INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Przybysław Borkowic z Koźmina h. Napiwo  

 
 
brak danych - 1328-08-04
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Przybysław Borkowic z Koźmina h. Napiwo (zm. 1328), wojewoda poznański i starosta wielkopolski. Był synem Borka z Sierakowa i nie znanej nam z imienia siostry Dobrogosta z Dzwonowa h. Nałęcz. Określenie «Borkowic» nie było u P-a tylko prostym patronimium, lecz nazwą rodową (używali go także synowie P-a). Rodzina P-a używała herbu z wizerunkiem głowy jelenia (pieczęcie syna i wnuka P-a), w późniejszych wszakże pokoleniach zarzuciła go, przyjmując herb Borków pomorskich (trzy wilki). Była ona widocznie jedną z linii tego rodu, osiadłą w Wielkopolsce, i dlatego przez pewien czas wyodrębnioną. Nic natomiast (jak wykazała H. Polaczkówna) nie wiązało jej genetycznie z Wezemborkami. Najstarszym znanym przedstawicielem tej rodziny był dziad P-a Wojsław z Sierakowa. Wojsław został później kaszt. ksiąskim (1273); miał synów Borka (ojca P-a) i Wisława. Po wygaśnięciu Piastów wielkopolskich rodzina P-a opowiedziała się za Henrykiem głogowskim, chociaż jej główne posiadłości (Sieraków pod Międzychodem, Przewóz pod Śremem) znalazły się w granicach władztwa Władysława Łokietka. Borek z Sierakowa był z ramienia Henryka burgrabią kościańskim przed r. 1304, jego szwagier Dobrogost z Dzwonowa został po objęciu przez tego księcia całej Wielkopolski woj. poznańskim.

W walce o intronizację Henryka w Wielkopolsce (1306) P. brał osobisty udział (świadczy o tym nadanie w r. n. sołectwa we wsi Psarskie, pod Śremem, ubogiemu rycerzowi, który w jego służbie stracił własne dobra). Restytucja rządów Łokietka (1313/14) nie zmieniła zrazu poglądów P-a; szkody wyrządzone przezeń katedrze gnieźnieńskiej najłatwiej związać z jego działalnością wojskową w obronie władzy Głogowczyków. Równocześnie bowiem wuj P-a Dobrogost z Dzwonowa wyrządził szkody katedrze poznańskiej; obydwie zaś katedry wielkopolskie opowiadały się wówczas gorliwie po stronie Łokietka. Do obozu tego po jakimś czasie przystał również P. Nastąpiło to najpóźniej w r. 1316, kiedy to Dobrogost z Dzwonowa zaczął występować w otoczeniu Łokietka, a sprzymierzeni z Głogowczykami Brandenburczycy próbowali zdobyć Dzwonowo. W r. 1318 P. darował katedrze gnieźnieńskiej wieś Wierzbiczany (pod Gnieznem), jako zadośćuczynienie za szkody. Nowemu swemu władcy oddał widocznie poważne usługi w dziele scalania Wielkopolski, bowiem cieszył się odtąd nieprzerwanie jego zaufaniem i rozpoczął w jego służbie błyskotliwą karierę polityczną. Tożsamość P-a z Przybysławem Chocholcem, który w r. 1319 występował w roli star. wielkopolskiego, choć zazwyczaj przyjmowana, wydaje się wątpliwa; chodzi raczej o Kujawianina Przybysława Trojanowica. Z pewnością natomiast P. przejął urząd star. wielkopolskiego po arcbpie Janisławie między 17 VIII 1320 a 9 II 1321. Urząd ten sprawował on do lata 1324. Po 5 VI 1320, a przed 16 IV 1321 mianował go nadto Łokietek woj. poznańskim po zgonie Dobrogosta z Dzwonowa. Był to pierwszy w dziejach Polski wypadek połączenia starostwa z najwyższą godnością ziemską.

Objąwszy powyższe dostojeństwa, P. pogodził z bpem poznańskim Domaratem swych braci wujecznych z Dzwonowa (1321); odrzucił skargę sądową kmieci ze wsi Dolany przeciwko klasztorowi lędzkiemu (1322) i wystawił, jako przewodniczący sądu królewskiego w Wielkopolsce, trzy zachowane dokumenty w sporach o majętności. Na okres jego rządów starościńskich przypada poważne rozszerzenie władztwa Łokietkowego nad Obrą kosztem książąt głogowskich. P. zdobył w r. 1323 grody: Zbąszyń, Kopanicę i Przyprostynię, co podkreślił po latach (1338) dokument Kazimierza Wielkiego, nadający synowi jego Maćkowi gród i miasto Koźmin z 15 przyległymi wsiami. W rzeczywistości przynajmniej część tej darowizny otrzymał już P. z rąk Łokietka. Wg bowiem ówczesnego źródła krzyżackiego dokonywał on, za cichą zgodą króla, napadów na podróżujących szlakiem toruńsko-wrocławskim braci zakonu niemieckiego oraz kupców – poddanych krzyżackich. Zatrzymywał on ich «in seiner stat czu Hurle», tj. w mieście Koźminie nad Orlą (identyfikację przesądza dokument Maćka Borkowica z r. 1350), położonym na wspomnianym szlaku. M. in. dostał on wówczas w swe ręce pieczęć herbową w. mistrza. Działalność P-a skierowana była przeciw groźnym dla Polski, w obliczu przewidywanej wojny, krzyżackim kontaktom politycznym z księstwem wrocławskim, a może i z Czechami. Po przejściu starostwa (między 13 VII a 27 VIII 1324) w ręce Krzywosąda z Ostrowiec P. występował, jako woj. poznański, na większości wielkopolskich dokumentów króla. Wraz z innymi dostojnikami tej ziemi poręczył zawarte w Nakle (1325) przymierze Polski z książętami Pomorza Zachodniego przeciwko Brandenburgii. Niewątpliwie brał udział w wojnie z Marchią, a zwłaszcza w wielkiej wyprawie z r. 1326. Po raz ostatni pojawia się na dokumencie z oktawy św. Michała (30 IX – 5 X) 1327 r. Wg „Nekrologu” lubińskiego zmarł 4 VIII 1328. „Nekrolog” podkreśla, że był rycerzem pasowanym.

P. pozostawił co najmniej dwóch synów: Borka z Grodziska, kaszt. międzyrzeckiego i świadka w procesie polsko-krzyżackim z r. 1339, oraz Macieja (Maćka) Borkowica, woj. poznańskiego, przywódcę konfederacji rycerskiej z r. 1352 (zob.). Dziedziczenie potomków P-a w Grodzisku (jeszcze w początku XIV w. należącym do innej rodziny, może h. Samson) najłatwiej wytłumaczyć jego małżeństwem – prawdopodobnie z córką woj. poznańskiego Piotrka, siostrą Prędoty – ostatniego z dawnych właścicieli.

Zapewne synami P-a byli nadto: Wincenty, dziekan gnieźnieński, oraz brat jego Andrzej z Przewozu (także zwany Borkowicem), kaszt. kaliski. Dobra Andrzeja (Przewóz) i jego prawdopodobnych potomków (Ptaszkowo) sąsiadowały bowiem z majętnościami P-a i jego potomków (Psarskie, Grodzisk); ważna jest tu zwłaszcza łączność Ptaszkowa z Grodziskiem, jako świeżą posiadłością Borkowiców. Natomiast «Przybysław wojewodzic», wpisany pod dn. 15 V do „Nekrologu” lubińskiego, nie był raczej synem P-a, lecz jego wnukiem, a (znanym również z Długosza) synem Maćka Borkowica. Do wnuków P-a należał także Józef z Grodziska (syn Borka), przez H. Polaczkównę (która nie znała osoby Borka) mylnie uznany za syna P-a. O córkach P-a nic nie wiadomo. Jego synowicą (po nie znanym nam z imienia bracie) była Wisława (Wichna), dziedziczka Sierakowa i żona woj. kaliskiego Beniamina z Uzarzewa h. Zaręba (w literaturze widziano w niej błędnie żonę Maćka Borkowica). Innego brata P-a można dopatrzyć się (J. Pakulski) w sędzim poznańskim Wojsławie z Gryżyny. P. i Wojsław występowali często razem, a wśród Borkowiców Gryżyńskich powtarzały się imiona: Przybysław, Andrzej, Maciek i Borek. Zwraca przy tym uwagę przekaz Długosza o rzekomym bracie Maćka Borkowica – Janie z Czacza, który po katastrofie Maćka spiskował przeciw Kazimierzowi Wielkiemu. Jak zauważył już I. Zakrzewski, wiadomość Długosza odnosi się w istocie do Michała z Czacza h. Szaszor; mógł on być najwyżej krewnym po kądzieli lub powinowatym Borkowiców. Związek ten wyjaśnia suplika Wojsława młodszego z Gryżyny (syna sędziego Wojsława), wniesiona do papieża (1360) w sprawie jego siostrzeńca, kleryka diecezji poznańskiej Jana Michałowica. Michał z Czacza był zatem żonaty z córką sędziego Wojsława – a więc siostrą stryjeczną Maćka Borkowica, jeśli Wojsław i P. byli braćmi.

 

Wpol. Słown. Biogr., s. 600 (tamże wcześniejsza literatura); – Pakulski J., Starostwo wielkopolskie w latach 1306–1352, „Studia i Mater. do Dziej. Wpol. i Pomorza” T. 25: 1982 s. 49, 51–4, 62–3; – Cod. Pol., I–II; Długosz, Annales, liber IX 292–3; Kod. Wpol., I–III; Lites, Wyd. 2., I 111, 336, 432; toż, Wyd. 3., I 63; Mon. Pol. Hist., IV 295; Mon. Pol. Vat., III 404; Nekrolog opactwa Panny Marii w Lubiniu, Pomniki Dziej. Pol., S. II, IX cz. 2; Z archiwum Zakonu Niemieckiego. Analekta z wieku XIV i XV, Arch. Kom. Hist. AU, Kr. 1909–13 XI 221, 245.

Janusz Bieniak

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Maciej Borkowic h.Napiwon

brak danych - między 1358 a 1360 wojewoda
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Kazimierz III Wielki

1310-04-30 - 1370-11-05
król Polski
 

Władysław I Łokietek

1260-1261 - 1333-03-02
król Polski
 

Witelon (Vitelo, Witelo)

około 1230 - około 1280
filozof
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Leszek Czarny

30.09.1240/1242 - 1288-09-30
książę krakowski
 

Kunegunda (Kinga)

1234-03-05 - 1292-07-24
święta
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.