INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Paweł Jerzy Starzeński  

 
 
1901-11-28 - 1971-05-31
Biogram został opublikowany w latach 2003-2004 w XLII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Starzeński Paweł Jerzy (1901–1971), dyplomata, publicysta.

Ur. 28 XI w majątku Płaza w pow. chrzanowskim, w rodzinie ziemiańskiej, był synem Adama Edwarda Stanisława (zob.) i Marii z Wodzickich.

S. uczył się w gimnazjum jezuickim w Kalksburgu pod Wiedniem, maturę zdał w r. 1919 w Gimnazjum Państw. w Chrzanowie. W czasie wojny polsko-sowieckiej 1920 r. zgłosił się na ochotnika do WP; służył w 8. Pułku Ułanów im. Ks. Józefa Poniatowskiego, z którym brał udział w wyprawie na Kijów. Zwolniony z wojska w celu odbycia studiów, ukończył dwuletnie «Wyższe Kursy Ziemiańskie» Jerzego Turnaua we Lwowie (1922–3), a potem studiował ekonomię w Szkole Handlowej w Poznaniu i w Handelsgesticht w Antwerpii (1926). Po powrocie z Belgii pracował przez pięć lat w jednym z majątków rodzinnych. Następnie odbył wyższy kurs dyplomacji i w r. 1932 podjął praktykę w konsulacie RP w Strasburgu. Dn. 1 II 1934 został etatowym pracownikiem (referendarzem) MSZ. Dn. 1 VI t.r. skierowano go (w stopniu attaché) do ambasady RP w Londynie, którą kierował Konstanty Skirmunt, a po nim Edward Raczyński. Dn. 1 VII 1935 został przydzielony do Delegacji RP przy Lidze Narodów w Genewie. Awanse te były rezultatem jego talentów dyplomatycznych, pracowitości oraz znajomości języków: angielskiego, francuskiego, niemieckiego i hiszpańskiego, ale znaczenie miało i to, że «był chyba najlepiej ułożonym i wychowanym człowiekiem w Polsce ówczesnej» (Stefan Benedykt). W styczniu 1937 otrzymał od ministra spraw zagranicznych Józefa Becka propozycję przejścia do jego gabinetu w charakterze osobistego sekretarza; funkcję tę objął 1 IV t.r. i wkrótce stał się jednym z najbliższych współpracowników Becka. Odbył z nim liczne podróże służbowe i prywatne, m.in. do Anglii na koronację króla Jerzego VI (12 V 1937), Paryża (8–9 IX 1937), Berlina (14 I 1938), Genewy (1937, 1938), Rzymu (6–10 III 1938) i Bukaresztu (październik 1938). Dn. 1 I 1938 awansował na radcę MSZ. Na okres od grudnia 1938 do 15 III r.n. przypadła jego jedyna przerwa w pracy spowodowana chorobą.

Po wybuchu drugiej wojny światowej S. ewakuował się 5 IX 1939 wraz z MSZ przez Nałęczów i Krzemieniec do Kut, a następnie do Rumunii (Czerniowce, Slanic). Do czasu internowania Becka (19 IX t.r.) był nadal jego sekretarzem. Dn. 26 IX udał się na polecenie ministra ze Slanic do Bukaresztu, gdzie m.in. w ambasadzie brytyjskiej sondował, z pozytywnym skutkiem, możliwość otrzymania wizy pobytowej dla Becka w Wielkiej Brytanii. Bukareszt opuścił z końcem października, zabierając ze sobą listy Jadwigi Beckowej do ambasadora USA przy rządzie RP na uchodźstwie A. Drexell Biddle’a, juniora oraz ambasadora USA we Francji W. C. Bullitta, apelujące o pomoc w wydostaniu męża z Rumunii. Dn. 1 XI dotarł S. do Paryża; zwolniony z MSZ, nie otrzymał przydziału do tworzącego się we Francji WP. W styczniu 1940 podjął pracę w reaktywowanym przez Stanisława Cata-Mackiewicza „Słowie” oraz dorabiał opracowaniami politycznymi dla koncernu prasowego «Hearsta».

Do Polskich Sił Zbrojnych S. mógł się zaciągnąć dopiero 9 VI 1940, po rozpoczęciu ofensywy Niemiec na Francję. Ewakuowany do Wielkiej Brytanii, dotarł 23 VI t.r. do Szkocji, gdzie stacjonował ze swą jednostką w Biggar. Tu (wg wspomnień S-ego) z biuletynu obozowego wydanego 29 VI przez Ludwika Rubla, powstał staraniem m.in. Rubla i S-ego powielany „Dziennik Żołnierza 10. Brygady Kawalerii Pancernej”, w którym S. prowadził dział informacji wojennych i politycznych; po przeniesieniu w poł. października do Forfar „Dziennik Żołnierza...” wychodził drukiem. Po wyjeździe Rubla wiosną 1941 został S. redaktorem naczelnym pisma. Z redakcji odszedł na początku r. 1942 w związku z przejęciem „Dziennika...” przez I Korpus w Glasgow. Od wiosny t.r. służył jako tłumacz w formowanej od lutego przez gen. Stanisława Maczka 1. Dyw. Pancernej. Podczas pobytu w Wielkiej Brytanii nawiązał wiele znajomości z wybitnymi politykami angielskimi, m.in. z szefem gabinetu W. Churchilla D. Mortonem oraz z byłym sekretarzem parlamentarnym A. N. Chamberlaina lordem A. Dunglasem (później Douglas-Home, premier brytyjski). Późną wiosną 1944 z inicjatywy gen. Maczka, S. (wraz z Mieczysławem Eizenmanem, Edmundem Gollem i Romualdem Więckowskim) przystąpił do wydawania „Dziennika Żołnierza 1. Dywizji Pancernej”. Pierwszy numer gazety ukazał się w Scarborough z datą 1 VI t.r. Jako pismo codzienne „Dziennik...” zaczął wychodzić po przerzuceniu 1. Dyw. na front do Normandii (sierpień t.r.) i do końca kampanii towarzyszył żołnierzom. S. uczestniczył w walkach 1. Dyw. w Normandii; w początku września otrzymał awans na podporucznika w korpusie oficerów kawalerii, a następnie brał udział w kolejnych walkach 1. Dyw. w Belgii i Holandii. Pod koniec roku wyjechał na urlop do Szkocji i do wojska już nie wrócił. Pracował następnie kilka miesięcy w Edynburgu jako delegat Min. Kultury rządu Tomasza Arciszewskiego, potem przez kilka tygodni w centrali Min. Kultury w Londynie. Dn. 1 VII 1945 zakończyła się jego praca w agendach rządu RP.

Po trzech kolejnych latach pobytu w Wielkiej Brytanii wyjechał S. (ok. r. 1948) do Argentyny i osiadł w Buenos Aires; pracował tam w towarzystwach asekuracyjnych: Scottish Union and National Company i Tow. Ubezpieczeniowym «Portena». Dużo podróżował (był m.in. w Urugwaju), a także polował. Publikował w londyńskich „Wiadomościach”, głównie wspomnienia z czasów swej pracy w przedwojennej dyplomacji. W r. 1951 ogłosił szkic Za dwóch ambasadorów (nr 45), a w r. 1952 artykuły wspomnieniowe: Ostatnia karta europejska (nr 4), Nadzwyczaj niebezpieczne zjawisko (nr 7), Marzec 1939 (nr 23), W drodze do Londynu (nr 25), Umowa z Anglią (nr 26), Powrót do Warszawy (nr 29). W r. 1958 opublikował wspomnienie z czasów pierwszej wojny światowej Ostatni dyliżans (nr 39), a w r. 1967 wspomnienie z wojny polsko-sowieckiej 1920 r. Dwudziesty rok (nr 47). W r. 1968 wydał w Londynie książkę Ostatni polscy rycerze, w której przedstawił historię obu „Dzienników Żołnierza” oraz dzieje formowania i walk 1. Dyw. Pancernej we Francji, Belgii i Holandii (fragment Z pamiętnika plutonowego dypl. zamieścił wcześniej w „Wiadomościach” 1966 nr 49). Książka została dobrze przyjęta (m.in. przez Janusza Kowalewskiego, Edwarda Raczyńskiego, Jana Weinsteina), choć zarzucano jej stronniczość (Karol Zbyszewski). Zachęcony powodzeniem napisał S., w oparciu o prowadzone na bieżąco zapiski, wspomnienia z pracy w przedwojennym MSZ pt. Trzy lata z Beckiem – cenne źródło do historii polskiej polityki zagranicznej. Książka, wydana w Londynie w r. 1972 już po śmierci autora, miała liczne przychylne recenzje (Stefana Benedykta, Stefana Lubomirskiego, Romana Orwid-Bulicza, Witolda Ptasznika, Weinsteina; w Polsce omówił ją krótko Tadeusz Cieślak). Wyjątki z Trzech lat z Beckiem zamieściły w r. 1983 warszawskie „Kierunki” (nr 14–24); pierwsze wydanie krajowe ukazało się w r. 1991. S. zmarł 31 V 1971 w Buenos Aires i tam został pochowany. Był odznaczony w latach przedwojennych m.in.: Krzyżem Oficerskim Orderu Gwiazdy Rumunii, Krzyżem Komandorskim Orderu Korony Włoskiej, Krzyżem Kawalerskim Orderu Legii Honorowej, a w latach powojennych m.in.: Compaign Star (11 XI 1945), Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami (6 V 1946), Defence Medal (20 XII 1946). Wg Ptasznika, kolegi z MSZ i przyjaciela z lat emigracyjnych, był S. «człowiekiem o głębokim życiu wewnętrznym, chrześcijaninem ofiarnym i konserwatywnym [...] człowiekiem prawdziwie dobrym».

S. był ożeniony z Izabelą Mycielską z Wolsztyna (ślub 25 IV 1938 w Posadowie w Poznańskiem), która po r. 1939 towarzyszyła mu w tułaczce i pracowała jako pielęgniarka; po jego śmierci wróciła do Warszawy, gdzie zmarła w r. 1989. Małżeństwo było bezdzietne.

 

Fot. w: „Kierunki” 1983 nr 14; Fot. zbiorowa w: Starzeński P., Ostatni polscy rycerze, Londyn 1968 s. 127; – Kowalik J., Bibliografia czasopism polskich wydawanych poza granicami Kraju od września 1939 roku, L. 1976–88, I, III, V; – Borkowski, Almanach; Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., VI; Zamoyski A., The Noble House of Starzeński, London 1997; – Batowski H., Europa zmierza ku przepaści, P. 1989; tenże, Między dwiema wojnami 1919–1939, Kr. 1988; tenże, Z polityki międzynarodowej XX wieku, Kr. 1979; Benedykt S., Działo się na Wierzbowej [...] Ostatnie lata niepodległego państwa, „Wiadomości” 1972 nr 40 (fot.); Colbern W. H., Polska styczeń–sierpień 1939, Oprac. B. Grzeloński, W. 1986; Danilewicz-Zielińska M., Szkice o literaturze emigracyjnej, Wr. 1992; Hist. dyplomacji pol., V; Kamiński M. K., Zacharias M. J., Polityka zagraniczna II Rzeczypospolitej 1918–1939, W. 1998; Kornat M., Polska 1939 roku wobec paktu Ribbentrop–Mołotow, W. 2002; Kowalewski J., Szkoda było nie bić kiedy było kogo, „Tydzień Pol.” (Londyn) 1968 nr 29 (173); Literatura pol. na obczyźnie, II; Lubomirski S., Trzy lata z Beckiem, „Tydzień Pol.” (Londyn) 1972 nr 30 (174); Łossowski P., Dyplomacja polska 1918–1939, W. 2001; Nowak-Kiełbikowa M., Konstanty Skirmunt, W. 1998; Nurek M., Polska w polityce Wielkiej Brytanii w latach 1936–1941, W. 1983; Orwid-Bulicz R., Książka o Becku, „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” 1972 nr 166; Polska polityka zagraniczna w latach 1926–1939, Oprac. A. M. Cienciała, Paryż 1990; Ptasznik W., Trzy lata z Beckiem, „Głos Polski” (Buenos Aires) 1972 nr 32; Raczyński E., Dobry kronikarz, „Wiadomości” (Londyn) 1968 nr 34; [Rec. Trzech lat z Beckiem]: „Roczn. Hist.” R. 40: 1974 s. 208–10 (T. Cieślak); Weinstein J., Ostatni polscy rycerze, „Kultura” 1968 z. 11 s. 140–2; tenże, Pawła Starzeńskiego 3 lata z Beckiem, „Wiadomości” 1972 nr 40 (fot. zbiorowa); Zbyszewski K., Pochyleni nad przeszłością, „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” 1968 nr 159; Żerko S., Stosunki polsko-niemieckie 1938–1939, P. 1998; – Dziennik Urzędowy MSZ RP, W. 1934 s. 42, 76, 1935 s. 124, 1937 s. 63, 83, 134, 1938 s. 11–12, 1939 s. 20; Rocznik Służby Zagranicznej RP za l. 1934–8, W. 1934–8; – Meysztowicz J., Czas przeszły dokonany, Kr. 1984; Starzeński P., Trzy lata z Beckiem, Oprac. B. Grzeloński, W. 1991 (fot.); [Szembek J.], Diariusz i teki Jana Szembeka, Oprac. T. Komarnicki, J. Zarański, Londyn 1969–72 III–IV; [tenże], Diariusz. Wrzesień–grudzień 1939, Oprac. B. Grzeloński, W. 1989; – AAN: MSZ, Biuro Personalne, sygn. 1457 b.; Pilsudski Institute of America w Nowym Jorku: Papiery Jana Weinsteina (Sz. C/1–4) T. 26/13 (rec. Trzy lata z Beckiem); – Mater. Red. PSB: Nota biogr. nadesłana przez żonę S-ego, Izabelę.

Bogdan Grzeloński

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wincenty Witos

1874-01-21 - 1945-10-31
publicysta
 

Leon Sperling

1900-08-07 - 1941-12-20
piłkarz
 

Ferdynand Ruszczyc

1870-12-10 - 1936-10-30
działacz społeczny
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Bolesław Zygmunt Raczyński

1879-07-12 - 1937-03-19
muzyk
 

Aleksander Jelski

1834-06-04 - 1916-08-27
publicysta
 

Władysław Natanson

1864-06-18 - 1937-02-26
fizyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.