INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Róża (Rozalia) Sobańska (z domu Łubieńska)     

Róża (Rozalia) Sobańska (z domu Łubieńska)  

 
 
1798-09-08 - 1880-12-10
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sobańska z Łubieńskich Róża (Rozalia) (1798–1880), opiekunka zesłańców. Ur. 8 IX w Guzowie pod Warszawą, była najmłodszą córką Feliksa Łubieńskiego (zob.) i Tekli z Bielińskich.

Dn. 31 V 1823 poślubiła w Krakowie Ludwika Sobańskiego (zob.). Po uwięzieniu męża w Warszawie podążyła za nim bez paszportu, gdyż wydania go odmówił jej gubernator podolski. W związku z tym została, mimo interwencji u w. ks. Konstantego, odesłana z powrotem na Podole w asyście żandarma (Julian Ursyn Niemcewicz). Dzięki wstawiennictwu cesarzowej uzyskała zgodę na widzenie się z mężem w Petersburgu, jednakże następnie – wg J. Ursyna Niemcewicza – została wydalona także z Petersburga, co mogło mieć związek ze sprawą przekupionego przez Gotarda Sobańskiego (zob.) kapitana straży więziennej, który ułatwiał kontakty więźniów z rodzinami. Przed wybuchem powstania listopadowego w r. 1830 pojechała za mężem zesłanym do Permu i zajęła się tam pomocą dla zesłańców. W grupie, którą spotkała, znajdowali się m.in. Antoni Pausza i Roman Sanguszko. Dzięki jej staraniom ten ostatni mógł odbyć końcową część swej drogi na zesłanie, wbrew zakazowi Mikołaja I, już nie pieszo w kajdanach, lecz powozem. Następnie zajmowała się osadzonym w twierdzy w Kazaniu G. Sobańskim, opiekowała się też nim w czasie zesłania do Jałutorowska.

Po powrocie do majątku w r. 1833 S. rozwinęła działalność społeczną, zakładała w majątkach na Podolu (Obodówka, Wasylówka i in.) szpitale, szkoły i szwalnie. Nadal wspomagała zesłańców, m.in. wysyłała pieniądze uczestnikom wyprawy Józefa Zaliwskiego odbywającym karę na katordze nerczyńskiej za Bajkałem. Na początku l. czterdziestych pomoc ta nabrała charakteru zorganizowanego: powstał nieformalny Komitet Opieki, w którym czynną rolę odgrywała przyjaciółka S-iej Ksawera z Brzozowskich Grocholska. S. wraz z Grocholską napisały wówczas list do cara Mikołaja I, prosząc o wyrażenie zgody na udzielanie pomocy «nieszczęśliwym rodakom». Odpowiedzi nie było, mimo to jednak rozpoczęły działalność pod pozorem, iż zgodę otrzymały. Dwa majątki: Pietniczany Grocholskiej na Podolu i Wasylówka S-iej na Podolu stały się ośrodkami tej działalności. Stąd posyłano na Syberię Zachodnią i Wschodnią, a także na tzw. linię orenburską, gdzie «polscy buntownicy» odbywali karnie służbę wojskową w Korpusie Specjalnym Orenburskim, paczki zawierające książki i czasopisma, modlitewniki, kalendarze, przybory malarskie, bieliznę, odzież, pieniądze. Trafiały one do tzw. ogółów, organizacji samopomocowo-oświatowych zakładanych przez polskich zesłańców. Organizowano zbiórki wśród okolicznych ziemian. Apel spotkał się z szerokim odzewem. S. prowadziła też rozległą korespondencję, nawiązywała kontakty z rodzinami; zgromadziła obszerne «archiwum syberyjskie», które miał w rękach Walerian Kalinka; nie udało się go jednak dotąd odnaleźć. O rozmiarach pomocy można sądzić z zachowanej Księgi Adresowej oraz fragmentów korespondencji. S. zwana «Różą Sybiru», «Różą wygnańców», «Różą duchowną» (jak napisał w wierszu Antoni Edward Odyniec), a później także «Babusią Sobańską», łożyła też na pozostawione w kraju dzieci zesłańców (m.in. Stanisława Kozakiewicza w Wilnie), finansowała podróże niezamożnych żon i narzeczonych na Syberię. Zygmunt Sierakowski napisał w liście do S-iej z 25 VI 1854: «Imię Twoje należy do historii. Dzięki Pani ośm lat miałem zawsze zaspokojone pierwsze potrzeby»; w «archiwum syberyjskim» takich listów było znacznie więcej.

W r. 1849 S. zwróciła na siebie uwagę jako «osoba podejrzana», wymieniona (27 III) w przekazanym namiestnikowi Król. Pol. I. Paskiewiczowi raporcie komisji śledczej urzędującej w Cytadeli Warszawskiej o osobach wspierających klasztor unicki matki Makryny Mieczysławskiej w Rzymie. Jako «osobę rodem z Królestwa Polskiego» Paskiewicz polecił otoczyć ją ścisłym dozorem policyjnym. Równocześnie podejrzenia III Oddziału Kancelarii Osobistej JCMości wzbudził skontrolowany list Teresy Bułhakowej z Tomska w sprawie przesłania spisu zesłanych na Syberię przestępców politycznych na ręce S-iej. Na rozkaz gen.-gubernatora D. Bibikowa 22 VII 1849 przeprowadzono w Wasylówce rewizję, znaleziono obszerną korespondencję oraz wykazy osób wpłacających datki, a także potwierdzenia wysyłanych pieniędzy. S. została przesłuchana, nakazano jej, by wszelką korespondencję i wsparcia dla zesłańców przesyłała wyłącznie za pośrednictwem gen.-gubernatora, który polecił wzmocnić nad nią tajny dozór policyjny, a także zakazał jej wyjeżdżać za granicę. Sprawę uznano za tak ważną, że powiadomiono o niej cara. W archiwum III Oddziału zatrzymano jako «nieprawomyślne» listy do S-iej. Z kolei D. Bibikow, aby zniechęcić ją do kontynuowania pomocy, wydał polecenie przesyłania przekazywanych przez nią darów nie osobom, dla których były przeznaczone, lecz do dyspozycji gubernatorów w miejscu ich pobytu. S., która miała także «nieoficjalne» kontakty ze swymi podopiecznymi (m.in. poprzez Arkadiusza Węgrzynowskiego), szybko zorientowała się, że przesyłki nie dochodzą do adresatów, a interwencje u Bibikowa nie odnoszą skutku. Zrezygnowała więc z drogi «oficjalnej» w dalszej działalności. Od r. 1861 S. mieszkała stale w Warszawie; do końca życia zajmowała się działalnością charytatywną. Zmarła 10 XII 1880 w Warszawie.

Z małżeństwa z Ludwikiem Sobańskim S. miała czworo dzieci (zob. życiorys męża).

 

Portret S-iej przez Józefa Simmlera, olej, ok. 1866–8, własność Muz. Okręgowe w Żyrardowie, reprod. w: Józef Simmler 1823–1868. Katalog wystawy, Oprac. E. Charazińska, Muz. Polskie w Rapperswilu, 1993; Popiersie dłuta Sławomira Celińskiego, 1881, alabaster, reprod. w: Szustakiewicz I. M., Portrety Sobańskich w zbiorach Muzeum Okręgowego w Żyrardowie, „Żyrardowski Roczn. Muz.” R. 4: 1996; – Nowy Korbut, IX; Bibliogr. historii Pol. XIX w., II cz. 1, 3 vol. 1; Drzewo genealogiczne 64 herbowe po mieczu i kądzieli Sobańskich, Jełowickich, Łubieńskich i Drohojowskich, W. 1912; Żychliński, XIX 284–91; – Janik M., Dzieje Polaków na Syberii, Kr. 1928; Jenike L., Róża z hr. Łubieńskich Sobańska, „Tyg. Ilustr.” 1881 nr 263 s. 18 (podob.); Kuczyński A., Syberia. Czterysta lat polskiej diaspory, W. 1993; Librowicz Z., Polacy w Syberii, Wr. 1993; Losy Polaków w XIX i XX wieku, W. 1987 s. 226, 229; Łubieński R., Generał Tomasz Pomian hrabia Łubieński, W. 1899 I 427–9, 434, 468–9; Nowiński F., Polacy na Syberii Wschodniej. Zesłańcy polityczni w okresie międzypowstaniowym, Gd. 1995; Społeczeństwo polskie i próby wznowienia walki zbrojnej w 1833 roku, Wr. 1984; Sprawy dekabrystowskie w pamiętnikarstwie polskim, W. 1960; Śliwowska W., Kobiety w ruchu pomocy zesłańcom polskim na Syberii w pierwszej połowie XIX wieku, w: Kobieta i społeczeństwo na ziemiach polskich w XIX w., W. 1990 s. 208–9; taż, Pierwsze organizacje pomocy dla więźniów i zesłańców syberyjskich w zaborze rosyjskim. (Ośrodek wołyńsko-podolski pod patronatem Ksawery Grocholskiej i Róży Sobańskiej), „Przegl. Hist.” 1987 nr 3 s. 411–49; taż, Polskie zesłanki na Syberii w dobie międzypowstaniowej, „Miscelanea Historico-Archivistica” T. 6: 1996 s. 175; – Feliński Z. S., Pamiętniki, W. 1986; Giller A., Opisanie Zabajkalskiej Krainy w Syberii, Lipsk 1867 I 256–7; Girtler K., Opowiadania, Kr. 1971 II; Grocholska z Brzozowskich K., Pamiętniki […] uporządkowane […] przez ks. Z. Felińskiego, Kr. 1894 s. 8; K., Z Syberii. Z papierów po Róży Sobańskiej, „Przegl. Pol.” R. 15: 1881 t. 59 s. 406–55; Pamiętniki dekabrystów, W. 1960 III; Roman Sanguszko zesłaniec na Sybir z r. 1831 w świetle pamiętnika matki, ks. Klementyny z Czartoryskich oraz korespondencji współczesnej, W. 1927; Sobańska R., Pamiętnik rodziny Łubieńskich ofiarowany rodzeństwu przez…, W. 1851 s. 6, 23, 107, 111, 123, 154, 204, 208, 234, 250, 365, 393; Śliwowska W., Z badań nad losami sybiraków i ich puścizną, „Kwart. Hist.” 1990 nr 1 s. 116–17, 117–18; Trojanowiczowa Z., Sybir romantyków, Kr. 1992; Zaleski B., Z Orenburga. Listy […] podane przez K., [W. Kalinkę], „Przegl. Pol.” 1881 t. 2 s. 3–59, 213–73; Zesłanie i katorga na Syberii w dziejach Polaków 1815–1914, W. 1992; – B. Narod.: rkp. akc 8759; B. Ossol.: rkp. 14465; Deržavnij istoričnij archiv Ukraïny w Kijowie: F. 442, opis 200, 1850 r., vol. 143; Gosudarstvennyj archiv Rossijskoj Federacii (GARF) w Moskwie: F. 109, I ekspedycja, 1849, vol. 240.

Wiktoria Śliwowska

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Adolf Stanisław Pawiński

1840-05-07 - 1896-08-24
historyk
 

Jerzy Bułharyn

1798-04-23 - 1885-10-29
major WP
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Karski

1838-02-12 - 1890-08-25
działacz polityczny
 

Karol Klecki

1866-07-07 - 1931-04-10
profesor
 

Franciszek Szopowicz

1762 - 1839-05-05
matematyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.