INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Mikołaj Czapski h. Leliwa     

Mikołaj Czapski h. Leliwa  

 
 
1753-09-08 - 1833-06-13
Biogram został opublikowany w 1938 r. w IV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Czapski Mikołaj h. Leliwa (1753–1833), szef regimentu, generał-major wojsk kor., syn gen. Antoniego i Kandydy z Lipskich, urodzony w Bukowcu 8 IX. Oddał go ojciec 1766 do służby pruskiej, do regimentu dragonów Finckensteina, stojących w Morągu i Ostródzie. Mianowany 1770 chorążym, miał być wysłany do Polski celem werbunku w obrębie pruskiego kordonu, ale się temu stanowczo sprzeciwił ojciec. Przeniesiony 1771 wraz z regimentem do Brodnicy i Lidzbarku, musiał uczestniczyć w podjazdach przeciw konfederatom. Służbę odbywał niechętnie i zasypywał ojca listami by go »z tej tureckiej jak najprędzej raczył uwolnić niewoli«. Dymisjonowany 20 XII 1773, już 30 XII zaliczony został w randze kapitana w poczet oficerów regimentu konnego im. Królewicza, szefostwa swego ojca. Doszedłszy do pułkownikostwa (11 V 1777), kupił od ojca 29 XII 1783 szefostwo tego spieszonego już regimentu. Stał z nim zrazu w Radomiu, później 1782 (na żądanie kuratorów obłąkanego biskupa Sołtyka, którzy chcieli mieć w Kielcach garnizon), został z jednym batalionem przeniesiony do Kielc. Jeszcze jako pułkownik przyłożył się niemało do uporządkowania regimentu, zasługując na uznanie odbywającego lustracje gen. Brühla. W dobie Sejmu W-go podzielał orientację pruską »patriotów«. Zajęty był wtedy bardzo powiększaniem regimentu, noszącego miano III-go grenadierów im. królewicza Karola i zdobywaniem środków na umundurowanie i uzbrojenie rekrutów. Dopomagał mu w tem wydatnie brat jego Józef, członek Komisji Wojsk. Siedział w Warszawie, ale ze swymi oficerami prowadził codzienną, nader obszerną korespondencję. We wrześniu 1789 prezydował w sądzie wojskowym, złożonym na oficerów winnych ucieczki z więzienia ex-podskarbiego Ponińskiego. 6 XII 1789 mianowany został generał-majorem. Gdy t. r., wobec spodziewanych na Wołyniu rozruchów, chciano tam wysłać między innymi i regiment Cz-go, zdołał uzyskać pozostawienie go narazie w Kielcach. Bawił już w tym mieście w początkach 1790, mając sobie powierzoną komendę nad częścią dywizji małopolskiej. W sierpniu po rewii, odbytej przed ks. Wirtemberskim, wyruszył na Wołyń, gdzie mu wyznaczono na główną kwaterę, skutkiem starań Lubomirskiej, wojewodziny kijowskiej, jej rezydencję Uściług. Od marca 1791 bawił w Warszawie, zasiadając w Deputacji Regulaminowej. Wpisał się 29 IV do ksiąg miejskich Warszawy. Na Wołyń wrócił w lipcu, by w końcu sierpnia, nader niechętnie, upatrując w tem ruinę korpusu, maszerować pod Bracław do obozu ks. Józefa, celem uczestniczenia w »kampanencie«. Rozkazem z 21 X 1791 poddano władzy Cz-go 7 szwadronów kawalerii narod. brygady Jerlicza i 3 bataliony piesze: jego własny, buławy w. kor. i Brodowskiego. Ta komenda wchodziła w skład złączonych dywizji Bracławskiej i Kijowskiej, pod wodzą ks. Józefa. Kwaterę główną wyznaczono Cz-mu w Brahiłowie. Mając zimą z 1791 na 1792 rozkaz opiekowania się zbiegłymi z Rosji do Polski i pomieszczonymi w Berdyczowie Tatarami, miał z ich racji wiele kłopotów i corychlej pragnął się pozbyć tej »utrapionej« komendy. Od lutego 1792, zdawszy dowództwo pułk. Szyrerowi, bawił za urlopem w Warszawie. Otrzymał wtedy 2 V order św. Stanisława.

W wojnie 1792 dał dowód niekarności daleko idącej. Już dawniej pisał doń Kościuszko: »Zalecam JWPanu abyś napotym wprzód zawsze ordynans sobie zalecony uskutecznił a dopiero remonstracją uczynił«. Pod Zieleńcami (18 VI), dowodząc na prawym flanku brygadą jazdy i 4 batalionami piechoty, nie usłuchał rozkazu wsparcia ataku Mokronowskiego na Markowa i w ten sposób udaremnił zupełne zwycięstwo. Z danego sobie zlecenia rozporządzenia magazynów i bagaży w Dubnie (21 VI) wywiązał się dobrze, ale już 7 VII w chwili wkraczania wojsk do Dubienki zamiast urządzenia zawalających drogę taborów, siedział bezczynnie w tamtejszym klasztorze bernardynów. W obozie pod Kurowem 27 VII dostał urlop i wojsko opuścił. Targowicy nie sprzyjał, lecz dymisji nie wziął mimo pozbawienia 28 II 1794 generalskich funkcji i związanej z rangą płacy. Bawił z regimentem w Krakowie. O udziale Cz-go w spisku poprzedzającym powstanie mamy jedynie bałamutną relację Ochockiego, który go wylicza wśród uczestników tajnych zebrań u Działyńskiego. Wybuch powstania zastał go w Warszawie. W połowie czerwca, podając jako powód zły stan zdrowia i grożącą (po edykcie króla pruskiego) utratę majątku, znajdującego się pod panowaniem pruskim, rozpoczął starania o zezwolenie na wyjazd do Karlsbadu. Uzyskawszy zezwolenie, Warszawę opuścił dopiero 18 VIII, na krótko przed szturmem Prusaków. Udał się do Wrocławia, gdzie istotnie chory, przesiedział do końca r. 1794.

Mieszkał odtąd stale w Bydgoszczy, gospodarując w nabytym w działach z bratem 1805 Bukowcu. W r. 1804 dostał pruski tytuł hrabiowski. Za Ks. Warszawskiego, mianowany w r. 1807 wiceprezesem Izby administr. dptu bydgoskiego, złożył tę godność jeszcze tegoż roku. Wiódł potem stałą niemal wojnę z władzami cywilnymi, głównie z prefektem Gliszczyńskim.

Nieszczególny generał, lecz dobry gospodarz i finansista, człowiek silnych zasad, ale zimny i twardy, zwłaszcza dla najbliższych, jak się zdaje, nie cieszył się sympatią współczesnych. Umarł w Bydgoszczy 13 VI 1833. Z poślubionej w kwietniu 1796 stryjecznej siostry Marii Cz-ej, wojewodzianki chełmińskiej, zostawił syna Franciszka i córkę Antoninę za Skórzewskim.

 

Portret Cz-go w Farze bydgoskiej.

Boniecki; Kieniewicz, Ignacy Działyński, Kórnik 1930; Korzon, Wewn. dzieje Polski, W. 1898, V; Łoza, Kawalerowie ord. św. Stanisława; Mościcki H., Trzeci maj, W. 1916; Przegląd Bydgoski 1933; Skałkowski, Jan Henryk Dąbrowski, W. 1904; Wolański A., Wojna polsko-rosyjska 1792 r. I 33, 34, 44, 64, 141, 202, 207–209, 225, 259, 270, 282, 298, 301, 303, 439; Askenazy-Dzwonkowski, Akty powstania Kościuszki, Kr. 1918 I 393, II 355, 357; Ochocki Jan Duklan, Pamiętniki, 1854 II 299; Rostworowski M., Materiały do dziejów Komisji Rządzącej, Kr. 1918; Akta parafii farnej w Bydgoszczy; notaty kpt. Sujkowskiego z Bydgoszczy; nader bogata korespondencja Cz-go wojskowa i prywatna oraz znaczna ilość papierów dotyczących regimentu w archiwum w Smogulcu, przeznaczonym do Muzeum Cz-ich w Krakowie.

Włodzimierz Dworzaczek

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Powiązane artykuły

 

Księstwo Warszawskie

Po pokonaniu – w grudniu 1805 roku – armii austriacko-rosyjskiej pod Austerlitz (Sławkowo na Morawach) cesarz Napoleon I zawarł pośpiesznie pokój z Austrią, rezygnując z kontynuowania......

Powstanie Kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska rozpoczęta 24 marca 1794 roku, zakończona 16 listopada 1794 roku, to powstanie narodowe początkowo przeciwko Rosji, później także skierowane przeciwko Prusom. Jedno z najbardziej......

Bitwa Pod Racławicami, 4 kwietnia 1794 r.

24 marca 1794 roku na rynku krakowskim ogłoszony został „Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego”, dający początek powstaniu kościuszkowskiemu, jednemu z przełomowych......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Józef Zajączek h. Świnka

1752-11-01 - 1826-07-30
generał
 

Julian Bartoszewicz

1821-01-17 - 1870-11-05
historyk
 

Aleksander Kokular

1793-01-09 - 1846-04-06
kolekcjoner
 

Adam Tytus Działyński

1796-12-24 - 1861-04-12
arystokrata
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Rufin Piotrowski

1806-01-28 - 1872-07-20
sybirak
 

Michał Baliński

1794-08-14 - 1864-01-03
historyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.