INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Piotr Służewski  

 
 
brak danych - 1550
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Służewski Piotr h. Sulima (zm. 1550), wojewoda kaliski. Był synem Macieja (zob.) i Nawojki z Zarembów z Kalinowy; przez Zofię z Oporowa, żonę podkomorzego kaliskiego Kaspra Leszczyńskiego łączyło go pokrewieństwo z braćmi Leszczyńskimi: dyplomatą i bpem płockim Rafałem (zob.) i kaszt. brzeskim kujawskim Janem (zob.).

Do służby publicznej S. przysposabiał się na dworze Aleksandra Jagiellończyka; jako królewski dworzanin poświadczony jest od końca września 1505. Wiosną 1506 przebywał w otoczeniu króla w Wilnie, 15 V t.r. wraz z bratem Janem przyjął do swego herbu Jana Beutla, burmistrza Torunia. Brak informacji, by pozostawał w królewskiej służbie po objęciu tronu przez Zygmunta I, lecz o bliskich związkach z dworem świadczy sprawowanie przezeń legacji na sejmik radziejowski w styczniu 1515 przed zwołanym na 12 II sejmem do Krakowa. W kwietniu 1517 był w Wilnie, dostał wówczas zgodę na wykup dwóch wsi królewskich w pow. inowrocławskim z rąk dotychczasowych posesorów. W r. 1518 został poborcą ziemi kujawskiej; funkcję tę ponowiono mu na następnym sejmie w r. 1519. Zapewne podczas sejmu bydgoskiego, przed 3 XII, został mianowany kaszt. kowalskim, wyznaczono go nadto na poborcę pogłównego z pow. brzeskiego, kowalskiego i przedeckiego. Na sejmie piotrkowskim 7 I 1522 wystawiono akt nadający S-emu «z upodobania króla» jurysdykcję star. brzeskiego kujawskiego. Możliwe, iż wiązało się to z nominacją kaszt. inowrocławskiego Mikołaja Kościeleckiego na woj. brzeskiego (7 I 1522); brak jest jednak potwierdzenia, by sprawował urząd star. sądowego brzeskiego nawet przez krótki okres. Dn. 13 I t.r. w Radomiu dostał S. w dzierżawę pobór czopowego w ziemi kujawskiej i dobrzyńskiej za opłatą 1840 fl. rocznie.; dzierżawcą czopowego był jeszcze w r. 1531.

Dn. 1 III 1526 podejmował S. w Służewie udającego się do Gdańska króla, któremu następnie towarzyszył podczas pobytu w tym mieście. Dn. 3 V, już jako kaszt. inowrocławski, świadkował na akcie Zygmunta I nadającym Bytów i Lębork w lenno książętom pomorskim Jerzemu I i Barnimowi XI. Tego dnia wraz z Janem Gamratem z Osieka przyjął do h. Sulima Fedora (Fiodora) Dawiłowicza z Witebska i jego rodzonych braci Saula, Emanuela i Jerzego «Zylajewiczów», a to za zgodą kanclerza Krzysztofa i podskarbiego Mikołaja Szydłowieckich. W Gdańsku pozostał do końca pobytu króla; był świadkiem wystawianych tam królewskich przywilejów, m.in. tzw. zbiorowego przywileju dla ks. Albrechta Hohenzollerna (26 V) i konfirmacji przywilejów Gdańska (21 VII). We wrześniu t.r. był w Warszawie, dokąd udał się król po powrocie z Gdańska. Wówczas to, od kilku już lat żonaty, lecz nie posiadający męskiego potomka, podobnie jak jego kuzyn J. Leszczyński, zawarł z nim S. umowę o wzajemnym dziedziczeniu dóbr na wypadek śmierci bez pozostawienia syna. Od 31 V 1528 administrował S. star. dybowskim (staronieszawskim); na sejmie krakowskim w marcu 1530 został skwitowany z administracji i 15 III dostał star. dybowskie w dzierżawę za opłatą roczną 200 fl. Otrzymał wówczas nadto dodatkowy zapis (200 kóp gr, 100 fl. węg. i 1 300 złp.) na tym starostwie i na wykupionych przez siebie wsiach w pow. inowrocławskim oraz prawo dożywotniego ich posiadania.

W tym czasie został S. wciągnięty do grona realizatorów królewskiej polityki integracji Prus Królewskich z Koroną. W r. 1529 podkanclerzy Piotr Tomicki planował wysłanie go do Prus w celu upomnienia Gdańska i Torunia za opieszałość w podjętej reformie zrównania monety pruskiej z koronną. Był S. nadto zaangażowany w proces wycofywania monety świdnickiej i w uruchamianie królewskiej mennicy w Toruniu. W r. 1530 sprawował poselstwo na sejmik stanów pruskich w Grudziądzu (rozpoczęty 1 X). Królewskie postulaty przedstawił S. w języku polskim i musiano korzystać z pomocy tłumacza. T.r. wraz z bpem włocławskim Maciejem Drzewickim i administratorem diec. chełmińskiej Marcinem Czemą rozpatrywał w Toruniu zatarg między tamtejszymi dominikanami i Radą Miejską. Latem 1535, po śmierci kaszt. brzeskiego J. Leszczyńskiego, rozważano w otoczeniu królowej Bony możliwość awansowania S-ego na tę kasztelanię. Dn. 25 XI 1535 dostał jednak niższą w hierarchii kaszt. łęczycką. W maju 1537 był jednym z królewskich komisarzy wysłanych na sejmik pruski w Toruniu w związku z konfliktem między szlachtą a panami i wielkimi miastami pruskimi; przy jego m.in. pośrednictwie uregulowano wówczas sporne kwestie dotyczące spraw ekonomicznych, uczestnictwa w wyprawie wojennej, a także uchwalono podjęcie działań, mających zapobiegać napadom z Kujaw („Recessus Thorunii in publiciis comitiis editus…” z 19 V t.r.). Dn. 8 V 1538 został S. mianowany kaszt. kaliskim, 31 III 1539 awansował na woj. kaliskiego.

Uczestniczył S. w obradach sejmu piotrkowskiego w r. 1544 i podpisał odłożenie do następnego sejmu postulowanej na nim przez kancelarię królewską reformy wojskowo-skarbowej w ramach przygotowań do odparcia zagrożenia tureckiego. W związku z żądaniami sejmu, aby reformą tą objęto także Litwę i Prusy Królewskie, został S. członkiem delegacji kor. na majowy sejmik pruski w Malborku, gdzie wezwano stany pruskie do analogicznego jak w Koronie opodatkowania się na wypadek wojny z Turcją. Delegacja kor. dokonała wówczas nadto wizytacji Gdańska; obok oficjalnej misji, którą było zbadanie, w jakiej mierze Rada Miejska wywiązuje się ze swych obowiązków, zajęto się także zbadaniem sytuacji wyznaniowej w mieście. Cieszył się S. w tym okresie względami Bony, co znalazło wyraz w nowych nadaniach: m.in. w r. 1546 zapewniono mu dożywotnie posiadanie star. dybowskiego za 200 fl. rocznego czynszu, w r. 1547 – pokaźne zapisy na trzymanych wsiach królewskich. Mimo to po objęciu władzy przez Zygmunta Augusta nie pozostał S. w obozie skłóconej z synem królowej. Był jednym z nielicznych senatorów wielkopolskich, którzy już w końcu 1548 r. na burzliwym sejmie piotrkowskim opowiedzieli się po stronie Zygmunta Augusta i wotowali na rzecz utrzymania jego małżeństwa z Barbarą Radziwiłłówną. Po rozejściu się sejmu S. pozostał w Piotrkowie przy królu, był świadkiem na wystawianych przez niego potwierdzeniach przywilejów dla Krakowa (10 XII) i dla diec. włocławskiej (11 XII); w styczniu 1549, ciągle przebywający w Piotrkowie S., został obdarowany pierwszymi przywilejami przez Zygmunta Augusta. W kwietniu t.r. zaufany korespondent ks. pruskiego Albrechta, Stanisław Bojanowski skarżył mu się, iż nie widzi możliwości zrealizowania otrzymanego prawa do wykupu pewnych wsi, ponieważ pozostają one w ręku S-ego, który jest do niego źle nastawiony. Przy okazji określił on S-ego jako «miernie mądrego». W styczniu 1550 współdziałał S. z woj. poznańskim Januszem Latalskim w zachęcaniu Zygmunta Augusta do wizyty w Wielkopolsce; mówiło się wówczas, że król zapewnił ich o swym przybyciu do Poznania w kwietniu t.r.

S. był dziedzicem miasta Służewa z przyległymi wsiami (Broniszewo, Kobylebłota, Wolne, Węgierce, Janikowo i Sieczkowice). Swoją fortunę pomnożył dzięki należnym mu uposażeniom, związanym z pełnionymi urzędami, i królewskim nadaniom. W l. 1517–19 wszedł w posiadanie (częściowo drogą wykupu) należących do star. inowrocławskiego wsi: Nowa Wieś, Murzynno, Chrząstowo, Wielowieś i Buczkowo; po ojcu przypadła mu nadto wieś Słońsk. W l.n. na wsiach tych, do których doszło jeszcze Dulsko (1540), uzyskał zapisy dodatkowych sum oraz nadanie ich w dożywocie dla siebie i (części) dla syna (1548). W r. 1544 wykupił S. wsie star. pyzdrskiego: Patrzyków, Tuleję, Borzyków, Adamierz oraz pobliski Wronczyn, w r. 1549 nadał mu te wsie Zygmunt August w lenno (iure feudi). Dochodziły do tego dodatkowe przywileje, jak np. prawo zastawiania trzymanych królewszczyzn i oddawania ich w dzierżawę, a także drobniejsze, lecz cenne nadania (np. dotyczące wykupu młynów). Nadania te, obok wspomnianego już star. dybowskiego, stawiały S-ego w gronie poważnych użytkowników królewskiej domeny. Zmarł w r. 1550, między 21 III a 2 VII.

Z zawartego ok. r. 1519 małżeństwa z Agnieszką, córką kaszt. rozpierskiego Jana Kobylańskiego, pozostawił S. syna Jana (zob.).

 

Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., IX; Urzędnicy, I/2, II/2, VI/2; – Janosz-Biskupowa J., Archiwum ziem pruskich, „Roczn. Tow. Nauk. w Tor.” R. 77: 1972 z. 3 s. 178; Małłek J., Ostatnie stadium reformy monetarnej w Prusach Królewskich i Książęcych w latach 1530–1531 w świetle recesów, Acta Universitatis Nicolai Copernici. Historia XVIII. Nauki Humanistyczno–Społeczne, Z. 128: 1982 s. 82; tenże, Prusy Książęce a Prusy Królewskie w latach 1525–1548, W. 1976; Pałucki W., Studia nad uposażeniem urzędników ziemskich w Koronie do schyłku XVI wieku, W. 1962 s. 202–4; Pociecha W., Arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Dzierzgowski, prymas Polski, „Nasza Przeszłość” T. 2: 1947 s. 48; – Acta Tom., III, VIII, XI, XIII, XVII; Akta Stanów Prus Król., VIII; Corpus Iuris Pol., III, IV 215, 226; Elementa ad fontium editiones, XXXVII, XXXVIII, XLVIII, LVI; Lengnich, Gesch. d. preuss. Lande, I 91–2, 182, 262–5, Documenta nr 76; Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1564–1565, Cz. 1, Bydgoszcz 1961; Matricularum summ., IV, V 4706, 4708; Prawa, przywileje i statuta m. Krakowa, I; Teki Pawińskiego, I; Vol. leg., I 587; Zebrzydowskiego korespondencja.

Halina Kowalska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Maciej Drzewicki

1467-02-22 - 1535-08-22
prymas Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.