INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Mieczysław Michał Szawleski (Szawlewski, pierwotnie Szal)     

Mieczysław Michał Szawleski (Szawlewski, pierwotnie Szal)  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szawleski (Szawlewski, pierwotnie Szal) Mieczysław Michał (1887–1942), dyplomata, publicysta, profesor Szkoły Nauk Politycznych w Warszawie.

Ur. 19 X w Krośnie, był synem Michała Szala, urzędnika miejskiego, i Franciszki z domu Ekert (Ekierd), bratem Jana Alfreda Szala (zob.) i Heleny, zamężnej Tomkiewiczowej.

Po zdaniu w czerwcu 1906 matury w gimnazjum w Jaśle podjął S. t.r. studia na Wydz. Filozoficznym UJ. Po pierwszym semestrze przeniósł się na Wydz. Prawa, gdzie w lipcu 1911 uzyskał absolutorium, a 14 III 1913 otrzymał stopień doktora praw. W czasie studiów należał do Związku Akademickiego, propagującego idee niepodległościowe i demokratyczne, a w r. 1910 odbył służbę w armii austro-węgierskiej. W listopadzie 1918 wziął udział jako ochotnik w walkach polsko-ukraińskich o Lwów; ze względu na inwalidztwo został wówczas przydzielony do żandarmerii polowej. Wkrótce jednak przerwał służbę i leczył się w szpitalu wojskowym; po powrocie do zdrowia podjął pracę w Dyrekcji Poczt i Telegrafów, początkowo we Lwowie, a następnie w Warszawie. Prawdopodobnie w czasie pierwszej wojny światowej lub w r. 1919, z pewnością przed r. 1920, zmienił nazwisko na Szawleski. Ukończył tzw. kursy konsularne i wiosną 1920 wstąpił do służby zagranicznej. W l. 1920–4 pełnił funkcję wicekonsula w Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku, kierowanym kolejno przez konsulów Jerzego Barthla de Weydenthal, Zdzisława Kurnikowskiego i Stefana Ludwika Grotowskiego. Uczestniczył w konferencji konsulów polskich z USA i Kanady 17–18 VII 1922 w Waszyngtonie, zabierając głos m.in. w sprawach reemigracji Polaków do kraju oraz przeciwdziałania antypolskiej propagandzie ukraińskiej w Ameryce. W r. 1923 wchodził w skład Komisji Likwidacyjnej Polsko-Amerykańskiego Tow. Opieki nad Sierotami, powołanej do przeprowadzenia rozliczeń w związku z ujawnionymi nadużyciami finansowymi w tej organizacji. Należał w tym czasie do masonerii. Stosunki S-ego ze współpracownikami w nowojorskim Konsulacie nie układały się dobrze; już w r. 1922 kierownicy wydziałów i radca emigracyjny wnioskowali o przeniesienie go do innej placówki, na co jednak nie przystał Grotowski. W r. 1923 w MSZ rozważano zatrudnienie S-ego w Konsulacie RP w Detroit, ale do tego nie doszło. Pod koniec t.r. Grotowski zarzucił mu udostępnienie prasie polonijnej („Nowy Świat”, „Dzien. dla Wszystkich”, „Rekord Codz.”) informacji stawiających w niekorzystnym świetle polską służbę konsularną w USA. W odpowiedzi S. przedstawił centrali MSZ swą krytyczną ocenę pracy Grotowskiego. Wobec odrzucenia tej oceny przez Dep. Konsularny MSZ podał się S. 22 I 1924 do dymisji. W lutym t.r. został odwołany z placówki, kończąc tym samym pracę w służbie zagranicznej.

W r. 1924 wrócił S. do kraju i zamieszkał w Warszawie. Podjął pracę jako naczelnik Wydz. Ekonomicznego w Banku Polskim; był także delegatem władz centralnych Banku w zagranicznych misjach finansowych, m.in. do Genewy. Opublikował t.r. pracę Wychodźstwo polskie w Stanach Zjednoczonych Ameryki (Lw.–W.–Kr.). W ogłoszonym w r. 1927 studium Kwestia emigracji w Polsce (W.) zawarł wyniki swych badań nad emigracją ekonomiczną z ziem polskich przed pierwszą wojną światową. Obie książki przyniosły mu miano inicjatora badań nad polskim wychodźstwem ekonomicznym. Od poł. l. dwudziestych był profesorem Wydz. Nauk Społecznych Szkoły Nauk Politycznych w Warszawie i do wybuchu drugiej wojny światowej prowadził wykłady o polityce państwa polskiego wobec emigracji ekonomicznej. W r. 1926 ogłosił skrypt Polityka emigracyjna (W.). Do księgi pamiątkowej „Dziesięciolecie Polski Odrodzonej” (Kr.–W. 1928) napisał rozdział Polacy w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Na I Zjeździe Polaków z Zagranicy w Warszawie wygłosił referat Struktura socjalna Polaków osiadłych zagranicą („Pamiętnik I Zjazdu Polaków z Zagranicy 16–21 lipca 1929”, W. 1930). Wydał książkę Polska na tle gospodarki światowej (W. 1928), opatrzoną przedmową Feliksa Młynarskiego; zawarta w niej analiza przemian ekonomicznych po pierwszej wojnie światowej stała się przedmiotem licznych polemik, m.in. Władysława Studnickiego („Droga” 1928 nr 7–8). W artykułach Ludność, emigracja i przeludnienie w Europie powojennej („Ekonomista” R. 27: 1927 t. 2/3) oraz Rolnictwo i emigracja („Rolnictwo” R. 1: 1929 t. 2) przedstawiał problemy wynikające z przeludnienia wsi. Sytuacją ekonomiczną Polski w dobie wielkiego kryzysu zajął się w szkicu Międzynarodowe położenie gospodarcze Polski na tle ostatnich wydarzeń w gospodarce światowej (W. 1929). A do problemów wychodźstwa powrócił w artykule Sprawy współpracy gospodarczej Polonii Zagranicznej z Macierzą („Polonia Zagran.” R. 2: 1931 nr 11–12).

S. podejmował też zagadnienia ustrojowe Polski. W pracy Na przełomie naszego ustroju państwowego (W. 1929) argumentował, że po pierwszej wojnie światowej nastąpił w Europie nieodwracalny zmierzch liberalnej demokracji oraz «indywidualistycznego światopoglądu»; wobec tego należy w Polsce dążyć do zbudowania nowego ustroju, który będzie «drogą pośrednią» między indywidualizmem a kolektywizmem. Wstąpił do powstałej w r. 1925 Partii Pracy Kazimierza Bartla i Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego. Kandydując z ramienia Związku Bankowców, w wyborach 16 XI 1930 został posłem na Sejm z listy krajowej BBWR. W Sejmie uczestniczył w pracach nad nową Konstytucją i ordynacją wyborczą, opowiadając się za oparciem jej na samorządzie gospodarczym; stworzył pojęcie «parlamentaryzmu gospodarczego». Propagowana przez niego ordynacja wyborcza miała doprowadzić do wykształcenia «elity zasługi» w rządzeniu państwem (Referat o ordynacji wyborczej wygłoszony przez Posła M. Szawleskiego na posiedzeniu Prezydium Partii Pracy dnia 30 kwietnia 1935 r., [W. 1935]). W r. 1933 opublikował książkę Quo vadere (W.), w której przedstawił bezsilność Ligi Narodów oraz zagrożenie Polski przez Niemcy i ZSRR; apelował o stworzenie nowego ustroju, będącego syntezą demokracji parlamentarnej, autorytaryzmu i solidaryzmu społecznego. Analizował porównawczo ustroje totalitarne (włoski faszyzm, niemiecki nazizm, a także bolszewizm). Sprawie bezpieczeństwa państwa poświęcił pracę Program naszej obronności i organizacji wewnętrznej (W. 1935). W broszurze Sugestie programowe w związku z hasłem Naczelnego Wodza o obronie narodowej (W. 1936) propagował ideę «wodza narodu» i militaryzację społeczeństwa, opowiadając się jednak przeciw koncepcji «państwa totalnego»; odrzucając zasady liberalizmu gospodarczego, postulował «gospodarkę planową» (ale z zachowaniem dominacji własności prywatnej) oraz potrzebę stworzenia «na gruzach elity partyjnej» nowej elity rządzącej. W książkach: Nowy świat. Traktat o Rzeczypospolitej Polskiej (W. 1935) oraz Polonizm. Ustrój Narodu Polskiego (W. 1938) popularyzował solidaryzm społeczny oraz korporacjonizm, rozumiany w zgodzie zarówno z zasadą «silnego państwa», jak i z rozwijaniem aktywności obywatelskiej.

We wrześniu 1939 brał S. udział w obronie Warszawy. Podczas okupacji niemieckiej pracował w Delegaturze Rządu RP na Kraj i był żołnierzem ZWZ i AK. Aresztowany przez Gestapo w nocy z 3 na 4 VI 1942 w Warszawie, został uwięziony na Pawiaku. W odwecie za wysadzenie (w nocy z 7 na 8 VI t.r.) linii kolejowej pod Warszawą został powieszony 16 X 1942 w Szczęśliwicach, wśród pięćdziesięciu innych ofiar; został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Był odznaczony Medalem Niepodległości (1933) i Krzyżem Obrony Lwowa.

S. był żonaty z Karoliną z Blachauszów.

 

Posłowie na Sejm II Rzeczypospolitej – ofiary wojny i okupacji 1939–1945, W. 2000; – Bartoszewski W., 1859 dni Warszawy, Kr. 2008 (jako Szawlewski); Chajn L., Wolnomularstwo w II Rzeczypospolitej, W. 1975; Grabowski W., Delegatura Rządu Rzeczypospolitej na Kraj, 1940–1945, W. 1995; Kawalec K., Między irredentą, lojalnością a kolaboracją. O suwerenność państwową i niezależność narodową (1795–1989), w: Polska myśl polityczna XIX i XX wieku, Red. W. Wrzesiński, Wr. 2001 XI 253–66; tenże, Spadkobiercy niepokornych. Dzieje polskiej myśli politycznej 1918–1939, Wr. 2000; Kicinger A., Polityka emigracyjna II Rzeczypospolitej, W. 2005; Kołodziej E., Wychodźstwo zarobkowe z Polski 1918–1939. Studia nad polityką emigracyjną II Rzeczypospolitej, W. 1982; Paruch W., Myśl polityczna Obozu Piłsudczykowskiego 1926–1939, L. 2005; Polonia amerykańska, Red. H. Kubiak i in., Wr. 1988; Skóra W., Służba konsularna Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry i działalność, Tor. 2006; Studnicki W., Postęp gospodarczy Europy powojennej. Odpowiedź na książkę p. Szawleskiego „Polska na tle gospodarki światowej”, „Droga” 1928; Walaszek A., Polscy robotnicy, praca i związki zawodowe w Stanach Zjednoczonych Ameryki 1880–1922, Wr. 1988; tenże, Reemigracja ze Stanów Zjednoczonych do Polski po I wojnie światowej (1919–1924), Wr. 1983; Winid B., W cieniu Kapitolu. Dyplomacja polska wobec Stanów Zjednoczonych Ameryki 1919–1939, W. 1991; – Materiały do bibliografii dziejów emigracji oraz skupisk polonijnych w Ameryce północnej i południowej w XIX i XX wieku, W.–Kr. 1979; Rocznik służby zagranicznej, W. 1922–38; Skład osobowy Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 2 marca 1931 r., W. 1931; Spraw. stenogr. Sejmu 1922–39; Szkoła Nauk Politycznych w Warszawie. Roczniki z programem wykładów, W. 1916/17–1939/40; Zjazdy i konferencje konsulów polskich w USA i Kanadzie. Protokoły i referaty 1920–1938, Oprac. E. Kołodziej, T. Radzik, L. 2004; – „Polska Zbrojna” 1947 nr 276; – AAN: MSZ, Ambasada RP w Waszyngtonie, sygn. 1877, 1878, 1923, 1991, 2126; Arch. UJ: sygn. SII 521 (Liber promotionum), księga immatrykulacji; CAW: sygn. MN 29 XII 1933 (fot.); Muz. Więzienia Pawiak w W.: Kartoteka osobowa więźniów Pawiaka i życiorys S-ego autorstwa H. Tomkiewiczowej z r. 1963; – USC m. stoł. W.: Akt zgonu S-ego; – Informacje Marka Gałęzowskiego z W., Jerzego A. Radomskiego z Otwocka, Wojciecha Skóry ze Słupska oraz Macieja Żuczkowskiego z W.

Marek Kornat

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Powiązane artykuły

 

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Eugeniusz Cękalski

1906-12-30 - 1952-05-31
reżyser filmowy
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stefan Marian Roguski

1849 - 1910-04-18
inżynier
 

Kazimierz Schiele

1890-09-27 - 1956-05-16
taternik
 

Stanisław Piętak

1909-08-03 - 1964-01-27
poeta
 

Tadeusz Stępowski

1908-05-13 - 1971-07-22
prozaik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.