INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Napoleon Nikodem Cybulski     

Napoleon Nikodem Cybulski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1938 r. w IV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Cybulski Napoleon Nikodem (1854–1919), fizjolog, był jedną z najwybitniejszych sił naukowych w złotym okresie Wydziału lekarskiego U. J., tj. w trzydziestoleciu przed wojną światową. Urodził się 13 IX w Krzywonosach w powiecie święciańskim, nauki gimnazjalne ukończył w r. 1875 w Mińsku Litewskim z medalem srebrnym, po czym wstąpił w Petersburgu do Akademii medyczno-wojennej, której stał się z czasem prawdziwą chlubą. Po złożeniu egzaminów na stopień lekarza w r. 1880 otrzymał w drodze konkursu w r. 1881 przydział na trzy lata do tejże Akademii celem dalszego kształcenia się w wybranej przez się gałęzi nauk lekarskich; studia te przyniosły mu dyplom na złoty medal pierwszej klasy, a z wiosną r. 1885 także dyplom doktora medycyny, trudny tam do zdobycia szczególnie dla Polaka. Za przedmiot specjalizacji obrał fizjologię, czym wywołał zdziwienie u kolegów, bo wybór ten nie dawał mu jako Polakowi niemal żadnych widoków na przyszłość; na pytanie w tym względzie odpowiedział C., że i dla Polaka są widoki na stanowisko akademickie z zakresu fizjologii, mianowicie w Krakowie, będącym wówczas siedzibą jedynego na ziemi polskiej Wydziału lekarskiego. Ufność w Kraków nie zawiodła C-go, który się kierował tylko wewnętrznym, wrodzonym mu zapałem do badań naukowych; temu zapałowi przypisywał rozstrzygające znaczenie dla swej przyszłości, albowiem wyraził się później raz bardzo trafnie, że »jak artystą, tak też i uczonym trzeba się urodzić«. Jeżeli wybór C-go padł na fizjologię z pominięciem złotodajnych w przyszłości przedmiotów klinicznych, to wpłynął na to niezwykły stosunek jego do ówczesnego profesora fizjologii, kniazia Tarchanowa. C. zrazu został zastępczym, a w r. 1881 właściwym, bo mianowanym przez Ministerstwo asystentem zakładu fizjologicznego. Między mistrzem a uczniem zadzierzgnął się niebawem niezwykle serdeczny i trwały stosunek przyjaźni. Miarą tego stosunku jest ta okoliczność, że z początkiem w. XX Tarchanow, usunięty przedwcześnie z katedry za swe sympatie polskie, przeniósł się z Petersburga do Krzeszowic pod Krakowem i wybudował tu dla siebie i żony (Polki) willę w najbliższej posiadłości C-go (w tzw. Prochowni). W willi tej w ścisłym pożyciu z C-im i jego rodziną spędził Tarchanow ostatnie swe lata i tutaj na polskiej ziemi dokonał życia. Stosunek ten, który złączył dwóch wybitnych uczonych, obcych sobie narodowością i wiarą, węzłami kosmopolitycznej nauki i serdecznej przyjaźni, wydaje się dziś niezrozumiałym mitem i rzuca jasny snop światła na pamięć ich obu.

Powołany jednomyślną uchwałą Wydziału lekarskiego U. J. na katedrę fizjologii, histologii i embriologii, jesienią r. 1885 C. objął zakład w starym budynku na drugim podwórzu Collegium fizycznego (ul. św. Anny 8) i rozpoczął wykłady, które odtąd z przerwą roczną, wywołaną śmiertelną dlań później chorobą, wygłaszał aż po chwilę swego zgonu. Wykłady i praca naukowa były w starym zakładzie wielce utrudnione, dlatego też C. rozpoczął zaraz po jego objęciu usilne zabiegi o budowę nowego pomieszczenia. Uzyskał je dopiero w r. 1895; nowy zakład zajął niemal całe II piętro nowozbudowanego gmachu Collegii medici w ul. Grzegórzeckiej.

Cechami znamiennymi umysłowości C-go były: wspomniany już zapał do pracy naukowej, który udzielał się jego uczniom i współpracownikom i skłaniał ich do szlachetnego naśladownictwa, wielka pomysłowość, nieubłagana ścisłość i rzetelność w rozwiązywaniu zagadnień naukowych, ujmująca skromność a nade wszystko niestrudzona pracowitość. C. ogłosił około 100 prac drukiem w językach polskim, rosyjskim, francuskim i niemieckim. Poza Fizjologią człowieka, która wyszła w dwóch wydaniach (1891–6 i 1896–1905), i poza pokaźnym udziałem w zbiorowej »Fizjologii człowieka«, wydanej pod redakcją prof. A. Becka w r. 1915, napisał wiele prac z zakresu fizjologii przeważnie fizykalnej, mianowicie studiów nad szybkością krążenia krwi przy pomocy fotochemotachometru (przyrządu własnego pomysłu), nad zjawiskami elektrycznymi w mięśniach, nerwach i w korze mózgowej (ostatnie wspólnie z Beckiem), nad zastosowaniem kondensatora przy badaniu pobudliwości nerwów i mięśni, nad ciepłotą z pomocą mikrokalorymetru własnego pomysłu itd. Wspólnie ze swym uczniem i asystentem prof. W. Szymonowiczem odkrył właściwości fizjologiczne wydzieliny nadnerczy (hormonu adrenaliny), był też pierwszym, który u nas podjął ściśle naukowe badanie zjawisk hipnotyzmu. Obok prac ściśle naukowych z zakresu swej specjalności ogłosił także szereg rozpraw popularnych na podstawie wykładów, jakie wygłaszał przy różnych sposobnościach na cele publiczne. Tu należy m. in. wykład popularny o hipnotyzmie, dalej praca Żywienie się ludu w Galicji (Kr. 1894). Nie usuwał się także od obowiązków obywatelskich, jak tego dowodzą jego udział czasowy w Radzie miejskiej Krakowa oraz jego artykuł W sprawie organizacji gospodarstw włościańskich (Kr. 1900). Nie obce mu były także tematy filozoficzne, np. rzecz pt. O współczesnym witalizmie i mechanizmie, (Kr. 1904). O wszystkich pracach C-go można śmiało powiedzieć, że stały zawsze na wysokim poziomie, a tajemnicą jego kunsztu autorskiego było ślepe posłuszeństwo zasadzie, wypowiedzianej przez A. Mickiewicza o tym wyższym mężu »w tłumie, (który) zawsze to tylko zwykł robić, co umie«. C. umiał wiele, a przede wszystkim umiał i znał do głębi to, o czym pisał, rzucał zawsze tylko zdrowe, złote ziarno prawdy, przez siebie rzetelnie zbadanej.

Wielka wiedza i zasługi naukowe nie wzbudziły w C-im zarozumiałości. Pozostał on do końca życia takim, jakim by w chwili objęcia katedry. Skromność, prostota, otwartość i brak nawet cienia samolubstwa – oto cechy jego charakteru jako człowieka i uczonego. Pomysłów naukowych, których obfitością się odznaczał, nie taił, przeciwnie dzielił się nimi ze swymi bliższymi uczniami i współpracownikami. Asystentów swych i współpracowników przywiązywał do siebie nie tylko urokiem rozległej wiedzy, pomocą w pracy i opieką, lecz przede wszystkim serdecznym ciepłem uczucia niemal ojcowskiego. Dzięki tym właściwościom stał się twórcą szkoły nie tylko fizjologicznej, lecz w ogóle szkoły lekarsko-naukowej w Krakowie. Rozbudzony przez niego między młodymi lekarzami ruch naukowy wydał wkrótce obfity plon. I tak najpierw z szeregu jego asystentów habilitowali się i zajęli z czasem stanowiska profesorskie: G. Piotrowski jun., A. Beck, Wł. Szymonowicz i St. Maziarski; inni, jak np. J. Zanietowski, odznaczyli się szeregiem poważnych rozpraw naukowych. Na pracach asystentów jednak ruch naukowy zakładu C-go się nie kończył. Każdy młody lekarz, który miał aspiracje naukowe, chronił się w początku swych usiłowań pod opiekę C-go, bez względu na wybraną za cel dalszych studiów gałąź wiedzy lekarskiej. W jego zakładzie i pod jego okiem zdobywali ostrogi naukowe między innymi: Wł. Gluziński, K. Klecki, L. Kryński, Wł. Reiss, Al. Rosner, L. Wachholz, Walentowicz itd.

Wytężająca praca naukowa, obok tego praca zarobkowa (prowadził zakład dentystyczny) dla pokrycia dużych kosztów utrzymania licznej rodziny podkopały jego siły. W r. 1916 zapadł niebezpiecznie na zdrowiu, a choć na razie uniknął jeszcze śmierci, musiał się wstrzymać od wszelkich zajęć przez rok. Połowiczo porażony, ale duchowo świeży, podjął ponownie trudy nauczycielskie z jesienią r. 1917, lecz nie na długo, bo zmarł niemal nagle 26 IV 1919.

W uznaniu swych zasług doczekał się różnych odznaczeń. Był członkiem czynnym Pol. Akademii Umiejętności, następnie członkiem honorowym Towarzystw lekarskich w Krakowie, Lwowie, Łodzi, Wilnie i Petersburgu, Tow. Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Tow. przyrodników im. Kopernika, piastował dwukrotnie godność dziekana Wydziału lek. i godność rektora Uniw. Jag. w r. 1904. W r. 1918 otrzymał za swą działalność naukową od Pol. Akad. Um.. nagrodę z fundacji Jerzmanowskich. Jesienią r. 1936 został pośmiertnie odznaczony krzyżem komandorskim Odrodzenia Polski.

 

W. Enc. Il.; »Kronika U. J.«, Kr. 1887; Beck A.. Wspomnienia pośmiertne i ocena działalności, W. 1919 (»Gaz. Lek.«); tenże, Działalność naukowa N. C., »Med. dośw. i społ.«, W. 1930; tenże, Znaczenie N. C. w nauce, Lw. 1929; Kostanecki K., Wspomnienie pośmiertne, »Przegląd Lek.« 1919; Wachholz L., Prof. Napoleon Cybulski, »Głos Narodu« 1919.

Leon Wachholz

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.