INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stanisław Marian Sedlaczek     

Stanisław Marian Sedlaczek  

 
 
1892-01-31 - 1941-08-03
Biogram został opublikowany w latach 1995-1996 w XXXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sedlaczek Stanisław Marian, pseud.: Marian Lwowicz, Stanisław Dębicki, Lord Cotbury, Arcykot, Sas (1892–1941), działacz harcerski, pedagog, psycholog. Ur. 31 I w Kołomyi, był najstarszym z sześciorga dzieci Wiktora (ur. 1860), właściciela sklepu z materiałami tekstylnymi w Kołomyi, i Filipiny (używała też imienia Felicja) z Dominikowskich, bratem Ludomira Sedlaczka Komorowskiego (zob.). Rodzina ojca S-a przybyła do Galicji w XIX w. z Moraw.

W r. 1910 S. ukończył z odznaczeniem V Gimnazjum we Lwowie, a następnie studiował budowę maszyn na politechn. lwow. W czasie studiów był członkiem Związku Młodzieży Polskiej «Zet», przewodniczącym Akademickiego Koła Tow. Szkoły Ludowej oraz współorganizatorem Akademickich Drużyn Sokolich. W r. 1913 związał się z ruchem harcerskim. W październiku t.r. został członkiem redakcji dwutygodnika „Skaut”, a od stycznia 1914 był sekretarzem Związkowego Naczelnictwa Skautowego we Lwowie. Był także przybocznym VII Lwowskiej Drużyny Skautowej, a w lecie 1914 członkiem kierownictwa kursów w Skolem, na których kształcono instruktorów skautowych dla całej Polski.

Prawie ukończone studia przerwał S-owi wybuch pierwszej wojny światowej. S. wraz z całą Komendą Naczelnictwa Skautowego przybył do Krakowa, gdzie współpracował z miejscowymi władzami harcerskimi, a następnie przedarł się przez linię frontu do Lwowa. Kierował tam organizowanymi przez siebie tajnymi drużynami skautowymi i pracował w Komitecie Ratunkowym. Wiosną 1915 wyjechał do Warszawy, Wilna, a następnie do Kijowa dla nawiązania kontaktów z miejscowymi organizacjami harcerskimi. Ofensywa niemiecka odcięła S-owi możliwość powrotu do Lwowa. Od września 1915 do początku r. 1919 przebywał w Kijowie, gdzie działał do r. 1917 jako referent, a następnie kierownik sekcji organizacyjnej Polskiego Lwowskiego Komitetu Ratunkowego. Na tajnym zjeździe Naczelnej Komendy Skautowej w grudniu 1915 w Kijowie S. został wybrany na naczelnika. Działalność harcerstwa w Rosji miała do rewolucji lutowej 1917 r. charakter konspiracyjny. S. przyjął pseud. Marian Lwowicz. Stworzył z rozproszonych po całej Rosji przeszło stu polskich drużyn harcerskich wielką i sprawną organizację, liczącą w końcu r. 1917 ok. 10 tys. członków. Był współorganizatorem kursów instruktorskich w Syrcu koło Kijowa w maju 1916, a także kierownikiem dwu takich kursów w ośrodku «Kiń Grust’» (Porzuć Smutek) pod Kijowem w maju 1917 i na przełomie czerwca i lipca 1918. Od października 1917 do początku r. 1919 redagował pismo „Młodzież” przemianowane w r. 1918 na „Harce”. Zamieszczał w tym piśmie liczne publikacje pod pseud. Lord Cotbury. W początku listopada 1918 wziął udział w ogólnopolskim zjeździe harcerskim w Lublinie, na którym utworzono jeden Związek Harcerstwa Polskiego (ZHP); S. został na nim wybrany na członka Naczelnej Rady Harcerskiej. W r. 1918 był lektorem Polskiego Kolegium Uniwersyteckiego w Kijowie i wykładał teorię harcerstwa. Od sierpnia t.r. do początku r. 1919 był też referentem Oddziału Reemigracyjnego przy Poselstwie Polskim na Ukrainie. Po wyjeździe z Kijowa S. był poszukiwany przez sowiecką Komisję Nadzwyczajną do Walki z Kontrrewolucją (Czeka) i wydano na niego zaocznie wyrok śmierci.

W początku r. 1919 S. przyjechał do Warszawy i 1 V t.r. został referentem sekcji szkolnictwa średniego Min. WRiOP. W czerwcu t.r. wybrano go do Wydz. Wykonawczego Naczelnej Rady Harcerskiej. Jako jeden z głównych organizatorów ZHP brał udział w tworzeniu jego statutu i regulaminów. Od połowy r. 1919 do listopada 1921 był S. naczelnikiem Głównej Kwatery Męskiej ZHP (przez kilka miesięcy był równocześnie naczelnikiem Głównej Kwatery Żeńskiej). W okresie wojny polsko-sowieckiej w r. 1920 zgłosił się ochotniczo do wojska i został przydzielony do Inspektoratu Armii Ochotniczej, gdzie współdziałał w organizowaniu oddziałów harcerskich. Od lutego 1920 był współredaktorem, a od lipca do grudnia t.r. redaktorem pisma „Harcerz”. W l. 1930–5 był też wydawcą tego pisma. W lecie 1921 prowadził instruktorski Kurs Związkowy w Piwnicznej. Od października 1921 do końca stycznia 1932 był referentem Naczelnego Inspektoratu, a równocześnie do lutego 1929 Naczelnym Inspektorem Harcerstwa w Min. WRiOP. W l. 1922–6 był S. wiceprzewodniczącym ZHP, a od kwietnia 1925 do lutego 1931 – ponownie naczelnikiem Głównej Kwatery Męskiej ZHP. W l. 1923 i 1927–9 prowadził ogólnopolskie harcerskie kursy instruktorskie. Był również od r. 1924 współredaktorem, a w l. 1927–33 redaktorem miesięcznika „Harcmistrz” oraz dodatku do tego pisma „Wiadomości Urzędowe”, w r. 1928 także redaktorem i wydawcą „Rocznika Harcerskiego”. Zamieścił w tych wydawnictwach wiele swych artykułów. Z ramienia ZHP brał udział w kolejnych międzynarodowych konferencjach skautowych; w lipcu 1922 w Paryżu, w sierpniu 1928 w Kandersteg w Szwajcarii, w sierpniu 1929 w Birkenhead w Anglii, gdzie przewodniczył obradom przedstawicieli organizacji skupionych w Biurze Skautów Słowiańskich, wreszcie w lipcu 1931 w Baden koło Wiednia. W l. 1927–31 redagował i wydawał pismo „Skaut Słowiański”. W r. 1924 współorganizował w Warszawie, a w r. 1929 w Poznaniu, ogólnopolskie zloty harcerskie. W grudniu 1927 został mianowany harcmistrzem Rzeczypospolitej. W związku ze zmianami w kierownictwie ZHP i objęciem funkcji przewodniczącego przez Michała Grażyńskiego, S. jako sympatyk Narodowej Demokracji został usunięty w początkach l. trzydziestych z władz naczelnych tego związku. Pozostał członkiem Głównej Kwatery Męskiej ZHP, a w kwietniu 1933 został wybrany do Rady Starszego Harcerstwa. W lecie t.r. uczestniczył w międzynarodowym zlocie w Gödöllö na Węgrzech, a w lipcu 1935 był członkiem Komendy Jubileuszowego Zlotu Harcerskiego w Spale. W r. 1933 S. był współzałożycielem Gromady Świętego Jerzego (członkiem do r. 1939), działającej w Warszawie wśród instruktorów harcerskich, reprezentujących orientację katolicko-narodową; dla kręgów tych był dużym autorytetem.

W l. 1920–2 studiował S. psychologię i pedagogikę w Państwowym Instytucie Pedagogicznym w Warszawie; dyplom jego ukończenia uzyskał w październiku 1925. W l. 1921–5 był asystentem przy katedrze psychologii tego Instytutu. Był też współpracownikiem „Rocznika Pedagogicznego”, prowadząc w nim działy „Kronika polska” i „Kronika światowa”. W l. 1923–8 studiował jako wolny słuchacz na Wydz. Filozoficznym Uniw. Warsz. Od r. szk. 1922/23 wykładał przedmiot «Rozwój fizyczny dziecka» w Państwowym Instytucie Pedagogiki Specjalnej, był także wykładowcą zasad harcerstwa w Państwowym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie. W l. 1931–3 pracował w Zakładzie Psychotechniki przy Państwowej Wyższej Szkole Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda w Warszawie, a w l. 1933–5 był jego kierownikiem. Współpracował z redakcją „Psychotechniki”, prowadząc dział „Notatki bibliograficzne”. Był też w tym czasie sekretarzem, a następnie wiceprezesem Tow. Psychologicznego im. Józefy Joteyko i prezesem Katolickiego Związku Abstynentów.

W jesieni 1935 S. przeniósł się do Poznania, gdzie na propozycję kard. Augusta Hlonda został kierownikiem Wydz. Programowego Katolickiego Związku Młodzieży (KZM). Był współorganizatorem i zastępcą komendanta Ogólnopolskiego Zlotu KZM w Częstochowie we wrześniu 1938. W wydawanym w Poznaniu dla kierownictw Oddziałów Katolickich Stowarzyszeń Młodzieży piśmie pt. „Kierownik” zamieścił w l. 1936–9 ok. 30 artykułów i not. Wydał też prace: Zastępy w KZMM [Katol. Związku Młodzieży Męskiej] (P. 1939) i Zastępy w KZMŻ [Katol. Związku Młodzieży Żeńskiej] (P. 1939). W r. 1930 uchwałą Naczelnictwa ZHP powierzono kierowanie czasopismem „Harcerz” prywatnej spółce, którą reprezentował S. W r. 1936 Naczelnictwo cofnęło swoją uchwałę, w związku z czym S. przeniósł pismo do Poznania i powierzył funkcję wydawcy Olgierdowi Grzymałowskiemu, a w r. 1937 zmienił tytuł pisma na „Zagończyk”. Było ono wydawane w dalszym ciągu przez Grzymałowskiego. Współpracował też z poznańskim środowiskiem harcerskim i został wybrany do zarządu Okręgu Wielkopolskiego ZHP. Równocześnie w l. 1937–9 był studentem Wydz. Humanistycznego Uniw. Pozn., w którym w czerwcu 1939 uzyskał dyplom magistra filozofii.

S. był wybitnym teoretykiem metod wychowawczych polskiego ruchu harcerskiego. Już w okresie pierwszej wojny światowej opracował podręcznik Szkoła harcerza (Kijów 1917 – 2 wyd., Wyd. 3 W. 1920), oparty na pracy R. Baden Powella „Scouting for Boys” (1908), uzupełniony metodami wychowawczymi F. W. Foerstera i dostosowany do warunków i doświadczeń polskich. Postulował, by harcerstwo oddziaływało na młodzież, «urabiając charaktery, pielęgnując uczucia narodowe, kształcąc umysły, rozwijając działalność fizyczną i zaprawiając do życia organizacyjnego». Uważał, że w harcerstwie i innych środowiskach wychowawczych, należy kształtować elitę społeczną narodu zdrową fizycznie i moralnie. Był zwolennikiem oddziaływania wychowawcy przede wszystkim na jednostkę, w przeciwieństwie do często stosowanego systemu «masówki». Dążył do ścisłego powiązania harcerstwa z rodziną, szkołą i Kościołem katolickim.

S. pisał o historii skautingu: Geneza harcerstwa („Nasze Życie” 1922), Geneza skautingu i harcerstwa (W. 1936 Wyd. 2 po 1961 [b.d. i m.w.]), Harcerstwo na Rusi i w Rosji 19131920 (W. 1936), o jego ideologii: Nasze harcerstwo („Kalendarz Harcerski” 1924), O ideologii skautingu („Harcmistrz” 1926 nr 1–2 – było to streszczenie pierwszej części referatu Prawo jako wyraz ideologii, wygłoszonego przez S-a na konferencji starszyzny harcerskiej w Łodzi 28–30 XII 1930), Podstawy etyczne skautingu Baden-Powellowskiego (W. 1928), o metodach postępowania z młodzieżą: Drogowskaz harcerski (współautorstwo z Jerzym Mateckim, W. 1934, następne wyd. 1936, 1939, 1944, 1946, 1981), Wytyczne metodyki harcerskiej (W. 1931), Metodyka harców w przykładach (W. 1935), o stosunku harcerstwa do religii: O wychowanie i życie religijne w harcerstwie (W. 1931) i Harcerz służy Bogu (W. 1932). Zajmował się problemami organizacji ruchu harcerskiego: Organizacja harcerstwa polskiego (Lw. 1920), W sprawie organizacji harcerstwa („Harcmistrz” 1925 nr 12) i Organizacja harcerstwa (W. 1927 z. 1–2, współautorstwo z I. Sedlaczkową). W r. 1927 opublikował Bibliografię harcerstwa (W.). S. był sympatykiem Porozumienia Antykomunistycznego, doradcą tego ruchu w sprawach wychowania młodzieży. W artykule Ruch pionierski i wychowanie „Polaków” w sowieckiej Ukrainie („Harcmistrz” 1926 nr 54 – pod pseud. Marian Lwowicz), sygnalizował niebezpieczeństwo płynące z komunistycznego wychowania młodzieży. Pod pseud. Stanisław Dębicki przetłumaczył wspomnienia zbiegłego z łagru rosyjskiego instruktora skautowego Iwana Sołoniewicza „Rossija w konclagere” (Sofija 1937), które pt. „Rosja w obozie koncentracyjnym” wyszły we Lwowie (1938).

Z inicjatywy S-a ukazało się kilka ważnych prac zagranicznych dotyczących skautingu: R.E. Philippsa „System zastępowy” (W. 1922, następne wyd. 1931, 1939, 1946), G. Biertiera „Kształcenie starszyzny harcerskiej” (W. 1928), R. Baden-Powella „Wskazówki dla skautmistrzów” (W. 1930, tłumaczenie S-a), H. Boucheta „Skauting i indywidualność” (Lw. 1938, przedmowa S-a) i R. Hereta „Prawo harcerskie, Komentarz według św. Tomasza z Akwinu” (P. 1939, tłumaczenie S-a i W. Sawickiego).

S. publikował też rozprawy z dziedziny psychologii i psychotechniki, m.in. Wyniki badań psychotechnicznych a powodzenie szkolne uczniów Państwowej Szkoły Budownictwa i Państwowej Szkoły Drogowej w Warszawie („Psychotechnika” 1934) i Prognostyczność pewnych testów (P. 1935 odb. z „Kwart. Psychologicznego”). Wraz z Felicją Felhorską redagował wydawnictwo: „Prace w dziedzinie psychologii wychowawczej w Polsce” (W. 1937).

Po wybuchu wojny w r. 1939 S. musiał opuścić Poznań i przeniósł się do Warszawy. Został członkiem Plenum Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej, a następnie współorganizatorem i kierownikiem Sekcji Pomocy dla Wysiedlonych przy tymże Komitecie. W oparciu o zespół instruktorski Gromady św. Jerzego S. wraz z Witoldem Sawickim założył organizację Harcerstwo Polskie o krypt. Hufce Polskie (HP), następnie nią kierował. Związana ideowo ze Stronnictwem Narodowym i zwana potocznie Harcerstwem Narodowym, była alternatywą wobec Szarych Szeregów. S. był członkiem Rady Wychowania Narodowego przy zarządzie głównym tego stronnictwa. W r. 1940 ukazała się konspiracyjnie praca „Harcerstwo. Zarys podstaw ideowych i organizacji” pod redakcją S-a (Lw. 1939, właściwie W. 1940). Zawierała ona ostrą krytykę postawy sanacyjnego kierownictwa ZHP, ocenianej tu jako antynarodowa i prolaicka, i głosiła idee harcerstwa jako syntezy nacjonalizmu i tradycyjnego katolicyzmu. S. organizował liczne szkolenia młodzieży i kursy instruktorskie. Aresztowany został przez Niemców w swoim mieszkaniu w nocy z 17 na 18 V 1941. Osadzony na Pawiaku, 23 VII t.r. wysłany do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, został tam zamordowany 3 VIII 1941. Był odznaczony orderem Polonia Restituta i Złotym Krzyżem Zasługi.

S. był dwukrotnie żonaty: z Janiną z Parniewskich (zm. 1924) i Ireną z Szulców (ślub 9 I 1926). Z drugiego małżeństwa miał czworo dzieci: bliźniaków – Mariana (ur. 1926), harcerza i drużynowego w HP, żołnierza batalionu AK «Gustaw», księdza katolickiego, od r. 1980 wykładowcę w seminarium duchownym w Senegalu, i Stanisława, harcerza HP, żołnierza batalionu AK «Gustaw», inżyniera mechanizacji rolnictwa, oraz Wandę (ur. 1928), psychologa, i Andrzeja (ur. 1938), profesora medycyny w Szczecinie.

 

Fot. w B. Ossol.: rkp. 15435 t. 5; – Błażejewski W., Bibliografia harcerska 1911–1960, W. 1981; toż, Suplement. W. 1984; tenże, Bibliografia harcerska 1961–1981, W. 1985; Chojnacki W., Bibliografia zwartych druków konspiracyjnych, W. 1970 s. 206; Leksykon harcerstwa, W. 1988 (fot.); Łoza, Czy wiesz, kto to jest? (uzupełnienie); Olszewicz, Lista strat kultury pol. (błędna data śmierci); Zagórowski, Spis nauczycieli, I–II; – Błażejewski W., Z dziejów harcerstwa polskiego (1910–1939), W. 1985; Domańska R., Pawiak. Więzienie Gestapo. Kronika 1939–1944, W. 1978; Glass H., O harcerstwie na Rusi i w Rosji w l. 1914–1920, Pamiętnik Kijowski, Londyn 1966 III; [Glass H.] Jankowski S., Metody ekspansji komunizmu. Dzieje ukształtowania systemu w latach 1919–1939, Londyn [b.r.w. ok. 1982] s. 24–5, 33; Koźniewski K., I zawsze krzyż oksydowany…, Kr. 1990; Kroll B., Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939–1945, W. 1977; tenże, Rada Główna Opiekuńcza 1939–1945, W. 1985; Saunders H., The left hand shake, London 1948 s. 73; [Sawicki W.] Podwalski J., Stanisław Sedlaczek. Życie i dzieło, „Przegl. Hist.-Oświat.” 1949 (skład rozrzucony, odb. szczotkowa) s. 157–9; Terej J. J., Rzeczywistość i polityka, W. 1971; Wiśniewska M., Harcmistrz Rzeczypospolitej Stanisław Sedlaczek, „Czuwaj” 1991 nr 18 s. 11; Z procesu Hoessa. Organizacja podziemna w Oświęcimiu, „Głos Wpol.” 1947 nr 79 s. 2; – Broniewski S., Całym życiem. Szare Szeregi w relacji naczelnika, W. 1983; Dziennik Urzędowy Min. WRiOP, W. 1932 nr 1 dod. „Ruch Służbowy” s. 3; Glass H., Na szlaku Chudego Wilka, P. [b.r.w.]; Sedlaczek M., Sedlaczek W., Harcmistrz Rzeczypospolitej Stanisław Sedlaczek, P. 1991; Szare Szeregi. Harcerze 1939–1945, W. 1988 I; – „Życie Warszawy” 1986 nr 245, 1988 nr 246, 249, 1990 nr 248, 1991 nr 174; – AAN: Karty ewidencyjne Prezydium Rady Ministrów, sygn. 9 nr 1197, Arch. ZHP; Arch. PAN: Spuścizna Tadeusza Strumiłły; Arch. Uniw. Pozn.: Teczka studencka nr 103b/2669; Arch. Uniw. Warsz.: Teczka studencka nr 16421; B. Ossol.: rkp. 15002/6a, 7e, 15007/10, 23, 15013/5; – Informacje córki, Wandy Sedlaczek z P., i bratanka, Lecha Sedlaczka z W.

Stanisław Konarski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.