulturwehr” (organ Zw. Mniejszości Nar. w Niemczech), Sonderheft: Eingaben d. poln. Volkstumgruppe im Deutschen Reich u. ämtliche Entscheidungen R. 11: 1935 s. 393–6 i R. 12: 1935–36 s. 455 (ostrzegawcze pisma Min. Oświaty z 8 VII 1932 do Zw. Polskich Towarzystw Szkolnych w Niemczech); „Młody Polak w Niemczech” 1934 nr 6–8; „Polak w Niemczech” 1937 nr 1; – Informacje pisemne Jana Boenigka z Olsztyna.

Red.

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Kornel Makuszyński

1884-01-08 - 1953-07-31
poeta
 

Stanisław Mikulski

1929-05-01 - 2014-11-27
aktor teatralny
 

Józef Ignacy Kałuża

1896-02-11 - 1944-10-11
działacz sportowy
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Jan Prüffer

1890-03-05 - 1959-12-30
zoolog
 

Karol Rożkowski

1872 - 1934-01-16
lekarz
 

Bolesław Maciej Srocki

1893-03-24 - 1954-03-12
publicysta
 

Zofia Sokolnicka

1878-05-15 - 1927-02-27
działaczka społeczna
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.