INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Piotr Puzyna h. Oginiec  

 
 
1664-07-21 - 1717-03-01
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Puzyna Piotr h. Oginiec (1664–1717), jezuita, poeta, tłumacz, teolog. Ur. 21 VII, był synem Jana Kazimierza, podczaszego upickiego, i Katarzyny z Faszczów.

Uczył się w domu rodzinnym, a następnie w Akademii Wileńskiej, w której ukończył klasę poetyki. Za specjalnym pozwoleniem generała zakonu Jana Pawła Oliwy wstąpił już w czternastym roku życia do zakonu jezuitów (28 X 1677). Po dwuletnim nowicjacie odbytym w Wilnie (1677–9) przeszedł w Pińsku pod kierunkiem Jana Wikierata roczny kurs pedagogiczny (1679–80). Trzyletnie studia filozoficzne odbył w Akad. Wil. pod kierunkiem Jana Drewsa (1680–3). Następnie w ramach praktyki nauczycielskiej uczył w Nowogródku gramatyki i infimy (1683–4), w Łomży gramatyki (1684–5) i poetyki (1685–6) oraz w Pułtusku poetyki (1686–7). Teologię studiował w Akad. Wil. (1687–91) i tamże przyjął w r. 1691 święcenia kapłańskie. Formację zakonną zakończył studium prawa zakonnego (tzw. trzecia probacja) w Nieświeżu (1693–4). Mając w prowincji lit. opinię dobrego profesora przedmiotów humanistycznych, wykładał kolejno: dla eksternów poetykę w Akad. Wil. (1691–2) i retorykę w Nieświeżu (1692–3), dla kleryków jezuickich będących na kursie pedagogicznym retorykę w Krożach (1694–5) i Orszy (1695–9). W rękopisie pozostawił ćwiczenia z retoryki, spisywane przez swoich uczniów w Krożach (B. Czart.: IV 1866) i Orszy (B. Czart.: IV 1867, IV 2188). Zawierają one mowy łacińskie, wiersze polskie i łacińskie oraz liczne tłumaczenia poezji, m. in. Macieja Sarbiewskiego, Wojciecha Inesa i Hieronima Drekseliusza. Zarówno proza jak i poezja prezentują wysoki poziom literacki. Z proweniencji Rhetorum Provinciae Lithuaniae Soc. Jesu można wnosić, że rękopisy te, bogato zdobione rysunkami, stanowiły przez następne lata wzór dla prowadzenia ćwiczeń z tego przedmiotu. Niektóre tłumaczenia ukazały się drukiem po śmierci P-y i jemu zostały przypisane. W r. 1699 P. przeniósł się do Akad. Wil., gdzie objął wykłady z etyki i prowadził je do 1705 r. Z zakresu etyki, polityki i ekonomii pozostawił drukowany zestaw tez pt. Ars felicitatis sive ethica (Vilnae 1703, rkp. wykładów przechowuje zaś B. Uniw. Wil., sygn. F3-771 oraz Centralna B. Lit., sygn. MAB, F41-708). W l. 1701–5 pełnił P. nadto obowiązki prefekta drukarni akademickiej, a w l. 1702–5 również prefekta biblioteki. W czasie jego prefektury wydano w ciągu 5 lat 54 znane nam dziś druki wileńskie. Kierował P. licznymi kongregacjami kościelnymi. Za gorliwą pracę został w r. 1706 podniesiony ze stopnia tzw. koadiutora duchownego do rzędu profesów z 4 uroczystymi ślubami, co w zakonie było rzeczą wyjątkową.

Obdarzony zdolnościami administracyjnymi P. został 6 IX 1705 mianowany superiorem domu w Mohylewie, gdzie w bardzo niekorzystnym czasie, podczas przemarszu wojsk moskiewskich i szwedzkich, kontynuował budowę kościoła i domu jezuickiego, a po spaleniu w r. 1708 przez wojska moskiewskie kościoła i dachu na domu przystąpił do ich odbudowy. Dn. 10 X 1709 został rektorem kolegium w Nieświeżu, gdzie, mimo wojny i szerzącej się zarazy, dbał o wyposażenie kościoła i biblioteki kolegium (w r. 1712 zakupiono nowych książek za ponad 2 000 fl.). Wyposażył na Polesiu w dwa ołtarze, dzwon i paramenty liturgiczne kościół w dobrach jezuickich w Krzywoszynie, odbudowany w r. 1708 po pożarze. W r. 1713 P. przeszedł na dwór bpa wileńskiego Konstantego Kazimierza Brzostowskiego i był jego nadwornym teologiem, prawnikiem i kaznodzieją. Brał aktywny udział w przygotowaniu synodu diecezjalnego, który odbył się w Wilnie w lutym 1717, i pełnił na nim funkcję egzaminatora synodalnego. Zmarł 1 III 1717 w Wilnie.

Już w r. 1700 zaznaczono w opinii do generała zakonu o zdolnościach pisarskich P-y. Z rękopisów wydano pośmiertnie „Słodkie pieszczoty z niemowlęciem Jezusem przy żłobie” (Wil. 1740) i „O złączeniu się Słowa Przedwiecznego z naturą ludzką” (Wil. 1741) tłumaczone z pism Hieronima Drekseliusza; Józef Andrzej Załuski zamieścił oba utwory w drugim tomie „Zebrania rytmów” (W. 1754), a przedrukowano je później w książce „Rymy miłej i przystojnej zabawie oraz zbudowaniu służące” (Wil. 1781). Franciszek Bohomolec opublikował w zbiorze dzieł Sarbiewskiego („Opera posthuma”, Varsaviae 1769) dwadzieścia ód tegoż autora w tłumaczeniu P-y. Wszystkie powyższe tłumaczenia zostały przedrukowane zapewne z rękopisów znajdujących się obecnie w Bibliotece Czartoryskich, w których jednak autorami tłumaczeń są uczniowie P-y, klerycy jezuiccy.

 

Estreicher; Załuski J. A., Bibliotheca poetarum Polonorum, W. 1754 s. 75; Enc. Kośc.; Enc. Org.; Podr. Enc. Kośc.; Backer – Sommervogel, Bibl. Comp. de Jesus; Brown, Bibl. pisarzów, s. 333; Juszyński H., Dykcjonarz poetów polskich, Kr. 1829 II 98; Oracki, Słown. Warmii, s. 236; Niesiecki, VII 581; Uruski, XV 91; Żychliński, XIII 273; Święcki T., Historyczne pamiątki, W. 1858 I 271; – Bieliński, Uniw. Wil., II, III; Petrauskienė I., Vilniaus Akademijos spaustuve, 1575–1773, Vilnius 1976 s. 36, 180; Plečkaitis R., Feodalizmo laikotarpio filosofija Lietuvoje, Vilnius 1975 s. 463–4; tenże, Puzina Petras, w: Lietuvos filosofinės minties istorijos šaltiniai, Vilnius 1980 I 243; Ulčinaitè E., Teoria retoryczna w Polsce i na Litwie w XVIII wieku, Wr. 1984; Załęski, Jezuici, III, IV; – Arch. Prow. Mpol. T. J. w Kr.: rkp. 1536 s. 673–674 (J. Poszakowski, De viris illustribus Prov. Lith. SJ), rkp. 340 s. 9–11 (Historia Collegii Mohylowiensis); Arch. Rom. S. I.: Lit. 56–57 (katalogi roczne z l. 1678–1718), Lit. 15–23 (katalogi trzyletnie z l. 1678–1717), Lit. 46 k. 66 (Historia Collegii Nesvisicnsis), Epistulae NN 7 k. 457 (list do generała zakonu); B. KUL: rkp. 335 k. 94–96 (Vitae mortuorum in Collegio Academico Vilnensi SJ).

Ludwik Grzebień

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.