INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław Leśniowolski h. Kolumna vel Roch  

 
 
Biogram został opublikowany w 1972 r. w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Leśniowolski (Leśnowolski) Stanisław h. Kolumna vel Roch (zm. 1565), kasztelan czerski, dowódca posiłkowych wojsk kor. na Litwie. Wywodził się ze starej rodziny mazowieckiej, gałęzi Oborskich, piszących się z Obór. Syn Mikołaja (matka nieznana), starosty czerskiego sędziego ziemskiego warszawskiego (1507), cześnika zakroczymskiego (1512), stryj Jana (zob.) i Marcina (zob.). Był dworzaninem Zygmunta Augusta od ok. r. 1544 do lat pięćdziesiątych XVI w., pełniąc służbę cztero- a później pięciokonną. Równocześnie nabywał doświadczenia w służbie wojskowej, występując już w r. 1542 na Rusi Czerwonej jako rotmistrz jazdy kor. Wiosną 1553 posłował na sejm krakowski z księstwa mazowieckiego. Był najprawdopodobniej związany, podobnie jak jego brat Jakub, z osobą królowej Bony, przebywającej w ostatnich latach przed wyjazdem z Polski na Mazowszu. Uzyskał wtedy od niej (1555 r.?) nadanie starostw: różańskiego i makowskiego.

Rozgłos i znaczenie przyniósł L-emu udział w wojnie inflanckiej Zygmunta Augusta, i to już chyba począwszy od wyprawy pozwolskiej 1557 r., skoro w jesieni t. r. król nagle zaczął go obdarzać dostojeństwami (17 IX kasztelania ciechanowska) i nadaniami (np. wójtostwo we wsi Zazule w star. różańskim, dochód z młyna itp.). W r. 1561 wyruszył do Inflant z rotą jezdną 150, a potem 230 koni w kontyngencie posiłkowym z Korony, dowodzonym przez Floriana Zebrzydowskiego. W lecie r. n. wziął udział w pochodzie w kierunku Potocka i Jezierzyszcz, skąd Zebrzydowski, nie mogąc się doczekać współdziałania ze strony Mikołaja Radziwiłła, hetmana w. lit., wysłał w połowie sierpnia część swych wojsk pod zamek moskiewski Newel. Na czele tych sił w liczebności ok. 1 300 jazdy, 200 piechoty i kilkanaście działek stanął L. jako tzw. porucznik hetmański; natrafił jednak niespodziewanie na bardzo silną odsiecz moskiewską z Wielkich Łuków (ok. 25 000 ludzi), dowodzoną przez księcia Andrzeja Kurbskiego. Bitwa obronna, którą L. zdecydował się stoczyć 19 VIII 1562 po zajęciu dogodnej pozycji wśród bagien, jezior i rzek, przyniosła mu u współczesnych i potomnych wielką sławę. Dzięki umiejętnemu wykorzystaniu szyku «starym urządzeniem polskim» oraz umiejętnemu zastosowaniu współdziałania jazdy z nieliczną, lecz wzorowo użytą piechotą i artylerią, zdołał utrzymać pole przez cały dzień, zadając przeciwnikowi znaczne straty (1 500) przy minimum własnych (14 pocztowych i 2 towarzyszy), po czym przez nikogo nie niepokojony 21 VIII t. r. powrócił z wojskiem do obozu. Wkrótce sam objął hetmaństwo po Zebrzydowskim i sprawował je nieprzerwanie aż do swojej śmierci, tj. w l. 1562–5. Król musiał być zadowolony z jego działalności, skoro w ciągu r. 1564 przenosił go dwukrotnie na coraz wyższe dygnitarstwa: najpierw na kasztelanię warszawską, a 14 VII na kasztelanię czerską.

Z poważniejszych akcji, w których udział L-ego jest pewny, należy odnotować próbę odzyskania Połocka, podjętą wspólnymi siłami litewsko-polskimi w okresie 16 IX – 4 X 1564. Same wojska kor., poddane jego dowództwu, liczyły 4900 jazdy i 3 700 piechoty. Jednakże brak artylerii ciężkiej i nieudolne naczelne dowództwo Mikołaja Radziwiłła uniemożliwiły odniesienie zasadniczych sukcesów. W początkach 1565 r. wspierał i inicjował wypady na pogranicze moskiewskie, wzmacniając częścią swych sił wyprawę Filona Kmity na Siewierszczyznę, a z resztą podejmując, zdaje się osobiście, wyprawę na Krasny Gródek, połączoną z pustoszeniem całego rejonu Ostrowa i Pskowa.

L. miał większość swoich dóbr w ziemi czerskiej. Były to wsie: Zakrzów, Słonawa i Wola Gościcka. W r. 1559 przejął od Mikołaja Oborskiego dalsze wsie w tejże ziemi: Żeliszewo, Łukowiec, Lipiny i Dębowiec. Żona Anna Mianowska, wdowa po Abrahamie Górskim, wojskim łomżyńskim, wniosła mu wieś Gościeńczyce (ziemia czerska). Ponadto występował jako dziedzic Leśnowoli. L. zmarł w r. 1565. Z małżeństwa z Mianowską miał dwóch synów: Krzysztofa, księdza, zmarłego przed r. 1563, i Hieronima, rotmistrza roty jezdnej w czasie wojny inflanckiej (od r. 1565), później cześnika warszawskiego, oraz prawdopodobnie jedną córkę nieznanego imienia, wydaną za Stanisława Łukowskiego, podstolego ciechanowskiego.

 

Enc. Wojsk.; W. Enc. Ilustr.; Boniecki; Niesiecki; Paprocki; Kolankowski L., Posłowie sejmów Zygmunta Augusta, „Reform. w Pol.” (W.) R. 5: 1928 s. 124; Górski K., Wojny Litwy z W. Ks. Moskiewskiem za Zygmuntów, „Niwa” (W.) 1891 s. 239; Kolankowski L., Roty koronne na Rusi i Podolu 1492–1572, „Ziemia Czerwieńska” (Lw.) 1935 z. 1 s. 162; tenże, Zygmunt August w. ks. Litwy, Lw. 1913 (mylnie pod «Leśniowski»); Korzon T., Dzieje wojen i wojskowości w Polsce, Kr. 1912 I; Nowak-Dłużewski J., Okolicznościowa poezja polityczna w Polsce. Czasy Zygmuntowskie, W. 1966; Wimmer J., Siły zbrojne Korony za Zygmunta Augusta, Zesz. Nauk. Wojsk. Akad. Polit. S. historyczna nr 15, W. 1967 s. 50; – Bielski, Kronika, s. 1151–2, 1155; Materiały do działalności wojskowej Floriana Zebrzydowskiego, Wyd. J. Jasnowski, „Przegl. Hist.-Wojsk” (W.) T. 9: 1936 z. 1 s. 291 (opis bitwy pod Newlem bez podania nazwiska L-ego), 297; Materiały do historii stosunków kulturalnych w XVI w…., Oprac. S. Tomkowicz, Kr. 1915; Matricularum summ., IV, V–1 poz. 1674, 1675, 2049, 2068, 2071, 2072, 2124, 2133, 2145, 2960, V–2 poz. 7536, 9352; Starowolski S., Sarmatiae bellatores, Kolonia 1631 s. 179–80; Stryjkowski M., Kronika, Wyd. M. Malinowski, W. 1846 II 412–3, 414, 416; Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej, Oprac. Z. Spieralski, J. Wimmer, W. 1961 V 23–6; – AGAD: ASW dz. 86 rkp. 18 k. 1, 3v.

Henryk Kotarski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wit Stosz (Stoss, Stwosz)

około 1438 - 1533-09-22
rzeźbiarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

  więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.