INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Maria Jadwiga Ossowska  

 
 
Biogram został opublikowany w 1979 r. w XXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Ossowska z Niedźwieckich Maria Jadwiga (1896–1974), badacz moralności, profesor Uniw. Łódz. i Uniw. Warsz. Ur. 26 I w Warszawie, pochodziła z rodziny inteligenckiej, była córką Kazimierza Romana i Aleksandry Józefy z Otwinowskich. W r. 1915 ukończyła pensję Antoniny Walickiej w Warszawie, maturę zdała w Krakowie. Od t. r. studiowała na Wydziale Filozoficznym Uniw. Warsz. Była pierwszym prezesem Koła Naukowego studentów filozofii. W r. 1919 debiutowała sprawozdaniem z książki Władysława Tatarkiewicza „O bezwzględności dobra” („Kur. Pol.”), w r. 1920 opublikowała serię sprawozdań z posiedzeń Warszawskiego Tow. Filozoficznego („Tydzień Pol.”). W r. 1921 uzyskała tytuł doktora za rozprawę o aksjologii stoików (Zarys aksjologii stoickiej, „Przegl. Filoz.” 1923), przyjętą przez Jana Łukasiewicza. W l. 1921–3 studiowała na Sorbonie. Po powrocie do kraju pracowała przez 6 lat na stanowisku starszego asystenta w Uniw. Warsz., a następnie wykładała na Wyższych Kursach Nauczycielskich. Dn. 1 VII 1924 zawarła związek małżeński ze Stanisławem Ossowskim (zob.). Należała do kręgu filozoficznej szkoły lwowsko-warszawskiej, a szczególny wpływ na ukształtowanie się poglądów naukowych O-iej miał Tadeusz Kotarbiński. O. działała czynnie w Warszawskim Tow. Filozoficznym, Warszawskim Instytucie Filozoficznym, Polskim Tow. Psychologicznym, Kole Naukoznawczym Kasy im. Mianowskiego. Od r. 1922 publikowała systematycznie sprawozdania z książek, recenzje krytyczne i rozprawy oryginalne, w których przede wszystkim zajmowała się zagadnieniami semantyki. Te ostatnie były podstawą uzyskania przez O-ą w r. 1932 habilitacji.

W l. akad. 1933/4 i 1934/5 O. przebywała, wraz z mężem, w Wielkiej Brytanii jako stypendystka Funduszu Kultury Narodowej. Uczestniczyła w seminariach prowadzonych przez etnologa Bronisława Malinowskiego i etyka George E. Moore’a, nawiązała też znajomość z filozofem B. Russellem. W okresie tym opracowała program nowej dyscypliny naukowej, rozumianej opisowo nauki o moralności, w przeciwieństwie do etyki normatywnej. Nauka ta miała przede wszystkim obejmować problemy: metaetyki, tj. badania nad swoistością norm i ocen moralnych, psychologii moralności, tj. badania motywacji ocen i zachowań moralnych, przeżyć swoistych dla sfery moralności, psychogenezy i patologii moralności, socjologii moralności, tj. badania społecznych uwarunkowań i funkcji zjawisk moralnych oraz środowiskowego zróżnicowania i rozwoju moralności w różnych grupach i środowiskach społecznych. Praca nad wypełnieniem tego programu zajęła resztę życia O-iej. Do r. 1939 przygotowała fundamentalną pracę z dziedziny metaetyki rozumianej opisowo Podstawy nauki o moralności (osiem na dziesięć rozdziałów). W dalszym ciągu publikowała sprawozdania z książek oraz krótkie rozprawy własne. Swym zainteresowaniom naukoznawczym dała wyraz przede wszystkim w rozprawie Nauka o nauce („Nauka Pol.” 1935), napisanej wspólnie z mężem. Rozprawa ta, opublikowana prawie równocześnie po angielsku (The Science of Science, „Organon” 1936), wytyczała wielostronny program naukoznawstwa i stanowi do dzisiaj jedną z podstawowych pozycji w literaturze z tego zakresu. W r. 1938 O. została redaktorem czasopisma „Szkoła Wyższa”. Podczas okupacji przebywała do r. 1944 w Warszawie. W l. 1941–4 wykładała w konspiracyjnym uniwersytecie. Zajęcia odbywały się w mieszkaniu Ossowskich w Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Żoliborzu. Przez pewien czas w mieszkaniu tym Ossowscy ukrywali również dziecko żydowskie. W czasie okupacji O. przygotowała dwa końcowe rozdziały Podstaw nauki o moralności, napisała Motywy postępowania, wydała konspiracyjnie broszurę Z etyki stosunków merkantylnych (W. 1943) i przygotowała swą jedyną pracę o charakterze czysto normatywnym Wzór obywatela w ustroju demokratycznym, opublikowaną po wojnie przez Tow. Uniwersytetów Robotniczych (W. 1946). Wraz z mężem brała też udział w organizowaniu pomocy dla ludności żydowskiej. Na wiosnę 1944, w związku z zagrożeniem życia obojga ze strony jednej z faszyzujących grup podziemia, Ossowscy przeprowadzili się do Legionowa, gdzie ukrywali się, dojeżdżając na konspiracyjne wykłady do Warszawy. Odcięci w czasie powstania od Warszawy, zimę 1944/5 spędzili następnie w Bukowinie Tatrzańskiej, utrzymując się z pomocy «Społem».

W r. 1945 O. otrzymała profesurę nadzwycz. i pierwszą w Polsce, specjalnie dla niej utworzoną, katedrę nauki o moralności na Uniw. Łódz. Od r. 1946 znów publikowała prace, głównie z dziedziny nauki o moralności. Dzięki pomocy szwedzkiej została wreszcie opublikowana książka Podstawy nauki o moralności (W. 1947), której rękopis został uratowany z powstania warszawskiego dzięki Stanisławowi Lorentzowi. W r. 1947 O. otrzymała za tę pracę nagrodę Warszawskiego Tow. Naukowego. W r. 1948 objęła katedrę historii i teorii moralności na Uniw. Warsz. W r. 1949 ukazała się książka Motywy postępowania (W.), w której O. kontynuowała realizację nakreślonego przez siebie programu nauki o moralności, tym razem poprzez dociekania psychologiczne. W l. 1952–6 O. została odsunięta od udziału w życiu uniwersyteckim. Pracowała wówczas nad książką poświęconą pojęciu moralności mieszczańskiej i jego uwarunkowaniom historyczno-społecznym. Z chwilą publikacji (Moralność mieszczańska, Wr. 1956) książka ta spotkała się z bardzo przychylnym przyjęciem w świecie naukowym i w publicystyce. Obok bogatych analiz historycznych i semantycznych książka zawierała systematyczną refleksję metodologiczną związaną przede wszystkim z konstrukcją typów idealnych i krytykę uproszczonych wyjaśnień socjologiczno-ekonomicznych. W r. 1956 O. wszczęła na nowo pracę naukową i dydaktyczną w kierowanej przez siebie katedrze historii i teorii moralności na Wydziale Filozoficznym Uniw. Warsz. do czasu przejścia na emeryturę w r. 1966. W l. 1956–62 kierowała również Zakładem Teorii i Historii Moralności w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. W tym okresie twórczość O-iej skupiała się przede wszystkim na realizacji trzeciego wątku zaprojektowanej nauki o moralności, a mianowicie na zagadnieniach socjologii moralności. Z najważniejszych prac wówczas opublikowanych należy wymienić: O pewnych przemianach etyki walki (W. 1957), Socjologia moralności (W. 1963) i Myśl moralna oświecenia angielskiego (W. 1966). W Socjologii moralności O. zajęła się przede wszystkim krytyką wyjaśnień funkcjonalistycznych, rozpowszechnionych w socjologicznej refleksji nad zjawiskami moralnymi, oraz szczegółową krytyczną prezentacją wszelkich teorii podkreślających rolę poszczególnych czynników społecznych, ekonomicznych i demograficznych jako uwarunkowań zjawisk moralnych. Powstanie tej pierwszej w światowej literaturze socjologicznej próby systematycznego przeglądu zagadnień i teorii socjologii moralności związane było z wykładami, jakie O. gościnnie wygłosiła w r. 1960 w Barnard College, Columbia University w Nowym Jorku. Badania nad myślą moralną oświecenia angielskiego nie ograniczyły się do analizy teorii etycznych, ale stanowiły, dzięki wykorzystaniu literatury pięknej, wspomnień, listów itd., przykład historii idei i zarazem socjologii moralności historycznie zorientowanej.

W r. 1964 O. otrzymała nagrodę Alfreda Jurzykowskiego. Poza pracą naukową i dydaktyczną interesowała się ogólniejszymi zagadnieniami publicznymi, o czym świadczyło jej uczestnictwo w Klubie Krzywego Koła, udział w dyskusji nad stanem prawa, w dyskusji nad zniesieniem kary śmierci, której to kary była zdecydowaną przeciwniczką. O. należała do założycieli i była wieloletnim członkiem Tow. Kultury Moralnej. Po przejściu na emeryturę w r. 1966 nadal prowadziła konwersatorium poświęcone zagadnieniom teorii, historii i socjologii moralności na Wydziale Filozoficznym Uniw. Warsz. Kontynuowała również pracę naukową. Wiosną 1967 miała wykłady w Stanach Zjednoczonych na wydziale filozoficznym University of Pennsylvania w Filadelfii. Wykłady te zostały wydane w formie książki Social Determinants of Moral Ideas (Philadelphia 1970) i są nową wersją Socjologii moralności. O. przygotowała również książkę specjalnie poświęconą zagadnieniu systematyzacji różnych norm moralnych (Normy moralne, W. 1970), w której ten od dawna nurtujący ją problem rozwiązała, przyjmując jako podstawę systematyzacji typologię wartości chronionych i wspomaganych przez poszczególne normy. W r. 1972 otrzymała nagrodę państwową I stopnia za całokształt osiągnięć naukowych, ze szczególnym uwzględnieniem Podstaw nauki o moralności. Do zagadnień etyki rycerskiej, której różne aspekty, a zwłaszcza etyka walki, interesowały ją przez cały czas prac nad nauką o moralności, O. powróciła w swej ostatniej książce Ethos rycerski i jego odmiany (W. 1973). W ciągu wieloletniej pracy dydaktycznej wykształciła wielu uczonych, którzy w większym lub mniejszym stopniu poświęcili się badaniu zjawisk moralnych. W katedrze O-iej pracowali przez dłuższy lub krótszy okres czasu m. in. Henryk Jankowski, Krzysztof Kiciński, Adam Podgórecki i Klemens Szaniawski. Oddziaływała szerzej poprzez swoje publikacje. Doprowadziła do uznania w Polsce socjologii moralności jako swoistej dziedziny badań. Jej program opisowej nauki o moralności wywarł wpływ na wszystkich zajmujących się w Polsce zagadnieniami etyki i moralności, nawet jeśli tylko niektórzy podjęli się konsekwentnego rozwijania jej poglądów. Wpływ O-iej wynikał również z systematyczności programu nowej nauki, dokładności metodologicznej w realizacji tego programu i bogactwa historyczno-socjologicznych analiz przeprowadzonych przez O-ą. O. zmarła bezpotomnie 13 VIII 1974 w Warszawie, pochowana została na cmentarzu Powązkowskim.

 

Grzelecki S., Maria Ossowska, „Życie Warsz.” 1974 nr 195; Hiż H., Kahn Ch. H., Introductory Note, w: Ossowska M., Social Determinants of Moral Ideas, Philadelphia 1970 s. VII–XII; Kiciński K., Posłowie w: O człowieku, moralności i nauce, (w druku); tenże, Wartości i człowiek, „Polityka” 1974 nr 34 s. 9; Kołakowski L., Zamiast kwiatów na grób M. O-iej, „Kultura” 1974 nr 10 s. 109–13; Moralność i społeczeństwo. Księga jubileuszowa dla M. O-iej, W. 1969 (bibliogr. prac O-iej z l. 1919–68, fot.); Pacuła S., Maria Ossowska, „Kierunki” 1974 nr 36 s. 3, 11; [Reszke I.] Maria Ossowska, „The Polish Sociological Bulletin” Nr 2 (30): 1974 s. 5–9 (fot.); Szaniawski K., Maria Ossowska, „Życie Warsz.” 1966 nr 149 (fot.); Zamecki S., Koncepcja nauki w szkole lwowsko-warszawskiej, Wr. 1977; – „Tryb. Ludu” 1974 nr 230; „Życie Warsz.” 1974 nr 191, 195–8; – Informacje Marii Smoły, Krzysztofa Kicińskiego i Jakuba Karpińskiego.

Jacek Kurczewski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
Partner ms-warszawa.png

Postaci powiązane

 

Stanisław Ossowski

1897-05-22 - 1963-11-07 socjolog
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Władysław Szczepaniak

1910-05-19 - 1979-05-06
piłkarz
 

Piotr Szulkin

1950-04-26 - 2018-08-05
reżyser filmowy
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Jan Goetz-Okocimski

1864-07-18 - 1931-04-24
przemysłowiec
 

Stefan Pomarański

1893-09-07 - 1944-12-15
major WP
 

Stanisław Sikorski

1855-02-09 - 1929-06-29
ziemianin
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.