INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stanisław Haller     
Biogram został opublikowany w latach 1960-1961 w IX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Haller Stanisław (1872–1940), generał dywizji i szef sztabu generalnego W. P. Ur. 26 IV w dziedzicznym majątku Polanka-Haller w woj. krakowskim, był synem Władysława (1834–1879) i Lucyny z Urbańskich, a bratem stryjecznym gen. Józefa Hallera. Ojciec był w l. 1876–82 posłem do izby niższej Rady Państwa, wybrany z kurii wielkiej własności okręgu wyborczego Wadowice–Biała–Żywiec. W Kole Polskim należał do konserwatystów. Był członkiem Tow. Gospodarczego w Krakowie. Wybitniejszej roli nie odegrał. Stanisław H., po maturze w szkole realnej w Bielsku w r. 1892, wstąpił jako ochotnik do armii austriackiej, w kwietniu 1894 r. przeszedł na służbę zawodową i w r. 1901 ukończył Wyższą Szkołę Wojenną w Wiedniu. W latach następnych był m. in. dowódcą batalionu, oficerem sztabowym jednego z korpusów, oficerem w sztabie generalnym, wreszcie już jako major i podpułkownik szefem sztabu twierdzy Kraków. Stanowisko to zajmował od listopada 1912 r. do końca 1915, a więc także w okresie zagrożenia Krakowa przez ofensywę rosyjską w r. 1914. W początkach 1916 r. otrzymał H. funkcję zastępcy szefa sztabu w jednym z korpusów austriackich, a od kwietnia t. r. dowództwo pułku artylerii. Mianowany w r. 1917 pułkownikiem, dowodził od maja 1918 r. brygadą artylerii na froncie włoskim, tam też zastał go koniec wojny. Po powrocie do kraju natychmiast zgłosił się do służby polskiej i otrzymał stanowisko zastępcy komendanta Krakowa (zajmował je do 20 XI 1918). W okresie od 20 XI 1918 do 6 II 1919 r. był szefem sztabu dowództwa okręgu generalnego Kraków. 1 I 1920 r. został mianowany generałem brygady p. o. szefa sztabu generalnego. Wiosną 1920 r. opracował wspólnie z Piłsudskim plan wyprawy kijowskiej. W okresie kontrofensywy radzieckiej H. ustąpił z zajmowanego stanowiska i otrzymał dowództwo 13. dywizji piechoty, grupy operacyjnej, a następnie 6 armii. W tym samym czasie był też H. członkiem Rady Wojennej, a nieco wcześniej (ze starszeństwem od 1 VI 1919) został gen. dywizji. Jeszcze przez pewien czas piastował H. wysokie stanowiska wojskowe (m. in. inspektorat armii we Lwowie). W r. 1923 objął po Piłsudskim stanowisko szefa sztabu generalnego i zajmował je przez półtora roku. Stosunki jego z Piłsudskim, dotąd poprawne, uległy w tym czasie znacznemu pogorszeniu. Zaniepokojony przygotowaniami do przewrotu i rozłamem w armii, w grudniu 1925 r. podał się do dymisji, wycofując się do swego rodzinnego majątku w Polance. W czasie wypadków majowych 1926 r., wezwany telegraficznie do Warszawy przez ministra spraw wojskowych, objął funkcje szefa sztabu wojsk rządowych i współdziałał w tłumieniu buntu Piłsudskiego. Po przewrocie przez pewien czas internowany w hotelu Bristol, po zwolnieniu zażądał dymisji, wyjechał następnie do Polanki, gdzie zajmował się gospodarstwem. Był odznaczony orderem Virtuti Militari 5 i 2 klasy, Polonia Restituta 3 kl., dwukrotnie Krzyżem Walecznych i wielu innymi. W r. 1926 ukazała się jego książka o przewrocie majowym (Wypadki Warszawskie, Kr. 1926) oraz skierowana pośrednio przeciwko Piłsudskiemu książeczka pt. Naród i armia (Kr. 1926). W pracy tej wypowiadał się za utrzymaniem jedności sił zbrojnych, za zwierzchnictwem rządu nad armią. W polityce zagranicznej był zwolennikiem oparcia się o mocarstwa zachodnie i zbliżenia z krajami Małej Ententy, zwłaszcza z Czechosłowacją.

H. wprawdzie do żadnej partii politycznej bezpośrednio nie należał, ale sympatyzował ze stronnictwami prawicowymi, a przekonaniami najbliższy był Narodowej Demokracji. Był członkiem Akcji Katolickiej, pisywał artykuły w „Głosie Narodu” i w „Czasie”. We wrześniu 1939 r. H. zgłosił gotowość wstąpienia w szeregi armii, gdy nie otrzymał od władz żadnej odpowiedzi, opuścił rodzinną Polankę. Udawszy się w kierunku wschodnim, zmarł prawdopodobnie w grudniu 1940 r. Obok wymienionych powyżej dwóch książek pozostawił w rękopisie wspomnienia z r. 1920.

 

Enc. Wojsk., III 270; Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Peretiatkowicz A., Współczesna encyklopedia życia politycznego, P. 1932; – Gen. Rozwadowski, Kr. 1929 s. 49, 61, 68, 73, 82, 87, 100, 108, 116, 119, 123, 142, 186, 191, 198–9, 217, 223; Próchnik A., Pierwsze piętnastolecie Polski Niepodległej, W. 1957 s. 207; Przybylski A., Wojna polska 1918–21, W. 1930; Rzepecki J., Wspomnienia i przyczynki historyczne, W. 1956 s. 12, 17, 47, 54; – Grzędziński J., Maj 1926, Kartki z pamiętnika, W. 1936 s. 13, 19, 23, 34, 86, 90, 106–8, 112–3; Nowak J., Wspomnienia z ławy rządowej, Kr. 1938 s. 84, 86; Piłsudski J., Pisma, mowy, rozkazy, W. 1931, 1936 VII, IX; tenże, Rok 1920, W. 1927; – Informacje Anny i Karola Hallerów w Krakowie; – Wiadomości o Władysławie H-rze od A. Galosa na podstawie m. in. nekrologu („Czas” 1897 nr 39, dodatek poranny) oraz informacji wnuczki H-a, Marii Oborskiej.

Marian Zgórniak

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Powiązane audio

   

Powiązane artykuły

 

Bój pod Komarowem, 31 sierpnia 1920 roku

W ostatniej dekadzie sierpnia i pierwszych dniach września 1920 r. na północnym skraju centralnej części Roztocza została stoczona bitwa zamojska, która stanowiła fazę pośrednią pomiędzy zakończeniem......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.