INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Przecław Lanckoroński h. Zadora  

 
 
2 poł. XV w. - 1531-06-10
Biogram został opublikowany w 1971 r. w XVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Lanckoroński Przecław (Krzesław) h. Zadora (zm. 1531), starosta chmielnicki, rotmistrz królewski na Podolu. Syn Stanisława, marszałka nadwornego (zob.), i Anny Kurozwęckiej, brat Stanisława, starosty kamienieckiego (zob.), i Mikołaja burgrabiego krakowskiego (zob.). W młodości dużo podróżował po Europie, m. in. po Włoszech i zapewne po Węgrzech, oraz odbył piegrzymkę do Ziemi Świętej uzyskując tytuł Rycerza Jerozolimskiego («miles Hierosolymitanus»). Za Aleksandra i w pierwszych latach panowania Zygmunta Starego był dworzaninem królewskim. Po ojcu przejął część dóbr leżących w Małopolsce, powiększając je w r. 1514 o Serocko i Laskowice (Łukawice) w pow. lubelskim. Ponadto władał do r. 1512 starostwem lanckorońskim (woj. krakowskie), które utracił na rzecz Spytka z Jarosławia, kaszt. krakowskiego; zaś w czerwcu 1521 r. musiał ustąpić Annie z Kurozwęckich, żonie Hieronima Łaskiego, dobra Biedrzychowice z przynależącymi wsiami: Wolą Biedrzychowską, Górkami i Żukowem w pow. wiślickim.

Działalność publiczna L-ego w okresie 1510–20 jest trudna do odtworzenia, gdyż odnośne relacje M. Bielskiego i S. Starowolskiego są, zwłaszcza w historiografii XX w., bardzo podważane (Hruszewski, Pociecha, w życiorysie Daszkiewicza). Tak więc wiele zastrzeżeń budzi doniesienie o walkach L-ego na kresach południowo-wschodnich Rzpltej pod wodzą samego ks. Konstantego Ostrogskiego, hetmana w. lit., jak również zorganizowanie samodzielnej, udanej wyprawy pod Białogród w r. 1516. Niezależnie jednak od owych uwag cała późniejsza działalność L-ego skłania do przyjęcia tezy o jego zaangażowaniu w organizowanie obrony pogranicza, zwłaszcza podolskiego.

Dopiero dla 1520 r. mamy pewną wiadomość o udziale L-ego w wojnie pruskiej, gdy jako jeden z 4 rotmistrzów lekkiej jazdy strzelczej (kozackiej) prowadził działania nękające przeciw posiłkom z Rzeszy idącym przez północną Wielkopolskę na pomoc mistrzowi krzyżackiemu. Do największych utarczek z tym 10-tysięcznym wojskiem niemieckim dowodzonym przez Wilhelma Schönburga doszło ok. poł. października 1520 r. w rejonie Tuczna i Wałcza. Odznaczył się w nich L. podejmując brawurowe szarże kawaleryjskie. Już jednak dn. 23 X t. r. dostał od króla starostwo chmielnickie na Podolu i zaangażował się całkowicie w organizowanie obrony tej prowincji. Mianowicie w myśl uchwały zjazdu szlacheckiego we Lwowie o organizacji obrony granicy południowo-wschodniej Rzpltej z 17 IV 1520 r., zatwierdzonej przez króla 28 IV t. r., starostowie kamieniecki i chmielnicki mieli stanowić główną podporę zasadniczego, podolskiego zgrupowania obrony potocznej (700 wojska zaciężnego pod hetmanem polnym). Starostowie ci winni wykorzystywać własne garnizony zaciężne oraz lokalne pospolite ruszenie szlacheckie i plebejskie. L. posługując się miejscowym żywiołem kozackim zawiadywał strażą białogrodzką, złożoną z czat położonych na dzikich polach Mołdawii w kierunku Białogrodu (tzw. pobrzeżnicy). Że musiał już być wtedy głośnym wojownikiem, świadczą próby Jana Zapolyi z r. 1527 zaciągnięcia L-ego na służbę węgierską na czele 300-konnej roty oraz 500 łuczników litewskich. Jednakże plany te nie doczekały się realizacji i L., obok O. Daszkiewicza, starosty kaniowskiego i czerkaskiego, stanął na czele wielkiej wyprawy zaciężnych rot kor., kozaków i pospolitego ruszenia na Oczaków i Białogród (Akerman), w toku której zdobyto wielkie łupy wojenne i rozbito w trzech bitwach czambuły tatarskie.

W obliczu zbliżającej się rozprawy z hospodarem mołdawskim Piotrem Rareszem o Pokucie zlecono L-emu wzmocnienie obrony wschodniego pogranicza Podola w oparciu o zamek w Chmielniku, na restaurację którego polecił król 3 I 1530 r. przekazać pobór z okręgu chmielnickiego. W toku pełnienia swojej służby pogranicznej L. zmarł 10 VI 1531 r. O żonie i potomstwie L-ego brak wiadomości.

 

Boniecki; Dworzaczek, Genealogia; Paprocki; – Bartoszewicz J., Czy Przecław Lanckoroński był hetmanem kozaczyzny?, w: Studia historyczne i literackie, Kr. 1881 III 357–67; Hruševs’kyj, Istorija, VII; Kolankowski L., Roty koronne na Rusi i Podolu 1492–1572, „Ziemia Czerwieńska” (Lw.) R. 1: 1935 s. 147, 150; Korzon T., Dzieje wojen i wojskowości w Polsce, Lw., 1923 I; Pociecha W., Daszkiewicz Eustachy, w: PSB, IV; tenże, Geneza hołdu pruskiego 1467–1525, Gd. 1937 s. 101; tenże, Królowa Bona (1494–1557), P. 1949 II; Spieralski Z., Kampania obertyńska 1531 r., W. 1962; Zarewicz L., Lanckorona, Kr. 1885 s. 21–2; – Acta Tom., V, IX, XI; Bielski, Kronika, II 991, 1015–6, 1043; Liber quitantiarum Alexandri regis, Wyd. A. Pawiński, W. 1897, Teki Pawińskiego, I; Matricularum summ., IV–I; Starod. Prawa Pol. Pomn., VI 172–3, 176–7; Starowolski Sz., Sarmatiae bellatores, Coloniae Agrippinae 1631 s. 150–1; Wapowski B., Kroniki…, Wyd. J. Szujski, Kr. 1874, Script. Rer. Pol., II; Wywody szlachectwa w Polsce XIV–XVII, Wyd. W. Semkowicz, „Roczn. Tow. Herald. we Lwowie” (Lw.) T. 3: 1913 s. 62.

Henryk Kotarski

 
 

Powiązane artykuły

 

Druga połowa XVI wieku

Druga połowa XVI wieku, a przede wszystkim interesujący nas okres panowania ostatniego Jagiellona – Zygmunta Augusta – to okres dominacji wojsk zaciężnych, co przekładało się na konieczność......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.