INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Michał Szembek  

 
 
1655 - 1726-04-21
Biogram został opublikowany w XLVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2012-2013.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szembek Michał h. własnego (1655–1726), biskup sufragan krakowski.

Ur. zapewne w Morawicy, był synem Franciszka (zm. 1693, zob.) i jego pierwszej żony Zofii z Pieniążków, siostrzeńcem Jana Pieniążka (ok. 1630 – ok. 1712, zob.) oraz bratankiem Zofii z Szembeków, zamężnej prawdopodobnie za Gabrielem Krasińskim (zob.). Miał braci rodzonych, m.in. Stanisława (1650–1721, zob.) i Przecława Stefana (zob.), Antoniego (zm. 1705), kanonika przemyskiego i krakowskiego, prepozyta w Książnicach, oraz siostry, m.in. Teresę, w zakonie Franciszkę (zob. Szembekówna Teresa). Z drugiego małżeństwa ojca z Anną Barbarą z Rupniowskich miał braci przyrodnich, m.in. Jana Sebastiana (zob.), Franciszka (zm. 1712, zob.), Aleksandra Kazimierza (zob.) i Krzysztofa Andrzeja (zob.).

Studia na Uniw. Krak. zakończył S. doktoratem obojga praw; zapewne przed r. 1682 w Krakowie przyjął święcenia kapłańskie niższe. Po rezygnacji starszego brata, Stanisława, otrzymał t.r. probostwo kościoła p. wezw. św. Wojciecha w Książu Wielkim. Dzięki staraniom S-a powstał t.r. w tym kościele nowy, barokowy ołtarz główny oraz ambona (przypuszczalnie dzieło snycerza krakowskiego Jerzego Hankinsa). Przed r. 1686 dostał S. kanonię przemyską, a t.r., zapewne w kwietniu, otrzymał święcenia kapłańskie. Prymicję S-a i jednocześnie obłóczyny jego siostry Teresy upamiętnił drukowanym kazaniem „Wesołe uraczenie Chrystusa” (Kr. 1686) profesor Uniw. Krak. Sebastian Piskorski. Dn. 10 VI 1689 został S. instytuowany na kanonię krakowską fundi Raciborowice, a 19 VI 1693 wszedł do kapit. warmińskiej. Wraz z bratem Antonim, również kanonikiem krakowskim, reprezentował kapit. krakowską w r. 1696 na sejmiku proszowickim. W imieniu króla Augusta II zawiadamiał kapit. krakowską o nominacji dwóch kolejnych biskupów krakowskich: Stanisława Dąmbskiego (6 XI 1699) oraz Jana Kazimierza Bokuma (13 V 1702). W r. 1700 był S. deputatem duchownym z kapit. krakowskiej na Tryb. Kor., reprezentował też kapitułę na wyborach opata benedyktynów w Sieciechowie. Dn. 28 VII 1703 został instalowany na dziekanię katedralną krakowską, po czym zrzekł się 20 X t.r. prebendy raciborowickiej na rzecz przyrodniego brata, Krzysztofa Andrzeja. Na sejmie lubelskim t.r. został wyznaczony do komisji do rewizji skarbu kor.

W r. 1706 administrator diec. krakowskiej bp heraklejski Kazimierz Łubieński wybrał S-a na sufragana. Prekonizowany 13 IX t.r., jako tytularny biskup Paphos na Cyprze, święcenia S. otrzymał 30 IX w katedrze krakowskiej z rąk Łubieńskiego. Jego nominację biskupią uczczono w panegirykach: anonimowym „In republica florum regina rosa…” (Cracoviae 1706) oraz „Ternio rosarum gentitius inter ternas perandusti…” ([b.m.w.] 1706), autorstwa Sebastiana Tortowskiego. Dn. 27 VI 1710 Łubieński, wówczas już biskup krakowski, mianował S-a wikariuszem in spiritualibus i oficjałem generalnym (funkcję tę pełnił S. do 14 VI 1719). W znacznej mierze przyczynił się S. w r. 1710 do nominacji swego krewnego Józefa Piotra Eustachego Szembeka (zob.) na opactwo jędrzejowskie. W listopadzie 1713 nakłaniał przeora reformatów krakowskich do wysłania grupy zakonników do spustoszonego epidemią konwentu w Raciborzu.

W r. 1710 objął S. prowizorat Seminarium Zamkowego; funkcję prowizora sprawował ponownie w r. 1725. Sprowadził w r. 1714 do Krakowa siostry miłosierdzia, zwane szarytkami; umowę fundacyjną podpisał 5 VI t.r. Cztery siostry, które przybyły do Krakowa, otrzymały od S-a jego dwupiętrowy dom przy ul. św. Jana (obecnie nr 8); urządzono w nim m.in. aptekę oraz szpital, na którego funkcjonowanie zapisał S. wieś Mieroszów w pow. miechowskim. Pierwotna fundacja pozwalała na przyjęcie ośmiu chorych, wkrótce jednak liczba pacjentów wzrosła do dwudziestu czterech. Ludzi «luźnych» zobowiązał się utrzymywać w lazarecie za murami miasta. Panowała opinia, że S. nie chciał przyjąć od króla krzesła senatorskiego, dlatego jako rekompensatę otrzymywał od Augusta II bogate beneficja. W r. 1720 (wg J. Korytkowskiego w r. 1719) został opatem komendatoryjnym mogilskim; dekret o administracji tego opactwa nuncjatura przysłała mu jednak dopiero w r. 1725. Zakonnicy uważali go za człowieka pysznego; odebrał im propinację klasztorną i zanegował poł. dochodów, które jako opat był zobowiązany przekazywać zgromadzeniu (zostały one zwrócone dopiero po licznych sporach sądowych). Konstanty Hoszowski uważał jednak, że zarzuty cystersów wobec S-a opierały się na świadectwie kogoś wyjątkowo mu nieprzychylnego. W kościele mogilskim ufundował S. obok zakrystii ołtarz św. Floriana oraz zorganizował ogrzewanie w okresie zimowym.

S. był dobrodziejem krakowskich reformatów; corocznie, nie później niż od r. 1695, przekazywał na ich rzecz ofiarę pieniężną, zazwyczaj w wysokości 100 fl. W l. 1719–28 współfinansował budowę kościoła Misjonarzy p. wezw. Nawrócenia św. Pawła Apostoła na Stradomiu, a w testamencie zapisał klasztorowi część szat liturgicznych. Znajdował się też wśród fundatorów krakowskiego kościoła św. Anny. Zmarł w Wielkanoc 21 IV 1726 (wg akt klasztoru mogilskiego zapewne błędnie w r. 1725). Pogrzeb, który prowadził bp krakowski Konstanty Felicjan Szaniawski odbył się 27 IV 1726 w Krakowie w kościele Reformatów. Zmumifikowane ciało S-a zachowało się w kryptach do dziś (trumna z malowanym paludamentem i insygniami biskupimi oraz zawieszoną drewnianą tarczą z herbem).

Bratankiem S-a (synem Przecława Stefana) był Franciszek Antoni Szembek (zob.), a bratanicami Bihilda (córka Jana Sebastiana), zamężna za Jerzym Augustem Wandalinem Mniszchem (zob.), Barbara Elżbieta (córka Franciszka), powtórnie zamężna za Janem Klemensem Branickim (1689–1771, zob.) i Katarzyna (córka Aleksandra Kazimierza), zamężna za Dymitrem, synem Jana Stanisława Jabłonowskiego (1669–1731, zob.).

 

Portret z r. 1846 przez Wojciecha Eliasza w klasztorze Misjonarzy na Stradomiu w Kr.; – Katalog archiwum opactwa cystersów w Mogile, Oprac. K. Kaczmarczyk, G. Kowalski, Mogiła 1919; Kossakowski, Monografie, III; Niesiecki, VIII; PSB (Piskorski Sebastian); Przybyszewski B., Katalog kanoników krakowskiej kapituły katedralnej w XVIII wieku, Kr. 2009; Słownik biograficzny kapituły warmińskiej, Olsztyn 1996; Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo w Polsce (1652–2002). Prowincja krakowska. Prowincja litewska. Biografie, Kr. 2002 II; – Bieniarzówna J., Małecki J. M., Dzieje Krakowa. Kraków w wiekach XVI–XVIII, Kr. 1984 II; Hoszowski K., Obraz życia i zasług opatów mogilskich, Kr. 1867 s. 187; Katalog zabytków sztuki w Pol., I cz. 5, IV cz. 5 (fot. portretu); – Listy Jana Jerzego Przebendowskiego podskarbiego wielkiego koronnego do Adama Mikołaja Sieniawskiego wojewody bełskiego i hetmana wielkiego koronnego z lat 1704–1725, Oprac. A. Perłakowski, Kr. 2007; Pastophorium purpureis rosis adornatum […] a Stanislao Markiewicz, Cracoviae 1716; Teka Podoskiego, I 315–16; Vol. leg., VI 100; – Arch. Prow. Franciszkanów-Reformatów w Kr.: Kron. klasztorna, I 252, 260, 368–73, 467, 469, 475–6, 479, 543; B. Czart.: rkp. 506 nr 29, rkp. 1792 s. 247–52, rkp. 2025 s. 53–4, 61–4, 72, 76, 83–5, 87, 94–6, 123–6, 129–32, rkp. 5962 nr 42023–42026; B. Jag.: rkp. 1112 k. 70–4; B. Narod.: rkp. 3218 (1) k. 114; B. Ossol.: rkp. 2448 (Carmen panegyrycum in laudem Michaelis Szembecii, suffraganei Cracoviensis), rkp. 2675 k. 49–50v.

Katarzyna Kuras

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Stanisław Szembek

1650 - 1721-08-03 prymas Polski
 

Franciszek Szembek

2 poł. XVII w. - IX/X 1712 stolnik nadworny koronny
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Piotr Mucharski

1594 - 1666
lekarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.