INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Piotr Grozmani  

 
 
2. poł. XVIII w. - 2. poł. XVIII w.
 
Biogram został opublikowany w latach 1960-1961 w IX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Grozmani (Grossmani) Piotr (2. poł. XVIII w.), szambelan dworu, działacz insurekcji kościuszkowskiej. Był pochodzenia włoskiego. Rodzina jego otrzymała indygenat polski w r. 1775. Początkowo kręcił się w otoczeniu Stanisława Augusta i został jego szambelanem; pobierał nawet pensję za jakieś «ciekawości zamorskie», prawdopodobnie za minerały, bardzo wówczas króla pasjonujące. Ale już w r. 1780 król wstrzymał mu wypłatę pensji, w związku z czym G. starał się za pośrednictwem S. Trembeckiego o zwrot tych przedmiotów i nosił się z zamiarem puszczenia ich na loterię, przy organizowaniu której pomagała mu marszałkowa E. Lubomirska. Trembecki miał o nim jak najgorsze mniemanie, wyśmiewał nieprawnie używany przez G-ego tytuł barona i ostrzegał króla przed «szaleństwami tego człowieka», który «od swych krewnych społeczności jest wyłączonym i wszelkie z nimi ma sobie zabronione obcowanie». W tym czasie A. Czartoryski, gen. ziem podolskich, domniemany tłumacz rozwiązłej komedii Pope’a „Trzy godziny po ślubie” (1781) podrzucił G-emu autorstwo jej tłumaczenia. Być może, że była to pewna złośliwość ze strony Czartoryskiego, bo właśnie G., ożeniwszy się zapewne przed r. 1780 z Teklą Paprocką, nie zmienił swego nieustatkowanego trybu życia i podobno w trzy dni po ślubie odstąpił swą młodą żonę któremuś z wierzycieli za długi. W r. 1781 G. występował jako członek trzech niższych lóż wileńskich. Zdaje się, że straciwszy łaskę króla, przeniósł się na Litwę, ale i tutaj zyskał sobie w kołach szlacheckich, wg A. Linowskiego, opinię «człeka niewartego szacunku». Niemniej odtąd rozpoczęła się nowa era w jego życiu. W r. 1789 nabył z licytacji sądu wójtowskiego wileńskiego kamienicę w Wilnie, a po ogłoszeniu Konstytucji 3 Maja wpisał się do ksiąg miejskich i został członkiem magistratu wileńskiego. W r. 1793 kupił za pieniądze żony dworek za Ostrą Bramą z placami i ogrodami. Rozpoczął równocześnie ruchliwą działalność polityczną. Znalazł się chwilowo w Warszawie i był jednym z pierwszych członków konspiracji zorganizowanej przez I. Działyńskiego, należąc do jej radykalnego odłamu. W lecie 1793 r. wysłano G-ego do Wilna, bo jako obywatel wileński znał tamtejsze stosunki i miał związki zarówno ze szlachtą, jak i z mieszczaństwem. Wkrótce potwierdził on poprzednie wiadomości, tzn. że obywatele mający znaczenie w województwach podejmują się wzniecić powstanie; wymieniał wśród nich R. Giedroycia na Żmudzi, kanonika Ks. Bohusza, K. Prozora i A. Sulistrowskiego, przede wszystkim zaś Jasińskiego jako tego, który mógłby stanąć na czele garnizonu wileńskiego. Radykał J. Pawlikowski, który w swym pamiętniku opisuje misję G-ego, wspomina, że jego raport wileński przedstawił Kościuszce na dowód, że kraj jest przygotowany do rewolucji. Kołłątaj natomiast oceniał skromniej czynności G-ego.

W domu Grozmanich w Wilnie, przy ul. Wielkiej bywał częstym gościem Jasiński, darzący uczuciem gospodynię domu, i już wówczas ją adorujący podczaszy J. I. Kossakowski, prócz nich J. Narbutt, którego żona, Anna, literatka i tłumaczka utworów francuskich, była siostrą G-ego. W dniach oblężenia Wilna przez wojska rosyjskie G. i in. obywatele zostali wyznaczeni przez magistrat 18 VII do utrzymywania porządku w mieście i przygotowania go do obrony. Ale już w sierpniu wystąpił G. w Warszawie jako komisarz do podpisywania biletów skarbowych na 25 złp. Tutaj po klęsce maciejowickiej znalazł się wraz z Zajączkami, Jasińskim i in. w zawiązanym przez Kołłątaja Zgromadzeniu na utrzymanie rewolucji i aktu krakowskiego, gdzie, wg Linowskiego, odgrywał wybitną rolę. W chwili zdobycia Pragi G. spalił i zniszczył wszystkie dokumenty i papiery dotyczące rewolucji 1794 r. Po upadku powstania nie zaprzestał pracy w konspiracji. Wraz z J. K. Szaniawskim, J. Rosem, B. Szuleckim i in. wszedł do ukonstytuowanego 13 III 1795 r. Zgromadzenia Centralnego, które nawiązało stosunki z innymi tajnymi organizacjami i wysyłało agentów za granicę. Na skutek przytrzymania jednego z nich i przejęcia papierów w kwietniu t. r. władze pruskie uwięziły członków Zgromadzenia, m. in. G-ego, i umieściły w więzieniu w Szpandawie. Jak wynika z raportu prezydenta Prus Południowych, Hoyma, z dnia 9 V 1796 r., G. żył jeszcze w tym czasie. Odtąd jednak brak o nim wiadomości. Być może, że jest on identyczny z podanym w „Wykazie polskich lóż wolnomularskich” członkiem loży Świątyni Izis w l. 1811/2, Piotrem Gromanim.

Tekla G. (1763–1797), która rozpoczęła rozwód z mężem dla Jasińskiego, wyszła powtórnie za mąż za J. I. Kossakowskiego. Zmarła 3 I 1797 r. i została pochowana na cmentarzu wileńskim.

 

Estreicher; Boniecki; Uruski; – Bentkowski F., Historia literatury polskiej, W. 1814 I 529; Dadlez M., Pope w Polsce w XVIII w., „Prace Hist.-Liter.” nr 19; Kieniewicz S., Ignacy Działyński, Kórnik 1930; Libera Z., Jakub Jasiński poeta-jakobin, „Pam. Liter.” R. 41: 1950 s. 770; Małachowski-Łempicki S., Wykaz polskich lóż wolnomularskich, „Arch. Kom. Hist. PAU” T. 14: 1930 s. 208, 366; Mościcki H., Dzieje porozbiorowe Litwy i Rusi, Wil. 1913–4; tenże, Gen. Jasiński i powstanie kościuszkowskie, W. 1917; Smoleński W., Mieszczaństwo warszawskie, W. 1917; Tokarz W., Warszawa przed wybuchem powstania, Kr. 1911; tenże, Ostatnie lata H. Kołłątaja, Kr. 1905 II; – Akty powstania Kościuszki, II; Bernacki L., Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, Lw. 1925; [Linowski A.], Kołłątaj w rewolucji kościuszkowskiej, Leszno i Gniezno 1846 s. 78; Pawlikowski J., Pamiętnik o przygotowaniach do insurekcji kościuszkowskiej, „Przegl. Pol.” R. 10: 1876 s. 77, 81, 89; Trembecki S., Listy, Oprac. J. Kott i R. Kaleta, Wr. 1954 I; Wiadomość urzędowa o spisku r. 1796 podana przez W. Kętrzyńskiego, Sobótka. Księga zbiorowa na uczczenie pięćdziesięcioletniego jubileuszu S. Goszczyńskiego, Lw. 1875 s. 90–2; – „Gaz. Rządowa” 1794 s. 180; – Zbiory Zakł. Dok. IH PAN w Kr.: Materiały A. Śnieżki dotyczące Tekli Grozmaniowej.

Helena Wereszycka

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.