INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Mikołaj Ostroróg h. Nałęcz  

 
 
1567 - 1612
Biogram został opublikowany w 1979 r. w XXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Ostroróg Mikołaj h. Nałęcz (1567–1612), kasztelan bełski, rotmistrz. Był synem Stanisława, kaszt. międzyrzeckiego (zob.), i Zofii z Tęczyńskich, młodszym bratem Jana, woj. poznańskiego (zob.). Osierocony w wieku niemowlęcym przez ojca, wychowywał się pod opieką matki, która bardzo dbała o wykształcenie synów. W l. 1573–7 opiekę pedagogiczną nad O-m i starszym jego bratem sprawował Piotr Artomius Krzesichleb. W r. 1578 O., wraz z bratem udał się pod opieką Jana Jonasa na studia zagraniczne. Od 27 V 1578 do 14 IV 1579 uczyli się w Altdorfie, następnie w Strasburgu, skąd w marcu 1581 wyjechali do Szwajcarii i po krótkim pobycie w Bazylei (u T. Zwingera) i w Zurychu (u R. Gualtera) zatrzymali się w Genewie, gdzie wkrótce nastąpiło rozstanie braci. O. pozostał w Genewie do początku maja 1582 i kształcił się pod kierunkiem T. Bezy i A. De la Fyae, zyskując uznanie jako zdolny uczeń i gorliwy zwolennik kalwinizmu. Losem jego interesowali się prawie wszyscy wybitni profesorowie i teologowie Genewy, Zurychu, Bazylei i Strasburga. O popularności i kontaktach O-a świadczą zarówno wpisy do jego imionnika, jak i dedykowane mu liczne utwory. Z Genewy O. wrócił do Altdorfu; w lipcu 1583 został wybrany na rektora tamtejszej akademii. W czerwcu 1584 udał się w podróż do Anglii, Francji i Włoch. W r. 1585 był ponownie w Genewie, skąd podążył do Strasburga, aby zobaczyć się z J. Sturmem.

Po powrocie do kraju osiadł O. w woj. bełskim. W wyniku działu majątkowego z r. 1588 przypadły mu bowiem dobra na Rusi Czerwonej po matce, przede wszystkim włość kryłowska. W r. 1590 był obecny w czasie sejmu w Warszawie. Pierwszy raz wystąpił na forum publicznym jako deputat szlachty bełskiej na pierwszy zjazd radomski (1591). W sierpniu i wrześniu 1589 gromił na Podolu Tatarów (wspominające o uczestnictwie O-a w tych zmaganiach źródła nie wymieniają jego imienia, nie mógł to być jednak Jan, bo wiemy, iż dopiero w końcu roku pojawił się na tym terenie). Tutaj, a może i w innych walkach zdobywał doświadczenie wojskowe. Jemu i Janowi Lipskiemu powierzyła w r. 1594 szlachta bełska funkcje rotmistrzów pospolitego ruszenia i oni to przywiedli Janowi Zamoyskiemu do obozu pod Laskowem 400 bełżan. W r. 1595 O. był podczas sejmu w Krakowie, skąd wraz z innymi dysydentami wystosował do współwyznawców pismo wzywające na synod generalny do Torunia. Synod lubelski (29 V 1595) wybrał go delegatem na ten zjazd, O. jednak do Torunia nie udał się, posłał w zastępstwie swego ministra. Od kiedy O., wychowany w luteranizmie, był kalwinem, nie wiemy. W późniejszych latach nie brał aktywniejszego udziału w życiu zborowym, do końca życia pozostał jednak kalwinistą i opiekował się ufundowaną przez siebie w r. 1593 szkołą kryłowska, którą zorganizował wg modelu Sturma.

O. pozostawał w dość bliskich stosunkach z Janem Zamoyskim. Prowadził w imieniu kanclerza układy z bardziej znacznymi jego kontrahentami, zaciągał też u niego pożyczki, m. in. w r. 1593 pożyczył 3 000 zł. W r. 1600 posłował na sejm z woj. bełskiego, następnie jako rotmistrz chorągwi husarskiej wziął udział w wyprawie Zamoyskiego do Mołdawii. W l. 1601–2 walczył w Inflantach. Jego dwieście koni licząca chorągiew husarska weszła do walki jako jeden z pierwszych oddziałów koronnych. Po podziale wojska 22 IX 1601 na większe jednostki taktyczne O. został dowódcą pułku składającego się z 4 chorągwi jazdy. W czasie tej wojny został – jak sam pisze – okaleczony; musiała to być poważna rana, gdyż w l.n. często żalił się w listach na powracające bóle. Król i stany nagrodziły zasłużonego żołnierza. Sejm 1601 r. pozwolił mu zbudować tamę na Bugu w Kryłowie. Dn. 26 II 1603 uzyskał przywilej na 3 wsie w ziemi lwowskiej. Podczas sejmu 1605 r. król nadał mu zamek Sączel; nadanie to potwierdził sejm 1607 r. Nie dostał O. natomiast starostwa kołomyjskiego, o które zabiegał w r. 1604. Po powrocie z Inflant O., już wówczas wdowiec po śmierci pierwszej żony Doroty Oborskiej, ożenił się (przed r. 1604) z Katarzyną Czemówną, córką Fabiana, woj. malborskiego (zob.). Ślub młodej pary uświetnił panegiryk D. Hilchena, wydrukowany w r. 1604 w Zamościu. W rokoszu sandomierskim O. nie brał aktywniejszego udziału. Był obecny tylko na zjeździe sandomierskim, gdzie wchodził w skład deputacji do opracowania artykułów zjazdu. Wybrany też został na posła do króla, jednak wymówił się z tej funkcji. W r. 1607 król powierzył mu urząd kasztelana bełskiego. Jako senator nie wykazywał O. większej aktywności, nie brał udziału w sejmach ani też w radach senatu.

O. należał do najbogatszych obywateli woj. bełskiego. Oprócz włości kryłowskiej, która już w r. 1578 składała się z 1 miasta i 13 wsi, był również właścicielem Katarynic, Całowca i Buczałów. Prawdopodobnie w jego władanie przeszedł też klucz nowosielski (10 wsi), stanowiący część starostwa chełmskiego, który w r. 1570 trzymała jego matka, kilka bowiem listów O-a z lat dziewięćdziesiątych pisanych było z Nowosiółek. W r. 1603 uzyskał Bakowce, Trybuchowce i Rzepichów (Repechów), leżące w ziemi lwowskiej, a w r. 1605 zamek Sączel. Trzymał też Łukowo (?), które w r. 1611 wymienił za zgodą króla z Adamem Żółkiewskim na Wiszniewo i Pobijowisko, królewszczyzny leżące w woj. bełskim. O. zmarł w r. 1612.

W małżeństwie z Dorotą Oborską nie miał dzieci. Z małżeństwa z Katarzyną Czemówną pozostawił córkę Annę, która wyszła za mąż za Stanisława Orzechowskiego, i syna Władysława (zmarłego bezpotomnie przed r. 1633), od r. 1609 ucznia gimnazjum gdańskiego, od r. 1611 studenta akademii w Herborn. Wdowa po O-u wyszła w r. 1612 ponownie za mąż za Jana Farensbacha.

 

Estreicher; Niesiecki; Uruski; Żychliński; – Barycz H., Z dziejów polskich wędrówek naukowych za granicę, Wr. 1969; Górski K., Wojna z wojewodą wołoskim Michałem w r. 1600-ym, „Ateneum” T. 4: 1892 s. 256–7; Herbst S., Wojna inflancka 1600–1602, W. 1938; Kot S., Le rayonnement de Strasbourg en Pologne à l’époque de l’humanisme, „Revue des Études Slaves” T. 27: 1951 s. 193–5; Merczyng H., Zbory i senatorowie protestantcy w dawnej Rzeczypospolitej, W. 1905 s. 59, 131; Strzelecki A., Udział i rola różnowierstwa w rokoszu Zebrzydowskiego, „Reform. w Pol.” R. 7–8: 1936 s. 160; Tworek S., Szkolnictwo kalwińskie w Małopolsce i jego związki z innymi ośrodkami w kraju i za granicą, L. 1966 s. 41, 179–80; Wotschke T., Stanislaus Ostrorog. Ein Schutzherr der grosspolnischen evangelischen Kirche, „Zeitschr. d. Hist. Gesellschaft f.d. Provinz Posen” R. 22: 1907 s. 100–9, 131; – Akta grodz. i ziem., X 190; Eglinus R., De predistinationis doctrina… ex Th. Bezae praelectionibus…, Genevae 1582; Heidenstein R., Dzieje Polski…, Pet. 1857 II 328, 412; Vol. leg., II (Pet. 1859) s. 397, 445–6; Žerela do istoriï Ukraïny-Rusy, L’v. 1903 VII 20–7; Źródła Dziej., XVIII 284; – AGAD: Metryka Kor. 148, 153 k. 262–263, Arch. Radziwiłłów Dz. V nr 11094, Arch. Zamoyskich 223, 685, Depozyt wil. 38 s. 369, 420; B. Czart.: rkp. 2244 s. 32; B. Narod.: BOZ 1182 k. 47v., 52v., 62; B. Raczyńskiego: rkp. 46 k. 33–4; Zakł. PSB: Kartoteka Komitetu Źródeł do Dziejów Życia Umysłowego Polski XVI–XVII; – Informacje Sławomira Leitgebera.

Jan Dzięgielewski

 
 

Powiązane artykuły

 

Druga połowa XVI wieku

Druga połowa XVI wieku, a przede wszystkim interesujący nas okres panowania ostatniego Jagiellona – Zygmunta Augusta – to okres dominacji wojsk zaciężnych, co przekładało się na konieczność......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.