INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Mikołaj Tadeusz Łopaciński h. Lubicz      Mikołaj ŁOPACIŃSKI, Wojewoda Brzeski (Brzeski Litewski), fragment portretu reprodukowanego w książce Ottona Hedemanna "Historja powiatu brasławskiego", Wilno 1930, s.38.

Mikołaj Tadeusz Łopaciński h. Lubicz  

 
 
Biogram został opublikowany w 1973 r. w XVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Łopaciński Mikołaj Tadeusz h. Lubicz (1715–1778), poseł na sejmy, pisarz w. lit., wojewoda brzeski lit. Syn Leona (1663–1732), mostowniczego mścisławskiego, i Reginy Święcickiej (zm. 1773), brat Jana Dominika (zob.) i Ignacego (zob.). Ur. 20 V w Łopacinie w woj. mścisławskim. Ochrzczony jako Bernard, używał wyłącznie imion Mikołaj Tadeusz, które przyjął przy bierzmowaniu. Dziedziczył rodowy Łopacin, a z czasem stał się właścicielem rozległych dóbr w woj. mścisławskim, witebskim, połockim, inflanckim, wileńskim i trockim. Ponadto posiadał sześć starostw: żukowskie i kopciowskie w Mścisławskiem, szatrowskie i szakunowskie w Połockiem, raduńskie w pow. lidzkim i poradnickie (?) oraz pałac w Wilnie przy Skopówce (zbudowany przez Marcina Knackfusa). Zdolny i pracowity, dobry mówca i znawca prawa, zwłaszcza litewskiego, posiadał biegłą znajomość języków: łacińskiego, francuskiego, włoskiego i niemieckiego. Od r. 1733 przebywał na dworze Aleksandra Sapiehy, marszałka w. lit., a następnie syna jego Józefa, koadiutora wileńskiego. Z nim dzielił losy Stanisława Leszczyńskiego w oblężonym Gdańsku, a potem w Królewcu, pełniąc tam również funkcję dworzanina królewskiego. Stąd wyjeżdżał w misji politycznej do przebywających w areszcie rosyjskim w Gdańsku senatorów, a w pierwszej połowie 1735 r. z ramienia Sapiehów na Litwę. Po powrocie opuścił w r. 1736 Królewiec i przybył w czasie sejmu pacyfikacyjnego do Warszawy, by złożyć homagium nowemu królowi. W r. 1738 towarzyszył Michałowi Sapieże staroście gulbińskiemu do Drezna. Politycznie ściśle związany z Sapiehami, nawiązał również kontakt z nieświeską linią Radziwiłłów i już w latach czterdziestych stał się klientem hetmana Michała «Rybeńki». Pod koniec lat pięćdziesiątych, nie zrywając z dotychczasowymi protektorami, zbliżył się do obozu dworskiego Jerzego Mniszcha. Dzięki swym uzdolnieniom, dużej ruchliwości i elastycznej polityce, zgromadziwszy z czasem wielką fortunę, stał się jedną z najbardziej wpływowych i szanowanych osobistości na Litwie.
W r. 1739 został krajczym mścisławskim, w r. 1742 podczaszym, a 14 X 1744 wojskim tegoż województwa. Dn. 9 V 1750 mianowany instygatorem w. lit., zasiadał z tego tytułu również w sądach asesorskich i referendarskich. Dzięki podkanclerzemu lit. Michałowi Sapieże dostał 20 VI 1757 starostwo grodowe mścisławskie, które w r. 1767 scedował na rzecz syna Jana Nikodema. W r. 1761 zrezygnował z instygatorii i za poparciem wojewodziny połockiej M. A. Sapieżyny otrzymał 20 XII 1764 urząd pisarza w. lit. i pozostawał na nim do r. 1777. Sześć razy zasiadał jako deputat w Trybunale Lit.: najpierw w r. 1740 z woj. mścisławskiego z funkcją pisarza kadencji ruskiej w Nowogródku, później w r. 1743, następnie w r. 1746 również jako pisarz ruski. W r. 1750 został deputatem z pow. brasławskiego i marszałkiem Trybunału Skarbowego. Po raz piąty pełnił funkcję deputata w r. 1759/60. W l. 1760–1 interweniował wielokrotnie u hetmana w. lit. M. K. Radziwiłła i kanclerza w. lit. M. Czartoryskiego o ochronę woj. mścisławskiego przed gwałtami wojsk rosyjskich, w szczególności upominał się o wypuszczenie pochwyconych na terytorium polskim, a więzionych w twierdzy smoleńskiej obywateli mścisławskich. Dn. 15 II 1761 był marszałkiem mścisławskiego sejmiku deputackiego.
Posłował na 15 sejmów: w r. 1744 z pow. brasławskiego, w r. 1748 z Inflant, w l. 1750 i 1752 z woj. smoleńskiego, w r. 1754 znów z Inflant, w r. 1756 z woj. mścisławskiego, w l. 1758 i 1760 z pow. starodubowskiego, w r. 1761 z woj. mścisławskiego i w r. 1762 z połockiego. W tym okresie swej działalności sejmowej mniej aktywny w komisjach (w r. 1744 brał udział przy rozliczaniu podskarbiego J. A. Czapskiego, w r. 1748 w deputacji sądów relacyjnych sejmowych), dość często natomiast zabierał głos na posiedzeniach plenarnych: w r. 1748 o poprawę administracji skarbowej, o przykładne karanie sprzedajnych sędziów, przeciw odwoływaniu się dyzunitów do obcej potencji, albowiem «on sam jako pograniczny» doskonale był zorientowany, z jak szerokich uprawnień korzystają dyzunici w Polsce, a z żadnych katolicy w Moskwie. W r. 1754 opowiedział się przeciwko podziałowi ordynacji ostrogskiej, narzekał na «złe nałogi» posłów, psucie sejmów, apelował do zgody, ale gorszył się (w r. 1758) stanowiskiem tych, co «naganiali… opositionem unius» i domagał się «ubezpieczenia wolności et liberi veto». W r. 1764 posłował z woj. mścisławskiego na sejm konwokacyjny. Akt Generalnej Konfederacji lit. podpisał dopiero 16 V w Warszawie. Wszedł wówczas do rady na czas bezkrólewia przy prymasie. Był członkiem komisji sejmowej dla dokonania korektury procesu sądowego i uporządkowania regestrów trybunalskich. Popierał już wówczas politykę Czartoryskich i przeprowadzane reformy. Na sejmie elekcyjnym jako poseł z pow. brasławskiego był deputatem «ad pacta conventa», a następnie podpisał z woj. mścisławskim elekcję Stanisława Poniatowskiego. Na sejm koronacyjny posłował z woj. smoleńskiego. W r. 1766 jako poseł z Mścisławskiego był deputatem do konstytucji. Na sejmie tym trzymał się dyrektyw królewskich i tego jeszcze roku dostał Order Św. Stanisława. Do konfederacji radomskiej nie należał, ale z Adamem Czartoryskim posłował z Inflant na sejm warszawski 1767/8 r. Wszedł wprawdzie do delegacji sejmowej, ale na posiedzeniach wypowiadał się z dużą odwagą. Ł. zabierał głos w dyskusji nad prawami kardynalnymi, w sprawie sądów mieszanych dla spraw spornych między katolikami i różnowiercami, zwracając uwagę, że brak projektu ordynacji dla tychże sądów uniemożliwia podpisanie ustawy o dysydentach. Z ostrym protestem wystąpił przeciwko lansowanemu przez prymasa G. Podoskiego projektowi zmierzającemu do skasowania sądownictwa nuncjatury i do uniezależnienia Kościoła w Polsce od Rzymu. Upominał się wówczas również, acz bez pozytywnego skutku, o wydanie archiwaliów polskich przechowywanych w Smoleńsku, Kijowie i innych miejscowościach, niegdyś należących do Rzeczypospolitej. W konfederacji barskiej nie brał udziału, ale wtajemniczony we wszystkie poczynania przywódców tego ruchu, wpływał w kierunku odwodzenia ich od gwałtownych i nieprzemyślanych wystąpień. Dn. 5 II 1776 na sejmiku w Poniewieżu został deputatem pow. upickiego, a następnie marszałkiem Trybunału Głównego Lit. kadencji grodzieńskiej (1 V – 30 IX) i wileńskiej (15 XI 1776 – 15 IV 1777). Za swą lojalną wobec króla postawę otrzymał 23 XII 1776 Order Orła Białego, a 8 X 1777 mianowany został wojewodą brzeskim lit.
Rezydował najpierw w Sarii, dobrach leżących po obu brzegach Dźwiny w woj. połockim, a od początku lat pięćdziesiątych w pobliskich Czuryłowiczach, nazwanych przez pamięć dla ojca Leonpolem, gdzie wystawił piękny pałac, założył park z oranżeriami i cieplarniami. Zgromadził tam cenny, obfitujący w liczne starodruki, księgozbiór. W archiwum przechowywał obszerną korespondencję, jaką prowadził ze Stanisławem Augustem, czołowymi postaciami Rzplitej i licznym gronem działaczy wojewódzkich czy powiatowych W. Ks. Lit. Utrzymywał kontakt osobisty i korespondencję ze Stanisławem Konarskim, Karolem Wyrwiczem, Maciejem Dogielem, Ignacym Krasickim i in. Wzniósł kościół parafialny w Rosicy, kaplicę w Leonpolu, altarię w Szadowie i w katedrze wileńskiej oraz cerkwie w Leonpolu, Rosicy i Szarkowszczyźnie. Testamentem z r. 1760 zapisał na różne kościoły 28 000 złp., odrębną sumę na cerkwie, a dodatkowo testamentem z r. 1777 na katedrę wileńską 25 000 zł i na kościół w Malatyczach 1 000 talarów. Zmarł 4 I 1778 w Leonpolu, pochowany w Wilnie u Trynitarzy na Antokolu.
Żonaty (ślub 27 I 1743 w Wojstomiu w pow. wileńskim) z Barbarą Kopciówną (ur. 1726), pisarzówną lit. (zm. 14 XII 1799 w Wilnie i pochowaną obok męża), pozostawił Ł., nie licząc dzieci zmarłych w młodocianym wieku, 2 córki: Kazimierę Barbarę (1746–1773), za Justynianem Niemiryczem Szczytem, eks-kasztelanem inflanckim, i Brygidę Joannę (1759–1814), za Tadeuszem Sulistrowskim, szambelanem królewskim, oraz 4 synów: Jana Nikodema (1747–1810), starostę mścisławskiego, posła na sejmy, Józefa (1751–1803), sufragana żmudzkiego, biskupa trypolitańskiego, Stanisława (1752–1775), generał-adiutanta buławy polnej lit., i Tomasza Ignacego (1753–1827), szambelana królewskiego. Bogate archiwum Łopacińskich, z którego korzystał w l. 1882–3 Żychliński, uległo zniszczeniu w czasie wojny polsko-radzieckiej w r. 1919. Resztki (rkp. nr 27–9, 156, 170–9, zawierające głównie korespondencję Ł-ego i jego brata Jana) przekazano do Biblioteki Tow. Przyjaciół Nauk w Wilnie.

Estreicher; Finkel, Bibliografia; PSB, X 211; Bartoszewicz J., Pisarze wielcy, „Bibl. Warsz.” 1865 t. 4; Boniecki; Uruski; Żychliński, II, IV, V, XVIII; Wolff, Senatorowie W. Ks. Lit.; – Konopczyński, Konfederacja barska, I; tenże, Od Sobieskiego do Kościuszki, W.–Kr.–L.–Ł.–P. 1921; tenże, Polska w dobie wojny siedmioletniej, W. 1909–11 I–II (pomylony z bratem Ignacym); Kraushar A., Książę Repnin i Polska, Kr. 1897 II 125, 221, 228–31, 251, 281–3, 293, 328; Kurczewski J., Biskupstwo wileńskie, Wil. 1912 s. 483; Ptaszycki S., Dostojnicy litewscy, rozbiór krytyczny i uzupełnienie dzieła Józefa Wolffa, Senatorowie i dygnitarze W. K. L., „Ateneum” 1885–6, Odb. W. 1886; [Rolle J.] Dr Antoni J., Wybór pism, Kr. 1966 I; Skibiński M., Europa a Polska, Kr. 1922 II; Waliszewski K., Potoccy i Czartoryscy, Kr. 1887; – Diariusz życia Ignacego Łopacińskiego pisarza skarbowego W. K. L., brata rodzonego wojewody brzeskiego, „Bibl. Warsz.” 1855 t. 3 s. 393–425; Diariusze sejmowe z wieku XVIII, Wyd. W. Konopczyński, W. 1911–37 I, II; Elektorów poczet, Wyd. O. Pietruski, Lw. 1845; Historia domus Varsaviensis scholarum piarum, Oprac. L. Chmaj, Wr. 1959; Korespondencja Ignacego Krasickiego, Wr. 1958 I; Lubomirski S., Pod władzą księcia Repnina, Oprac. J. Łojek, W. 1971; Matuszewicz M., Pamiętniki, Wyd. A. Pawiński, W. 1876; Mémoires du roi Stanislas-August Poniatowski, Pet. 1914 I; Vol. leg., VII 53, 72–3, 89, 102, 104, 130, 136, 222, 244, 246–7, 252, 256, 276, 285, 362, 395, 399, 403, VIII 143, 445; – AGAD: Arch. Radziwiłłów V 8905, V 8910 (Listy Ł-ego do Radziwiłłów), Tzw. Metryka Lit. XI nr 23, Zbiór z Suchej 21/31, 345/441; B. Czart.: rkp. 670, 942 s. 361–4; B. Pozn. Tow. Przyj. Nauk: rkp. 117 s. 144–8.
                                                                                                                                                                                                                            Wacław Szczygielski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Ignacy Błażej Krasicki

1735-02-03 - 1801-03-14
poeta
 

Krzysztof Antoni Szembek

1667-03-25 - 1748-07-06
prymas Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 
 

Ignacy Sapieha

XVII/XVIII w - 1758-04-15
podskarbi nadworny litewski
 

August III (Wettyn)

1696-10-17 - 1763-10-05
król Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.