INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Maria  (właśc. Ita) Szapiro (z domu Frendzel, Frenzel)     

Maria (właśc. Ita) Szapiro (z domu Frendzel, Frenzel)  

 
 
1879-02-15 - 1936-12-20
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szapiro Maria właśc. Ita z domu Frendzel (Frenzel), krypt. m. s., pseud.: Julia Finkelsztajn, Wanda (1879–1936), działaczka socjalistyczna.

Ur. 15 II w Łodzi, była córką Wolfa Frendzla (Frenzla), kupca.

Po ukończeniu pensji w Kaliszu przeniosła się Maria przed r. 1900 do Warszawy, gdzie studiowała na tajnym Uniw. Latającym, utrzymując się z prywatnych lekcji. W r. 1904 wyjechała do Szwajcarii i na uniw. w Zurychu studiowała pedagogikę; wstąpiła wtedy do szwajcarskiej sekcji PPS oraz Tow. Pomocy Więźniom i Emigrantom Politycznym «Czerwony Krzyż». Studia przerwała na wieść o wybuchu rewolucji w Król. Pol. i w r. 1905 wróciła do Warszawy. W tamtejszym Komitecie Robotniczym nielegalnej PPS zajmowała się kolportażem wydawnictw tej partii. Aresztowana 20 VIII t.r. podczas zebrania Komitetu Robotniczego i Organizacji Spiskowo-Bojowej PPS, została osadzona w oddziale kobiecym więzienia na Pawiaku, tzw. Serbii. Dn. 12 X zwolniono ją za kaucją 100 rb., a 12 XII została objęta amnestią; jednak dwa tygodnie później aresztowano ją ponownie. Grożące jej zesłanie do Kraju Narymskiego na Syberii zostało po apelacji, kierowanego przez Stanisława Patka Koła Obrońców Politycznych, zamienione przez warszawskiego gen.-gubernatora G. Skałona na pięcioletnie zesłanie w głąb Rosji. Wyruszyła z Warszawy 26 VIII 1906, ale dzięki fałszywemu paszportowi zbiegła w Chańskiej Stawce w Kirgizji i w styczniu 1907 przedostała się z powrotem do Warszawy.

Działała Maria odtąd w PPS-Lewicy. Wobec lokautu trwającego w głównych fabrykach Łodzi, została tam skierowana. Weszła w skład łódzkiego Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS-Lewicy oraz kierowała komitetem tej partii w dzielnicy Górna. Współorganizowała samoobronę robotniczą, a następnie milicję PPS-Lewicy i 3 II 1907 uczestniczyła w akcji milicji na urząd gminny w Dłutowie (pow. łaski), podczas której zdobyto blankiety paszportowe. Poszukiwana od 14 VI t.r. przez policję, przeniosła się w poł. t.r. do Zagłębia Dąbrowskiego. Na przełomie l. 1907 i 1908 uczestniczyła w I Zjeździe PPS-Lewicy w Cieszynie. Aresztowana 24 I 1908 w Dąbrowie Górniczej, została uwięziona w Piotrkowie (prowadziła tam głodówkę protestacyjną), a od 10 XI t.r. w X Pawilonie Cytadeli warszawskiej. Oskarżona o ucieczkę z zesłania i działalność w nielegalnej partii politycznej, została przez Warszawski Okręgowy Sąd Wojenny skazana 8 V 1909 na cztery lata katorgi i pozbawienie praw obywatelskich, ale wskutek apelacji jej obrońcy Patka gen.-gubernator Skałon zamienił karę na jeden rok i dziewięć miesięcy więzienia z zaliczeniem aresztu, bez pozbawienia praw obywatelskich. Maria była więziona na «Serbii» do 14 XII t.r., po czym, wobec zakazu przebywania w guberniach: warszawskiej, piotrkowskiej, lubelskiej i siedleckiej, wyjechała do Wiednia. Kontynuowała studia pedagogiczne na tamtejszym uniwersytecie i nadal działała w PPS-Lewicy. W r. 1911 przeniosła się do Krakowa, gdzie była czynna w Tow. Pomocy Więźniom i Emigrantom Politycznym «Czerwony Krzyż». Na II Zjeździe PPS-Lewicy w Opawie została 8 IV 1912 wybrana do jej Centralnego Komitetu Robotniczego. T.r. wyszła za mąż za Bernarda Szapirę (zob.) i przyjęła jego nazwisko. Zajmowała postawę internacjonalistyczną i po wybuchu pierwszej wojny światowej krytykowała Feliksa Kona za popieranie w sierpniu 1914 zaciągu do Legionów Polskich. W redagowanym przez Wandę Papiewską nieoficjalnym organie PPS-Lewicy tygodniku „Kurier Lubelski” opublikowała pod krypt. m. s. artykuł Socjaliści rumuńscy a wojna (1916 nr 38), opisujący ich antywojenną taktykę.

W niepodległej Polsce poświęciła się S. głównie wychowaniu córki, sympatyzowała jednak z ruchem komunistycznym. W trakcie wojny polsko-sowieckiej pomogła mężowi zorganizować w r. 1920 ucieczkę działaczy komunistycznych, m.in. Henryka Lauera i Mirosława Zdziarskiego z obozu w Krakowie na Dąbiu (ucieczka zakończyła się niepowodzeniem). Od r. 1922 działała w Czerwonej Pomocy (polskiej sekcji Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom). Swe mieszkanie udostępniała na przechowywanie druków komunistycznych oraz zebrania krakowskiego komitetu Komunistycznej Partii Robotniczej Polski; tu w l. 1923–4 Roman Jabłonowski redagował tygodnik „Pług”. W r. 1931 przeniosła się z mężem do Warszawy. Zmarła na chorobę nowotworową 20 XII 1936 w Warszawie, została pochowana na cmentarzu na Bródnie w kwaterze dla bezwyznaniowców. W r. 1963 szczątki S. przeniesiono do grobu męża na tym cmentarzu (kw. 20 K. III 16).

W małżeństwie z poznanym na Uniw. Latającym Bernardem Szapirą miała S. córkę Hannę (zob. Sawicka Hanka).

 

Słown. działaczy pol. ruchu robotn., II (bibliogr.); Słown. pseudonimów, IV; – Karwacki W. L., Łódzka organizacja Polskiej Partii Socjalistycznej-Lewicy 1906–1918, Ł. 1964; tenże, Związki zawodowe i stowarzyszenia pracodawców w Łodzi (do roku 1914), Ł. 1972; Kasprzakowa J., Ideologia i polityka PPS-Lewicy w latach 1907–1914, W. 1965; Najdus W., Lenin i Krupska w krakowskim Związku Pomocy dla Więźniów Politycznych, W. 1965 (fot.); Próchnik A., Kobieta w polskim ruchu socjalistycznym, W. 1948 s. 45; Sztafeta pokoleń. Sylwetki działaczy młodzieżowych, Oprac. S. Jarecka-Kimlowska, W. 1971; Tomicki J., Norbert Barlicki 1880–1941, W. 1968; Tych F., PPS-Lewica w latach wojny 1914–1918, W. 1960; Wawrzykowska-Wierciochowa D., Nie po kwiatach los jej prowadził..., W. 1987; – Drobner B., Bezustanna walka, W. 1962; Krzywicki L., Wspomnienia, W. 1958 II; Trzciński W., Z minionych dni Polski podziemnej 1905–1918, W. 1937; – „Z pola walki” 1964 nr 1 s. 218–21; – AAN: sygn. 7859 (PZPR, teczka osobowa Bernarda Szapiry); AGAD: sygn. 6625 k. 306–8, 319–21, 323–8, 331, 346–8, 350–5, sygn. 6786 k. 1, sygn. 6953 k. 6–137, sygn. 6954 k. 921V (Prokurator Warsz. Izby Sąd.); AP w W.: sygn. 1281 passim, sygn. 2596 k. 396, sygn. 3014 k. 122, 199–200 (Warsz. Gubernialny Zarząd Żandarmerii), sygn. Wydz. Więzienny, ref. 2 385/1908–1910 k. 156 (Warsz. Rząd Gubernialny).

Alicja Pacholczykowa

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Bernard Szapiro

1866-12-25 - 1942-08-16 inżynier
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt Henryk Berling

1896-04-27 - 1980-07-11
generał broni WP
 

Maria Modzelewska

1903-04-15 - 1997-09-25
aktorka teatralna
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Hofmann (Hofman)

1876-01-20 - 1957-02-16
pianista
 

Bronisław Komorowski

1889-05-25 - 1940-03-22
ksiądz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.