INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Sebastian Mielecki  h. Gryf      Portret Sebastiana Mieleckiego w "Gnieździe Cnoty" Bartosza Paprockiego, 1578, s. 29.

Sebastian Mielecki h. Gryf  

 
 
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.


 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Mielecki Sebastian h. Gryf (zm. 1574), kasztelan wiślicki, potem krakowski. Był synem Stanisława (zob.) i Elżbiety Tęczyńskiej. Dn. 13 V 1547 dostał kasztelanię wiślicką po bracie Janie (zob.) przeniesionym na woj. podolskie. W styczniu 1549 został wyznaczony na towarzysza Andrzeja Zebrzydowskiego, bpa kujawskiego, udającego się w poselstwie do Siedmiogrodu, aby zapośredniczyć zgodę między skłóconymi regentami i uratować zagrożoną w wyniku tej rywalizacji pozycję Izabeli Zapolyi. Nominacja ta spotkała się z niechęcią Zebrzydowskiego, który dawał do zrozumienia królowej Bonie, iż nie oczekuje wiele pomocy od M-ego i że spodziewał się na kolegę kogoś znaczniejszego. M. związany był ze stronnictwem Zygmunta Augusta. Po rozwiązaniu sejmu piotrkowskiego w grudniu 1548 pozostał M. przy królu w Piotrkowie, udał się wraz z nim w początku lutego do Nowego Miasta Korczyna na spotkanie z przybywającą do Krakowa Barbarą Radziwiłłówną, a następnie towarzyszył im w drodze z Korczyna do Krakowa. M. i Zebrzydowski wyruszyli ostatecznie z Piotrkowa w marcu i z początkiem kwietnia przybyli do Alba Julia, gdzie przez miesiąc oczekiwali na regentów. Dopiero w końcu maja opuścili Siedmiogród, doprowadziwszy do pozornego wyjaśnienia sytuacji i uzyskawszy obietnicę pozostawienia Izabeli w Siedmiogrodzie. W czerwcu składali sprawozdanie ze swej misji w Krakowie. Wspólne poselstwo nie zbliżyło M-ego z Zebrzydowskim. Gdy w r. 1551 M. za pośrednictwem Jana Tarnowskiego i Mikołaja Czarnego Radziwiłła zabiegał u Zebrzydowskiego, wówczas przeniesionego na biskupstwo krakowskie, o powierzenie mu w dzierżawę pewnych dóbr, biskup odmówił, zasłaniając się brakiem rozeznania w swoich uprawnieniach odnośnie do całości uposażenia.
M. uczestniczył w sejmie piotrkowskim 1552 r., na sejmie w r. 1555 posłowie sandomierscy wnosili zażalenie, iż M. wbrew ustawie «de incompatibilibus» trzyma kasztelanię wiślicką, będąc surrogatorem sandomierskim. Obecny był M. także na następnych sejmach w l. 1556/7, 1558/9. Wraz z wojewodami poznańskim Marcinem Zborowskim i sandomierskim Stanisławem Tarnowskim oraz z kasztelanem wojnickim Janem Krzysztofem Tarnowskim protestował M. przeciw zwołanemu na 10 VIII 1562 samowolnemu zjazdowi szlachty do Sandomierza, mającemu na celu wymuszenie na królu zwołania sejmu. Brał udział w sejmie piotrkowskim w r. 1562/3 i podpisał pierwszy akt wcielenia i zjednoczenia z Koroną księstw oświęcimskiego i zatorskiego (26 III 1562). Na sejmie warszawskim w r. 1563/4 wyraził gotowość przedłożenia swych nadań do rewizji, prosząc zarazem o zwłokę z powodu braku przy sobie dokumentów. Na tymże sejmie wyznaczono go jako delegata z senatu do lustracji dóbr królewskich w Wielkopolsce. Być może kandydaturę jego wysunęli Kościeleccy, z którymi M. był spowinowacony przez małżeństwo z Zofią, córką Mikołaja, woj. kaliskiego, a którzy należeli do głównych przeciwników egzekucji dóbr. W Wielkopolsce M. posiadał sam (od r. 1563) starostwo brzeskie. Był na sejmie lubelskim 1566 r.; w relacji przesłanej zeń do Stanisława Hozjusza krytykował opieszałość izby w uchwaleniu poboru, stwierdzał, iż kończąca się egzekucja «jakoś skrzypiąco idzie». Dn. 20 XI 1568 otrzymał M. kasztelanię krakowską. Na sejmie lubelskim 1569 r. nawoływał do jak najszybszego uzgodnienia stanowisk w sprawie unii z Litwą. Wbrew oczywistym faktom bronił Konstantego Ostrogskiego, starał się usprawiedliwić jego wyjazd z Lublina i spowodowaną tym zwłokę w negocjacjach. W listopadzie 1569, po śmierci podskarbiego Stanisława Sobka, przeprowadzał M. (wraz z Janem Zamoyskim i Filipem Padniewskim) rewizję skarbu kor. i przekazał skarbiec w ręce nowego podskarbiego Hieronima Bużeńskiego. Wiosną 1570 uczestniczył w pertraktacjach z kasztelanem Czechowskim Stanisławem Tarnowskim o oddanie Tarnowa Konstantemu Ostrogskiemu.
W okresie bezkrólewia po śmierci Zygmunta Augusta M. współdziałał z Janem Firlejem, starostą generalnym i woj. krakowskim. Patronował odbytemu w dn. 19–24 VII 1572 zjazdowi szlachty małopolskiej (krakowskiej i sandomierskiej) w Krakowie, na którym podjęto uchwałę o obronie granic, w sierpniu uczestniczył w zjeździe senatorów w Knyszynie i podpisał jego postanowienia, po czym udał się do Sandomierza. Zjazd sandomierski zlecił mu, aby wraz z wojewodami krakowskim i sandomierskim oraz z kasztelanem sandomierskim wyjechał naprzeciw posłom cesarskim i powstrzymał ich przed wkroczeniem w granice Polski. Był obecny na konwokacji warszawskiej 1573 r. (starł się wówczas z A. Konarskim, bpem poznańskim, o pierwszeństwo przemawiania w senacie), ale w marcu t. r. choroba uniemożliwiła mu obecność na sejmiku w Proszowicach. Na polu elekcyjnym początkowo opowiadał się, wraz z Firlejem, za Janem III Wazą i zajął miejsce w obozie antyfrancuskim; w toczącej się na początku maja dyskusji nawoływał do podpisania konfederacji «de religione». Mimo bowiem, iż sam był katolikiem i pozostawał w bliskich kontaktach z Hozjuszem, inaczej niż on podchodził do polityki wyznaniowej. Wskazywał na wzrost znaczenia różnowierców w Europie i zalecał konfederację jako najpewniejszy środek dla zapobieżenia rozruchom w Polsce. Wraz z innymi przeciwnikami kandydatury francuskiej wycofał się na Grochów, zabiegał gorliwie (12–14 V) o zgodę w sprawie najważniejszych punktów uchwalanych artykułów. Ostatecznie podpisał elekcję Henryka Walezego. Uczestniczył w sejmie koronacyjnym w lutym – marcu 1574 i domagał się zatwierdzenia przez Walezego całości artykułów henrykowskich, a w trakcie sporu o zaprzysiężenie konfederacji warszawskiej, trzymając w ręku koronę oświadczył, iż nie poda jej prymasowi, aby mógł koronować Henryka, jeśli ten nie zaprzysięgnie pokoju religijnego.
W wyniku działu dóbr, przeprowadzonego w r. 1542 z braćmi Janem i Walerianem, posiadał M. trzecią część Mielca z zamkiem i przyległościami oraz wsie: Złotniki, Markową Wolę, Wojsław, Trzęsawkę, Czmolas w pow. sandomierskim. Przypadła mu też w dziale połowa kamienicy przy ul. Grodzkiej w Krakowie. Żona była dziedziczką miasta Pleszewa z wsiami w woj. kaliskim, a nadto wniosła mu leżące w ziemi przemyskiej Żurawicę, Biskowice, Wapowce, Łętownię i Ujkowice. Wsie te, wraz z należącymi do M-ego częścią wsi Batycze i dzierżawą królewską Maćkowice (także w ziemi przemyskiej), zastawili Mieleccy w r. 1568 Sebastianowi Lubomirskiemu za 20 000 fl. Posiadali nadto wspólnie miasteczko Skąpe (w pow. lipnowskim w ziemi dobrzyńskiej), dla którego uzyskali w r. 1559 prawo odbywania trzech jarmarków w roku. W r. 1572 kupił M. od Konstantego Ostrogskiego Pleszów w pow. proszowskim odstępując mu zarazem Wojsław. Na posiadane przez M-ego królewszczyzny składały się wspomniane już starostwo brzeskie (otrzymane 9 IV 1563 z obowiązkiem wykupu z rąk sukcesorów Mikołaja Trzebuchowskiego), na którym w r. 1564 zabezpieczył mu Zygmunt August 4000 złp. pożyczonych na wojnę inflancką. Suma ta miała być potrącana przez 4 lata po 1 000 zł rocznie z dochodów starostwa. Mimo zapisu pożyczki starostwo uiszczało do skarbu kwartę. M. skupywał rozproszone królewszczyzny tegoż starostwa, uzyskał też zgodę na wykup w nim wszystkich wójtostw. Od r. 1539 posiadał M. wójtostwo w Ropczycach, od r. 1552 wieś Łopuchowę z sołectwem (dobra starostwa sandomierskiego), później doszły: wójtostwo w Witkowicach (dobra kasztelanii sandomierskiej), zapisy na wsiach Linie i Skaszewo w ziemi dobrzyńskiej i na wsi Dobrej w woj. brzeskim (na imię żony). Wraz z kasztelanią krakowską otrzymał M. jako uposażenie klucz myślenicki, złożony z miasta Myślenic i ok. 14 wsi, z pełnym użytkowaniem, bez obciążenia kwartą. Nie doszło natomiast do realizacji nadanie wsi Kalinowiec z częścią Gawronek i Stanomina w pow. inowrocławskim (1565), odebranych w czasie rewizji Mikołajowi Rusockiemu.
«Mąż niewielkiego znaczenia, chociaż taką godność piastował» (Heidenstein), nie cieszył się M. popularnością wśród szlachty, raziła jego wyniosłość, rezerwa i wyszukany sposób przemawiania. Miał zresztą dość krytyczny stosunek do politycznych aspiracji szlachty, oskarżał izbę poselską o gadulstwo i opieszałość. Był natomiast oddany i lojalny wobec Zygmunta Augusta, którego działania konsekwentnie popierał. Najpewniej też tej właśnie postawie zawdzięczał wyniesienie na pierwsze w Rzeczypospolitej senatorskie krzesło. M. zmarł krótko przed 3 XI 1574. Z małżeństwa z Zofią Kościelecką (zawartego przed 17 II 1537) miał synów: Stanisława (zm. wkrótce po r. 1567) i Hieronima (zob.), których za radą Hozjusza wysłał w r. 1565 na naukę do kolegium jezuickiego w Braniewie, oraz córki: Zofię, żonę Stanisława Tarnowskiego, dziedzica Rzemienia, Annę za Krzysztofem Krupskim (zob.) i Katarzynę za Samuelem Sienieńskim.

Dworzaczek, Genealogia; Niesiecki; Paprocki; – Antoniewicz W. L., Nagrobki kościelne w Krośnie, „Mies. Herald.” R. 1: 1908 s. 107; Baliński M., Pisma historyczne, W. 1843 I 215–16; Dembińska A., Polityczna walka o egzekucję dóbr królewskich, W. 1935 s. 51; Gruszecki S., Walka o władzę w Rzeczypospolitej Polskiej…, W. 1969; Halecki O., Przyłączenie Podlasia, Wołynia i Kijowszczyzny…, Kr. 1915 s. 71, 129, 148; Pajewski J., Węgierska polityka Polski…, Kr. 1932; Pirożyński J., Dzieje jednego zajazdu, „Odr. i Reform. w Pol.” T. 7: 1962 s. 112; Płaza S., Próby reform ustrojowych, Kr. 1969 s. 38, 40, 44, 109, 112, 152; Sobieski W., „Si non iurabis, non regnabis”, „Reform. w Pol.” R. 2: 1922; Sucheni-Grabowska A., Monarchia dwu ostatnich Jagiellonów a ruch egzekucyjny. Cz. I: Geneza egzekucji dóbr, Wr. 1974; – Akta podkancl. Krasińskiego, III; Akta sejmikowe woj. krak., I; Akta Unii; Arch. Zamoyskiego, I; Cod. Univ. Crac., V; Diariusz sejmu walnego warszawskiego z r. 1556/7, Kórnik 1939 s. 158; Dnevnik Ljublinskago sejma 1569 goda, S. Pet. 1869; Dwa paszkwile sejmowe, „Odr. i Reform. w Pol.” T. 16: 1971 s. 168–9; Dzienniki sejmów walnych koronnych… 1555 i 1558 r., Kr. 1869 s. 52; Heidenstein R., Dzieje Polski, Pet. 1857 I 13; Lustracja woj. sandomierskiego 1564–5; Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1565; Matricularum summ., IV, V; Opis koronacji Henryka Walezego, List Krzysztofa Trecego…, „Reform. w Pol.” R. 2: 1922; Orzelski, Bezkrólewia ksiąg ośmioro; Prawa, przywileje i statuta m. Krakowa, I; Prawa, przywileje, statuty i lauda księstw oświęcimskiego i zatorskiego, Arch. Kom. Prawn., Kr. 1913 IX; Rej M., Zwierzyniec, Kr. 1895, Bibl. Pisarzów Pol., 30; Royzii P. Carmina, Kr. 1900 II; Uchańsciana, I; Vol. leg., II 634, 657, 750, 766; Warszewicki K., Opuscula inedita, W. 1883; Zebrzydowskiego korespondencja; Źrzódłopisma do dziej. Unii, cz. II oddz. I, cz. III s. 34, 36–7, 65, 123, 263, 270; – Arch. Państw. w Kr.: Castr. Crac. 113 s. 979, Terr. Crac. 42 s. 711, 714; Arch. Państw. w P.: Akta grodz. Kalis. 45 k. 519; B. Czart.: rkp. nr 1607 s. 453, 937, nr 1609 s. 23, nr 1610 s. 321, nr 2460 a s. 61; Zakł. Dok. IH PAN w Kr.: Kartoteka Komitetu Źródeł do Dziejów Życia Umysłowego Polski XVI–XVII w.; – Uzupełnienia Anny Sucheni-Grabowskiej na podstawie: AGAD: ASK, LIV, 14 A s. 16, 92, 99, Metryka Kor. 91 k. 426, 96 k. 93 i n., 372 i n., 100 k. 78, 105 k. 158 i n., 358, tzw. Metryka Lit. IV B 8 k. 350 i n.
                                                                                                                                                                                                                                  Halina Kowalska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.