INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Michał Kazimierz Raczyński h. Nałęcz  

 
 
1650 - grudzień 1737
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Raczyński Michał Kazimierz h. Nałęcz (1650–1737), kasztelan gnieźnieński i kaliski, wojewoda kaliski i poznański. Pochodził z rodziny osiadłej w ziemi nakielskiej, był trzecim synem Zygmunta (ok. 1590–1677), surogatora (sędziego) grodzkiego nakielskiego i starosty jasienieckiego w l. 1648–61, oraz jego drugiej żony Katarzyny Teresy z Jełowickich, podkomorzanki krzemienieckiej (zm. 1695). Ojciec był uczestnikiem elekcji 1632 r., posłem wielkopolskim na sejm 1658 r. Sprowadził bernardynów do Górki Klasztornej pod Łobżenicą. Ufundował tam w l. 1626–36 pierwsze budynki klasztorne i w r. 1649 prezbiterium kościoła. Ok. 1652 r. ufundował ponadto wczesnobarokowy ołtarz i nagrobek dla siebie w kościele Bernardynów w Bydgoszczy (obecnie w katedrze w Poznaniu). Zajmował się głównie działalnością gospodarczą, był dzierżawcą Łobżenicy i przez pierwsze małżeństwo (ok. r. 1630) z tamtejszą mieszczką Urszulą Paulusikówną znacznie powiększył rodzinny majątek. Zgromadził fortunkę liczącą 12 wsi, którą podzielili między siebie synowie: Jan Karol, Franciszek, Michał Kazimierz i Piotr, wojski wschowski. Przyrodnia ich siostra (z pierwszego małżeństwa ojca) Ewa Anna 1. v. za Janem Węglikowskim, miecznikiem ziem pruskich, została w r. 1659 żoną Stanisława Krzyckiego, przyszłego kaszt. poznańskiego (zob.).

R. otrzymał staranne wykształcenie, może nawet na jakimś zagranicznym uniwersytecie. W r. 1669 brał udział w elekcji i podpisał pakta konwenta dla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, w r. 1674 posłował z woj. pomorskiego na sejm konwokacyjny. W r. 1684 był stolnikiem wieluńskim; 26 V t. r. wpisał się do albumu nacji polskiej uniwersytetu padewskiego. W Padwie bawił «przejazdem», przypuszczalnie znajdował się w orszaku Jerzego i Karola Radziwiłłów, synów Michała Kazimierza i zarazem siostrzeńców Jana III, i odbywał wraz z nimi wielką podróż po Europie Zachodniej (Niemcy, Włochy, Francja). W sierpniu 1685 został wysłany, jako guwerner K. i J. Radziwiłłów, do Portugalii w poufnej misji mającej na celu pozyskanie ręki infantki portugalskiej dla królewicza Jakuba Sobieskiego. Po dłuższym pobycie w Hiszpanii dotarł do Lizbony dopiero 11 I 1686, kiedy cała sprawa w zasadzie przestała być aktualna. Dlatego też już 27 I wyjechał wraz z Radziwiłłami z Portugalii. Po powrocie do Polski uzyskał tytuł podczaszego wieluńskiego. Z końcem 1688 r. wysłany został przez Jana III jako poseł do Wiednia w celu zorientowania się, jaką właściwie postawę zajmuje Austria wobec Rzpltej i jakie są możliwości zawarcia przez Ligę Świętą pokoju z Turcją. W lutym 1689 uczestniczył w Wiedniu we wstępnych rozmowach pokojowych austriacko-tureckich. Z końcem lutego t. r. przybył do Warszawy, informując króla o stanowisku Turcji. W 1. poł. marca znów wyjechał do Wiednia, gdzie wraz z drugim posłem polskim, woj. pomorskim Władysławem Łosiem, wdał się w osobne rokowania z dyplomatami tureckimi. Nie przyniosły one żadnych wyników w związku z nieustępliwością Turcji. Kontaktował się zapewne z posłami tureckimi jeszcze po ich wyjeździe do Komarna na Węgrzech. Następnie jako poseł polski nadal przebywał w Wiedniu. Obok kwestii dalszego sojuszu polsko-austriackiego i zakończenia wojny, próbował załatwić tam m. in. i sprawę małżeństwa królewicza Jakuba. W grudniu 1689, wracając do Polski, odwiedził w Brzegu księżnę neuburską Ludwikę Karolinę.

Na sejmie 1690 r. powołano R-ego w skład komisji mającej rozpatrywać spory z cesarstwem, dotyczące spraw pogranicznych śląsko-wielkopolskich. Na sejmiku w Środzie z 25 V 1693 wybrano go do komisji skarbowej w Poznaniu oraz do odebrania rewizji ksiąg podkomorskich i ziemskich przechowywanych na ratuszu w Poznaniu. Na sejmiku z 1 XII 1694 ponownie powołano go do komisji skarbowej wielkopolskiej, już na l. 1696–8. R. nie tracił wówczas kontaktów z Radziwiłłami i za ich pośrednictwem zabiegał w r. 1695 o królewszczyzny u Jana III. Był zresztą stronnikiem królewskim i sejmik średzki z 26 V 1695 wysłał go do Jana III z prośbą o zwołanie, zgodnie z życzeniem dworu, sejmu nadzwycz., na którym można by wreszcie złamać opozycję antykrólewską. W 2. poł. lutego 1696 przybył do Warszawy wraz z bpem płockim Andrzejem Ch. Załuskim, który pomagał mu w załatwieniu spraw procesowych. Wkrótce, 21 V t. r., został R. podsędkiem poznańskim. Na sejmiku średzkim z 27 VII t. r. wybrano go na posła na sejm konwokacyjny; powołano go na nim do komisji w sprawie żup solnych. Dn. 28 IX t. r. podpisał zawiązaną na konwokacji konfederację. Wraz z woj. kaliskim głosował na elekcji 1697 r. na elektora saskiego. Od tego też momentu był stronnikiem Augusta II. Na sejmiku przedsejmowym w Środzie z 5 V 1699 został posłem do króla z prośbą o wycofanie wojsk saskich z Wielkopolski. Sprawozdanie z tej misji złożył na sejmiku z 1 VI 1699. Podczas sejmiku średzkiego z 18 IV 1701 wybrano go na posła na sejm 1701/2 r. z woj. poznańskiego. Uczestniczył w letniej kadencji tegoż sejmu w Warszawie w dn. 30 V – 18 VI 1701. Zagaił, jako pierwszy poseł wielkopolski, obrady sejmowe. Następnie wobec niemożności wyboru marszałka kierował obradami izby poselskiej. Czynił to z dużą zręcznością, nie dopuszczając do zerwania obrad, do czego zmierzała opozycja antydworska. Wobec zaostrzenia się sytuacji wewnętrznej w Wielkopolsce i niedojścia do skutku sejmiku średzkiego nie wziął udziału w zimowej kadencji sejmu 1701/2. Nie wiążąc się na razie bezpośrednio z działającą w Wielkopolsce partią proszwedzką, zaczął w r. 1702 skarżyć się na postępowanie wojsk saskich. Mimo to wciąż zaliczał się do regalistów. Na opanowanym przez stronników dworu sejmiku średzkim z 5 II 1703 wybrano go na posła do Augusta II z żądaniem zwołania pospolitego ruszenia przeciw Szwedom. R. zapewniał też króla 22 II 1703 w Malborku o wierności Wielkopolan. Widząc narastające w Wielkopolsce wpływy stronników szwedzkich, wycofał się na pewien czas z czynnej działalności politycznej, próbując zachować neutralność. Zajmował się głównie sprawami majątkowymi, zabiegał o powiększenie swych dóbr i ich ochronę przed przemarszami wojsk. Na sejmiku średzkim z 21 V 1704 został wprawdzie delegowany na elekcję Stanisława Leszczyńskiego, ale w samej elekcji przypuszczalnie nie wziął udziału.

Do życia politycznego R. powrócił w r. 1709, natychmiast po klęsce połtawskiej Karola XII. Należał do organizatorów sejmiku średzkiego z 7 I 1710, na którym szlachta wielkopolska przeszła na stronę Augusta II. Został wówczas deputatem z woj. poznańskiego do konfederacji generalnej sandomierskiej oraz posłem na Radę Walną warszawską. Podczas obrad tej Rady, rozpoczętych 3 II 1710, wszedł w skład deputacji do rozmów z posłem rosyjskim G. Dołgorukim. Dn. 14 III t. r. wystąpił w imieniu województw wielkopolskich, zapewniając o ich wierności Augustowi II. Prosił o zwołanie sejmu pacyfikacyjnego i o zawarcie pokoju ze Szwecją. Jednocześnie aprobował traktat narewski z Rosją, wyrażał zgodę na aukcję wojska i na nowe podatki. Powołany został wówczas do komisji gdańskiej. Był też deputowany do układania sancitów konfederacji sandomierskiej. Działalność na rzecz Augusta II przyniosła mu awans na kaszt. gnieźnieńską (po 16 IV a przed 12 VI 1710). Na sejmiku średzkim z 16 IX 1710 został jednym z komisarzy do rozmów z saskim komisariatem wojskowym w sprawie dostaw i kwaterunków. Obecny był następnie na sejmikach średzkich w kwietniu–maju 1711, na których zachęcał szlachtę do przyjęcia uchwał Rady Walnej warszawskiej i przeciwdziałał nastrojom opozycyjnym. Ostrzegał dwór przed związkiem wojskowym na Litwie i przed zamiarami szlachty zwołania pospolitego ruszenia. Przestrzegał, iż dotychczasowa polityka może doprowadzić do groźnego w skutkach wybuchu. Przy okazji zabiegał o libertacje dla swoich dóbr. W maju 1712 prosił w imieniu komisji skarbowej wielkopolskiej o przełożenie na inny termin płatności podatków na regimenty saskie. Starał się wówczas, aczkolwiek na razie na próżno, o wakujące woj. poznańskie (1711), lub chociażby o kaszt. kaliską (połowa 1712 r.). Uzyskał jedynie drobną królewszczyznę Ceków (1711).

R. dość blisko związał się wówczas z podskarbim w. kor. Janem J. Przebendowskim. W sierpniu 1714 uczestniczył w Rydzynie w konferencjach Augusta II i polskich ministrów z posłami tureckimi. W dobie konfederacji tarnogrodzkiej zachowywał wierność Augustowi II. Na sejmie «niemym» 1717 r. wyznaczono go na rezydenta do boku króla. Obecny był na radzie senatu w Rydzynie z 1 VI 1718. Następnie brał w t. r. udział w obradach komisji w Bydgoszczy, rozstrzygającej spory między tamtejszym wójtostwem a miastem i klasztorami. Uczestniczył w sejmie z limity 30 XII 1719 – 22 II 1720. Dn. 20 (28?) II 1720 awansował na kaszt. kaliską. Wziął następnie udział w marcowej radzie senatu w Warszawie, po czym w maju t. r. przygotowywał sejmiki relacyjne i komisarskie woj. wielkopolskich. Na sejmie 1724 r. wyznaczono go na rezydenta do boku Augusta II. Dn. 3 VI 1726 był obecny w Poznaniu przy wjeździe nowego star. generalnego Jana A. Radomickiego. Uczestniczył w obradach rady senatu w Warszawie, rozpoczętej 10 V 1729 i w towarzyszących jej uroczystościach dworskich. Dn. 14 V 1729 został woj. kaliskim. W bezkrólewiu 1733 r. opowiedział się za Stanisławem Leszczyńskim i na niego oddał głos na elekcji. Nie zaangażował się jednak później w jego obronę i uznał ostatecznie za króla Augusta III. Przyniosło mu to 14 VII 1737 nominację na woj. poznańskiego. Ciężko chory, co najmniej od 6 IX 1737, leczył się w Poznaniu.

R. odznaczał się zdolnościami do gromadzenia dóbr. Pozwoliło mu to przedzierzgnąć się ze średniozamożnego szlachcica w jednego z największych magnatów wielkopolskich. W r. 1677, w chwili podziału majątku ojcowskiego, uzyskał 3 niewielkie wsie na pograniczu pow. nakielskiego i tucholskiego oraz 25 000 złp. gotówki. Łącznie jego majątek szacowano wówczas na 47 000 złp. Już w r. n. sprzedał swe dobra w Prusach Królewskich i rozpoczął skupowanie majątków w Wielkopolsce. W r. 1684 miał Stojkowo w pow. poznańskim i Dobieszewko w woj. kaliskim. W r. 1690 sprzedał Stojkowo i kupił od Władysława Czarnkowskiego Skrzetusz, Popowo, Sierakowo i Budziska w pow. poznańskim za 39 000 złp. W r. 1694 przejął od Franciszka Z. Gałeckiego 5 wsi w pow. pyzdrskim (m. in. Kobiernię) jako wyderkaf za 100 000 zł, a w r. n. dalsze 3 wsie. W r. 1698 kupił od Katarzyny Leszczyńskiej (żony Stanisława) dobra wojnowickie (4 wsie) w pow. kościańskim za 200 000 złp. Jednocześnie sam Stanisław Leszczyński zastawił mu 6 wsi w pow. pyzdrskim. W l. 1703–13 R. kupił od swych bratanków część dóbr w pow. nakielskim, należących niegdyś do jego ojca. W l. 1715–20 przejął od Bogusława Unruga jako zastawy i wyderkafy 8 wsi w pow. poznańskim i kościańskim (m.in. Poniec, Śmiełowo i Trzciel). W r. 1725 przejął jako zastaw od Hazów miasteczko Skoki i 6 wsi w woj. poznańskim za 100 000 złp. W l. 1725–7 nabył (a częściowo i zamienił) od Goleniowskich i Jarnowskich dobra Wyszyny (6 wsi) wartości 160 000 złp. W r. 1727 kupił ponadto od Andrzeja Niegolewskiego Uścięcice w pow. poznańskim za 59 000 złp. W r. 1730 uzyskał kamienicę w rynku w Poznaniu. W chwili śmierci wartość jego majątku szacowano na przeszło 1 000 000 złp. Rezydował głównie w Wojnowicach, a następnie w Wyszynach. Przed 1737 r. ufundował w Skokach trzynawowy kościół. Jeszcze jako podsędek poznański gromadził książki, opatrując je ekslibrisem (znalazły się one później w B. Raczyńskich w P.). W rodzinnym archiwum przechował także listy Jana III do Marii Kazimiery, głównie z r. 1683 (opublikowane w XIX w.). Ożenił się w r. 1688 niebogato; panna wniosła tylko 13 000 złp. w posagu, lecz odznaczała się wielką urodą. U schyłku życia (1729–35) miał R. kłopoty z najstarszym synem Wiktorem, który prowadził żywot dość nieustabilizowany i otarł się nawet o więzienie. R. zmarł (5?) 12 XII 1737.

Z małżeństwa z Krystyną Teofilą z Krassowskich (15 IX 1674 – 17 IX 1724), córką Jana i Katarzyny z Doleckich, miał R. czworo dzieci: Wiktora ur. przed 1698 r. (który ustatkowawszy się osiadł jako dewot u bernardynów w Łowiczu, zm. po r. 1764), Leona (zob.), Kazimierę (w r. 1716 żonę Józefa Czapskiego, kasztelanica elbląskiego, 2. v. za Kasprem Cieńskim, łowczym w. kor.) i Konkordię, za Sewerynem Żychlińskim, star. stawiszyńskim, a powtórnie za Tadeuszem Ruszkowskim.

 

Portret R-ego i jego żony w Muz. Narod. w P. (Oddz. w Rogalinie); Reprod. w: Pawlaczyk M., Portrety Raczyńskich, „Studia Muz.” T. 14: 1984 s. 81–128; – Estreicher; Niesiecki; Żychliński, XV 249, 259–60, 290–3; Czaplewski, Senatorowie Prus Król.; Elektorowie; Elektorów poczet; Katalog Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, P. 1885 I 2, 26; Katalog zabytków sztuki w Pol., XI z. 20, z. 23 s. 40, z. 27, S. Nowa VII cz. 1; Portret polski XVII i XVIII wieku. Katalog wystawy, P. 1948 s. 10; Raczyński A., Katalog der Familien-Portraits in Gay, P. 1866; – Dzieje Wielkopolski, P. 1969 (ojciec Zygmunt); Gierowski J. A., Traktat przyjaźni Polski z Francją w 1714 r., W. 1965; Jarochowski K., Dzieje panowania Augusta II, P. 1856 I 348, 350; Konopczyński W., Polska a Turcja 1683–1792, W. 1936; Milewska E., Polskie misje dyplomatyczne w Portugalii w czasach Jana III Sobieskiego, „Kwart. Hist.” T. 91: 1984 z. 4 s. 723–4; Nowacki, Dzieje archidiecezji pozn., I; Piwarski K.,Między Francją a Austrią, Z dziejów polityki Jana III Sobieskiego w latach 1687–1690, Kr. 1933; Poraziński J., Opozycja wielkopolska na początku wojny północnej (1702–1703), „Acta Universitatis Nicolai Copernici”, Historia, T. 20: 1985 s. 105; Raczyński A., Geschichtliche Forschungen, Berlin 1860 s. 60; Raczyński E., Rogalin i jego mieszkańcy, Londyn 1964 s. 45–6; Sajkowski A., W stronę Wiednia, P. 1984; Wójcik Z., Jan Sobieski, W. 1983; Zielińska Z., Magnateria polska epoki saskiej, Wr. 1977; – Arch. nacji pol. w uniw. padewskim, I; Diariusz Sejmu Walnego Warszawskiego 1701–1702, W. 1962; Diariusz Walnej Rady Warszawskiej z roku 1710, Wil. 1928; Kitowicz J., Opis obyczajów za panowania Augusta III, W. 1985 (w indeksie mylnie Michał zamiast Wiktor); Kronika Bernardynów Bydgoskich, „Roczn. Tow. Przyj. Nauk. Pozn.” T. 33: 1907; Listy króla Jana III, Wyd. E. Raczyński, W. 1824 s. I–II; Sarnecki K., Pamiętnik z czasów Jana Sobieskiego, Wr. 1958; Teka Podoskiego, I 19, II 19, 50, 53, 80–1, 125, V 189, 287, 290, VI 20, 344; Transakcje chłopami w Rzeczypospolitej szlacheckiej, W. 1959; Vol. leg., V 32, 248, 785, 844, 850, VI 189, 200, 205; Załuski, Epistolae, I/2 s. 1104–6, 1108, 1129, 1136–8, 1144–6, III 410; – AGAD: Arch. Radziwiłłów Dz. V, t. 294 nr 12717, 12718 (listy R-ego), Sigillata t. 19 s. 233, t. 20 s. 236, t. 21 s. 42, t. 22 k. 7; B. Czart.: rkp. 458 k. 297, rkp. 459 k. 67, 331, rkp. 460 k. 38, rkp. 462 k. 160, rkp. 5927 nr 32925 (listy R-ego); B. Kórn.: rkp. 1560/1 nr 26, rkp. 7213, 7253, 7888, 11396; B. Narod.: rkp. 3204 II k. 16–17; B. Ossol.: rkp. 2023/II s. 205–206; B. Raczyńskich w P.: rkp. 231/2 s. 556, 558, 585, 589, 603, 667, 683, 724, rkp. 231/3 s. 29, 83, 264, 345, 622, rkp. 2228 (wypisy z ksiąg grodzkich i ziemskich dotyczące R-ego); – Informacje Antoniego Gąsiorowskiego.

Jerzy Dygdała

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.