INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Mikołaj Kozłowski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1970 r. w XV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kozłowski Mikołaj (Kozłowski, Coszlowski, de Kozlow) h. Lis (zm. 1443), profesor i rektor Uniw. Krak., uczestnik soboru bazylejskiego. Pochodził z Kozłowa w pow. miechowskim, był synem Mszczuja, średnio zamożnego szlachcica, komornika sądu ziemskiego krakowskiego w l. 1384–97. Przynależność do stanu szlacheckiego i dochody z tytułu dziedzictwa ułatwiły K-emu studia, które rozpoczął na Wydziale Sztuk Wyzwolonych Uniwersytetu Praskiego. Dn. 14 IX 1398 r. otrzymał stopień bakałarza sztuk wyzwolonych razem z Hieronimem z Pragi, spalonym później (1416) na soborze w Konstancji. W czasie studiów K. cieszył się szczególną opieką mistrza praskiego Jana z Ziembic (Münsterberga), słuchał, robiąc notatki, jego wykładu z „Analityk pierwszych” Arystotelesa (B. Jag.: rkp. 1907). Dn. 27 IV 1399 r. rozpoczął wykłady na Wydziale Sztuk Wyzwolonych Uniwersytetu Praskiego; przyjeżdżał do Polski, m. in. 4 VII 1401 r. wystąpił jako świadek w Buku. Stopień mistrza uzyskał w Pradze w r. 1402 za dziekanatu Jana Husa.
Z Uniw. Krak. związał się K. przed lub w r. 1404; występuje po raz pierwszy w spisie mistrzów z t. r. W r. 1410/1 pełnił obowiązki rektora. W tym też zapewne czasie rozpoczął studia teologiczne, a głównym jego profesorem był Mikołaj z Pyzdr. Bakałarzem teologii został K. w r. 1412; szkic „Principium do Biblii” napisał dla niego Mikołaj Łukasz z Wielkiego Koźmina (B. Jag.: rkp. 2215). K. utrzymywał kontakty z rodziną: 15 III 1414 r. zawarł umowę z bratem Piotrem, na mocy której tenże, dzierżawiąc dobra K-ego, miał mu płacić 40 grzywien rocznie, a po jego śmierci spłacić 60 grzywien legatów. W studiach K-ego nastąpiła chyba kilkuletnia przerwa, bo 2 I 1420 r. był wciąż jeszcze bakałarzem teologii. Przypisuje się K-emu (M. Markowski) pełnienie funkcji wicekanclerza Uniw. Krak. w l. ok. 1414–20, a więc w czasie ewentualnej przerwy w studiach teologicznych. W r. 1420 przystąpił K. do wykładów „Sentencji” Piotra Lombarda i uzyskał stopień bakałarza sentencjonariusza najpóźniej w r. 1421. Dn. 18 X 1422 r. wystąpił już jako baccalarius formatus. Dn. 16 VI 1424 r. został K. mianowany opiekunem dzieci brata Piotra wyruszającego na wojnę antyhusycką. Otrzymał wtedy wieś Januszowice koło Dziekanowic w pow. Kazimierza Wielka. Przed 4 VII 1425 r. został doktorem teologii. Na wydziale Teologii Uniw. Krak. wykładał K. do końca życia. Kariera uniwersytecka ułatwiła K-emu pozyskanie godności i beneficjów kościelnych. Kanonikiem poznańskim był 21 X 1424 r.; czynne zajęcie się sprawami kurii oraz pobyt w Poznaniu poświadczają dokumenty z 21 X 1424, 4 VII 1425, 3 I i 10 VII 1426 r. K-ego (albo Mirosława, syna Kiełcza z Brudzewa) chciał mieć swym następcą bp poznański Andrzej Łaskarz z Gosławic (zm. 1426). Bpem został jednak kandydat króla, Stanisław Ciołek. K. zadowolił się kanonią kolegiaty Św. Floriana w Krakowie na Kleparzu, którą posiadał już w drugiej połowie 1426 lub w r. 1427. W uznaniu licznych zasług otrzymał od Zbigniewa Oleśnickiego zwolnienie od zobowiązań ciążących na beneficjatach uniwersyteckich tejże kolegiaty. Razem z Andrzejem z Kokorzyna, Franciszkiem z Brzegu, Janem Elgotem, Benedyktem Hesse z Krakowa, Jakubem z Paradyża i Eliaszem z Wąwolnicy wziął K. udział jako wybitny teolog w dyspucie z posłami husyckimi na Wawelu 19 III 1431 r., która toczyła się w obecności króla. Po śmierci Franciszka z Brzegu (z Krzyżowic, zm. 1432) zajął K. czołowe miejsce wśród starszych profesorów teologii Uniw. Krak., otrzymał kanonię krakowską, przedstawiony Oleśnickiemu przez rektora uniwersytetu Tomasza Strzempińskiego bez porozumienia się z profesorami teologii. Spowodowało to zatarg. Rzecznikiem interesów profesorów był Paweł z Kłobucka. Po naradzie odbytej w domu Andrzeja z Buku wystosowano skargę do papieża, uważając, że Strzempiński nadużył władzy.
 Bp. krakowski Zbigniew Oleśnicki mianował K-ego 31 VII 1433 r. (B. Jag.: dypl. 381) swym reprezentantem na soborze w Bazylei. Inkorporował się K. do soboru 17 X 1433 r. razem z Tomaszem Strzempińskim, delegatem arcbpa gnieźnieńskiego, i Janem Oczko, prepozytem bożogrobców miechowskich; podczas soboru występował K. jako kanonik krakowski. Był prawdopodobnie klientem skryptorii bazylejskiej Michała Koyera. Po śmierci króla Władysława Jagiełły wygłosił K. w Bazylei mowę pogrzebową w czasie nabożeństwa urządzonego przez Stanisława Ciołka. W mowie tej dał wyrazisty obraz wyjątkowych zasług Jagiełły dla Kościoła, przedstawiając jego wysiłek w nawróceniu na katolicyzm Litwy, szeroko rozwodził się nad zasługami króla we wskrzeszeniu i uposażeniu Uniw. Krak. W jednym z kazań wygłoszonych także w Bazylei, o św. Stanisławie, bpie krakowskim, przedstawił K. współczesny ideał «dobrego pasterza» i zatarg biskupa z królem Bolesławem Śmiałym. W Bazylei podczas XXIV sesji soboru K. został mianowany generalnym komisarzem na Polskę dla głoszenia odpustów, przywiązanych do składek na rzecz unii Kościoła greckiego z rzymskokatolickim. K. opuścił Bazyleję po 27 IV 1436 r. Dn.3 VIII t.r. wystawił w Wiślicy dokument w sprawie odpustów. Podobny wydał w Nowym Sączu 15 II 1437 r. Tytułował się w nich nadal kanonikiem krakowskim. Bez tytułu kanonika krakowskiego wymienia go dokument z 7 XII 1439 r. Oznacza to, że K. albo musiał opuścić kanonię krakowską, albo się jej zrzekł dobrowolnie. Dopiero 4 XI 1443 r. Zbigniew Oleśnicki mianował dożywotnio K-ego kanonikiem krakowskim, uposażając go z dziesięcin biskupich w Słomnikach (B. Jag.: rkp. 7759). Był też K. plebanem w Zagościu koło Wiślicy.
K. zmarł 6 XI 1443 r. (B. Jag.: rkp. 1258). Uniwersytetowi przekazał pieniądze (300 fl. węgierskich), za które kolegiaci kupili 26 VII 1452 r. dom na Kleparzu. Wydziałowi Teologii ofiarował niemal całą bogatą bibliotekę. Akt przejęcia tej darowizny z 7 XII 1439 r. nie podaje ani ilości rękopisów, ani ich zawartości, wspomina tylko, że są to księgi pergaminowe, papierowe, luźne seksterniony i woluminy, przechowywane w Krakowie i w Ulinie koło Miechowa. Wg kosztów kupna zbiór oszacowano na ogromną sumę tysiąca grzywien, którą przelicza się (J. Zathey) na ponad 150 kodeksów. Z tej dużej, na owe czasy, liczby książek dochowało się zaledwie kilkanaście, głównie treści filozoficzno-teologicznej: notatki z wykładów, własne dzieła, fragmenty warsztatu naukowego oraz kodeksy przepisane na zamówienie lub nabyte w czasie pobytu w Bazylei. Wśród szczęśliwie dochowanych kodeksów dwa zawierają dzieła Franciszka Petrarki, a z tych jeden przepisany został na zamówienie K-ego już w r. 1430.
 W spuściźnie naukowej, której rejestracja i identyfikacja wymaga jeszcze uzupełnień, pozostawił K.: wykład wstępny do Biblii (B. Jag.: rkp. 2216), wykład wstępny i komentarz w postaci glosy do czterech ksiąg „Sentencji” Piotra Lombarda (B. Jag.: rkp. 1525, 1620, 1524 i 1520), glosę do pierwszej i drugiej księgi „Quaestiones Sententiarum” zaczynających się od słów: «Utrum Deus gloriosus…» (B. Jag.: rkp. 1620), komentarz do trzeciej księgi „Sentencji” Piotra Lombarda (B. Jag.: rkp. 2216), odpowiedzi na pytania z zakresu teologii moralnej i prawa kanonicznego (B. klaszt. Cystersów w Mogile: rkp. 621), a także kwestię Utrum omnis potestas sit a Domino Deo… (B. Jag.: rkp. 1620). Wydaje się jednak, że główną domeną pracy K-ego były kazania (B. Jag.: rkp. 1614, 2372, 2369, 2346, 2335 i 2245, B. Coll. Balliol Oxford: rkp. 165a, B. Uniw. w Wr.: rkp. I F 290b) i mowy uniwersyteckie (B. Jag.: rkp. 2216 i 1620). Autorstwo wielu kazań i mów uniwersyteckich jest hipotetyczne, często przypisane K-emu (Markowski) na podstawie analizy treści i analizy kodykologicznej.
K. należał do najwybitniejszych profesorów Uniw. Krak., a zarazem do świetnych mówców polskich pierwszej połowy XV w. Mniej czynny na polu filozofii, oddawał się studiom teologicznym; pozostawał pod wpływem nauki Tomasza z Akwinu, częściowo Alberta Wielkiego, sprzeciwiał się natomiast niektórym tezom augustiańskim. Teksty mów K-ego wykazują znajomość zarówno literatury klasycznej, jak też wczesno-humanistycznej (Petrarka). Cieszył się K. poważaniem wśród grona współczesnych mu kolegów uniwersyteckich; anonimowy kaznodzieja(Strzempiński?) w mowie pogrzebowej (B. Jag.: rkp. 173) nazwał K-ego «ojcem krakowskiej uczelni», chwalił go zwłaszcza za dary, za które uniwersytet będzie mu zawsze wdzięczny.

Nowy Korbut (Piśm. staropolskie); W. Enc. Ilustr.; Łętowski, Katalog bpów krak., III; Boniecki; Niesiecki; Mynors R. A. B., Catalogue of the Manuscripts of Balliol College Oxford, Oxford 1963 s. 162, 164; – Barycz H., Alma Mater Jagellonica, Kr. 1958; tenże, Dziejowe związki Polski z Uniwersytetem Karola w Pradze, „Przegl. Zach.” R. 4: 1948 nr 3–4 s. 260, 340; tenże, Rozwój i upadek Akademii Krakowskiej, w: Kultura staropolska, Kr. 1932 s. 280; Bidlo J., Češti emigranti v Polsku v dobĕ husitské a mnich Jeronym Pražský, „Časopis Musea Král. Českého” R. 69: 1895 s. 128; Birkenmajer A., O dacie jednego z rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej i o nieznanej ramce drzeworytowej z pierwszej połowy XV stulecia, „Przegl. Bibl.” R. 10: 1936 s. 138–44; Brückner A., Z rękopisów petersburskich, „Prace Filol.” T. 5: 1899 s. 29; Contieri N., La fortuna del Petrarca nei secoli XIV e XV, „Annali dell’Istituto Universitario Orientale. Sezione Slava” (Napoli) A. 4: 1901 s. 150–6, 158–62, 165; Dobrowolski K., Modlitewnik królewicza Aleksandra z r. 1491, „Przegl. Bibl.” R. 1: 1927 s. 100 i odb., Kr. 1928 s. 22; Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1364–1774, Kr. 1964 (studia Z. Budkowej, K. Pieradzkiej); Fijałek J., Studia do dziejów Uniwersytetu Krakowskiego, „Rozpr. AU Wydz. Filol.” T. 29: 1899; Garbacik J., Strzelecka A., Uniwersytet Jagielloński wobec problemów husyckich w XV w., „Acta Univ. Carolinae – Hist. Univ. Carolinae Prag.”, Praha 1964 V/1–2 s. 11–2, 30, 35; Grosse L., Stosunki Polski z soborem bazylejskim, W. 1885 s. 40, 42, 67; Kot S., Anglopolonica. Angielskie źródła rękopiśmienne do dziejów stosunków kulturalnych Polski z Anglią, „Nauka Polska” T. 20: 1935 s. 56–7; Kowalczyk M., Mowy i kazania uniwersyteckie Łukasza z Wielkiego Koźmina, „Biul. B. Jag.” R. 12: 1960 nr 2 s. 7, 17, 19; [Kozłowska-] Budkowa Z., Mowa mistrza Jana z Kluczborka na cześć króla Władysława Jagiełły, Mediaevalia, W. 1960 s. 160, 163; Markowski M., Mikołaj z Kozłowa, „Mater. i Studia Zakł. Hist. Filoz. Staroż. i Średn.” T. 5: 1965 s. 76–141 (omówienie literatury i wykaz dzieł); Morawski, Historia UJ, I (na s. 333 K. pomylony z Mikołajem Lasockim); Pilat R., Historia literatury polskiej, W. 1926 1/2 s. 264–5; Silnicki T., Sobory powszechne a Polska, W. 1962 s. 111; Szelińska W., Biblioteki profesorów Uniwersytetu Krakowskiego w XV i początkach XVI w., Wr.–W.–Kr. 1966; Włodek Z., Krakowski komentarz z XV w. do Sentencji Piotra Lombarda, „Studia Mediewistyczne” T. 7: 1966 s. 131, 138–41, 157; Zarębski I., Zur Bedeutung des Aufenthaltes von Krakauer Universitätsprofessoren auf dem Basler Konzil für die Geistesgeschichte Polens, „Kwart. Hist. Nauki i Techn.” R. 5: 1960; Zathey J., Biblioteka Jagiellońska w l. 1364–1492, w: Historia Biblioteki Jagiellońskiej, Kr. 1966 I (biblioteka K-ego i jej zawartość); Zegarski T., Polen und das Basler Konzil, P. 1910 s. 26; – Acta capitulorum, II; Akta grodz. i ziem., VII (fragment mowy: «pro reduccione graciarum» winien brzmieć: «pro reduccione Grecorum»); Album stud. Univ. Crac., I; Cod. epist. saec XV, 1/2, II; Cod. epist. Vitoldi; Cod. Univ. Crac., I, II; Concilium Basiliense. Studien und Quellen zur Geschichte des Concils von Basel, Hrsg. v. J. Haller, Basel 1897–1903 II 505, IV 112, 117–8; Conclusiones Univ. Crac., s. 3; Długosz J., Catalogus episcoporum Posnaniensium, w: Opera, I; tenże, Historia, IV 438–9, 551; Kod. Wpol., V; Liber decanorum Facultatis Philosophicae Universitatis Pragensis, I/1; „Notizenblatt. Beilage zum Archiv für Kunde österreichischer Geschichtsquellen” Jg 9: 1859 nr 3 s. 46–53; Starod. Prawa Pol. Pomn., II 196, 287; – Arch. UJ: rkp. 63; B. Coll. Balliol Oxford: rkp. 165 a; B. Jag.: dypl. 381, rkp. 173, 325, 424, 444, 648, 722, 738, 1228, 1258, 1412, 1520, 1524, 1525, 1593, 1614, 1620, 1907, 2215, 2216, 2245, 2302, 2335, 2346, 2369, 2415, 7759; B. klaszt. Cystersów w Mogile: rkp. 621; B. Uniw. w Wr.: rkp. I F 290b.
Marian Zwiercan

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.