INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Mikołaj Strzeszkowic h. Sulima  

 
 
brak danych - ok. 1418
Biogram został opublikowany w 1976 r. w XXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Mikołaj Strzeszkowic h. Sulima (zm. ok. 1418), kustosz, oficjał i wikariusz generalny gnieźnieński. Był synem Strzeszka (wspomniany w r. 1352) i Krystyny (poświadczona w końcu XIV w.) z Łagiewnik Kościelnych w pow. gnieźnieńskim, bratem kasztelana ostrowskiego Wawrzyńca i zapewne magistra Strzeszka z Łagiewnik i Ulanowa, kanonika gnieźnieńskiego i poznańskiego oraz scholastyka łęczyckiego, którego niesłusznie utożsamia się z M-em, zwanym Strzeszkowicem. Prawdopodobnie M. studiował za granicą prawo kanoniczne, o czym świadczy jego późniejsza działalność, wymagająca znajomości tego prawa, ale nie uzyskał stopnia naukowego. Literatura przydaje mu bezpodstawnie tytuł mistrza lub doktora dekretów; nie poświadczają tego obficie zachowane źródła dotyczące jego osoby. Początki kariery kościelnej M-a datują się od r. 1377, kiedy Grzegorz XI mianował go kanonikiem poznańskim. Przed r. 1383 uzyskał też kanonikat w kapitule gnieźnieńskiej, gdzie odtąd rozpoczął zasadniczą działalność. W r. 1389 administrator archidiecezji mianował go podskarbim dworu arcybiskupiego (urząd ten piastował do r. 1413). M. cieszył się dużym zaufaniem kapituły i kolejnych arcybiskupów. Już w r. 1393 kapituła powierzyła mu administrację archidiecezji po śmierci archidiakona Bronisława. Był to szczególnie trudny okres dla Kościoła gnieźnieńskiego, od r. 1389 trwały bowiem przetargi o stolicę arcybiskupią między nominatem papieskim Janem Kropidłą a popieranym przez króla elektem kapituły Dobrogostem. M. opowiedział się po stronie elekta, za co, wraz z kilkoma prałatami, został obłożony interdyktem papieskim, anulowanym przez Bonifacego IX dopiero w r. 1396. Ową trudną sytuację wykorzystywał m. in. ks. mazowiecki Siemowit, najeżdżając i grabiąc dobra arcybiskupie w księstwie łowickim. Kres temu położył dopiero M., który w r. 1393 jako administrator zagroził księciu ekskomuniką i zażądał naprawienia szkód. Podstawowa wieloletnia działalność M-a koncentrowała się na sądownictwie kościelnym, które nie zawsze było łatwe, m. in. z powodu zbyt częstych ingerencji Władysława Jagiełły (głównie w sprawach, kiedy stroną był szlachcic lub mieszczanin z królewskiego miasta), np. w r. 1404 M. obłożył interdyktem mieszczan pobiedziskich, którzy odmawiali plebanowi dochodów z jatek mięsnych, ale na żądanie króla musiał cofnąć ekskomunikę, przynaglany do tego przez arcbpa Mikołaja Kurowskiego. Z funkcjami sądowniczymi łączył też M. sprawy związane z urzędem wikariusza generalnego, którym był w l. 1400–4 i 1414–18.

Po śmierci arcbpa Dobrogosta kapituła wybrała ponownie M-a administratorem. W r. 1402 na stolicy arcybiskupiej zasiadł Kurowski, który zajmował się przede wszystkim działalnością polityczną i nie starczało mu czasu na rządy archidiecezją, dlatego już w r. 1404 udzielił M-owi pełnego zastępstwa swojej osoby (mianował oficjałem), głównie w sprawach obsadzania beneficjów kościelnych (zwłaszcza w kolegiatach łęczyckiej, kurzelowskiej i uniejowskiej). Po śmierci Kurowskiego pełnił M. po raz trzeci obowiązki administratora archidiecezji w l. 1411–12. Przeprowadził kolejne elekcje najpierw Wojciecha Jastrzębca, a następnie, po przetargach w łonie kapituły i naciskach króla, Mikołaja Trąby, którego powitał w Pyzdrach 7 XI 1412. Nowy arcybiskup zajmował się również polityką, a zarząd archidiecezji wykonywał nadal M. jako jego oficjał, a okresowo także jako wikariusz in spiritualibus (jeszcze w r. 1417) Już pod koniec 1414 r. Mikołaj Trąba wyruszył na sobór do Konstancji, gdzie przebywał aż do połowy 1418 r. Na czas swej nieobecności mianował administratorem archidiecezji doświadczonego w tych sprawach M-a. M. nie zajmował się działalnością polityczną, mimo że brał kilka razy udział w sejmach, jako przedstawiciel kapituły, a w r. 1414 pertraktował z królem w sprawie «subsidii charitativi» w związku ze spodziewaną wojną. Przez wiele lat umiejętnie wyręczał arcybiskupów w rządach kościelnych, co umożliwiło arcbpom Kurowskiemu i Trąbie czynny udział w polityce państwowej. Najwyższą godnością kościelną M-a była kustodia w kapitule gnieźnieńskiej, uzyskana w r. 1416 (związane z nią były dochody z 3 wsi). M. uczestniczył również w pracach kapituły poznańskiej; dzierżawił od niej wieś Mychowo, którą w r. 1396 przeniósł na prawo niemieckie. Od arcbpa Kurowskiego uzyskał beneficjum rektora kaplicy Św. Marii Magdaleny na zamku w Łowiczu.

M. zasłużył się też jako fundator. Przed r. 1382 ufundował wraz z bratankami kościół parafialny w Budzisławiu, a pod koniec XIV w., wspólnie z matką i bratem Wawrzyńcem, w rodzinnych Łagiewnikach. W r. 1418 kupił za 230 grzywien wieś Siemianowo, jednakże, mimo interwencji króla, nie uzyskał wwiązania. Sumę tę zapisał kapitule gnieźnieńskiej, fundując ołtarz w katedralnej kaplicy Bożego Ciała, zastrzegając sobie i rodzinie prawo patronatu. Przez długie lata kaplicę tę zwano Strzeszkowica lub Siemianowską. Przed śmiercią przekazał kapitule 39 grzywien na anniwersarz za swą duszę. Zapewne z inicjatywy M-a pracujący w kancelarii konsystorskiej notariusz publiczny Mikołaj z Kik rozpoczął spisywanie w początkach XV w. bardzo interesującego i właściwie dotąd nie znanego rękopisu pt. Formulae Variae processum et instrumentorum sec. XV, który zawiera w 90% wydawane przez M-a w l. 1402–4 bardzo liczne wyroki i dokumenty. Zawartość tego rękopisu daje ciekawy obraz pracy kancelarii konsystorza gnieźnieńskiego. Wykorzystywano go później jako księgę formularzy, która pod koniec XV w. znalazła się w konsystorzu krakowskim. Z inicjatywy M-a sporządzono zapewne w 1409–10 instrukcję wizytacji kościołów parafialnych, używaną przez cały XV w. W r. 1418 M. zakupił od plebana z Wojnicza Mikołaja za 50 grzywien księgi teologiczne i prawnicze dla arcbpa Trąby. M. zmarł między 2 VI a 1 IX 1419; ostatnia wiadomość o M-u pochodzi z 24 X 1418 (uczestniczył w posiedzeniu kapituły), natomiast 21 X 1419 kapituła rozporządzała już jego domem.

 

Boniecki, (błędna identyfikacja Łagiewnik i herbu); Korytkowski, Arcbpi gnieźn., I 722–5; tenże, Prałaci gnieźn., II 492–3, IV 22–6; Gąsiorowski A., Skierska I., Średniowieczni oficjałowie gnieźnieńscy, „Roczniki Hist.” R. 61: 1995 s. 75–6; – Nowacki J., Dzieje archidiecezji poznańskiej, P. 1964 II 1; Silnicki T., Z dziejów Kościoła w Polsce, W. 1960 s. 483–99 (Ordo visitationis…); – Acta capitulorum; Kod. Wpol., III, V; Vet. Mon. Pol., I nr 1014; – B. Jag.: rkp. nr 143 k. 1–220.

Franciszek Sikora

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.